Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.1·6.1.79

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.79

क्अ इइइ।५४।६-१६ रो इव्।३९३-३९४ वान्तादेशे स्थानिनिर्देशः । वान्तादेशे स्थानिनिर्देशः कर्तव्यः । ओकारौकारयोः इति वक्तव्यम् एकारैकारयोः मा भूत् इति । सः तर्हि कर्तव्यः । न कर्तव्यः । वान्तग्रहणम् न करिष्यते । एचः यि प्रत्यये अयादयः भवन्ति इति एव सिद्धम् । यदि वान्तग्रहणम् न क्रियते चेयम् , जेयम् इति अत्र अपि प्राप्नोति । क्षय्यजय्यौ शक्यार्थे इति एतत् नियमार्थम् भविष्यति । क्षिज्योः एव इति । तयोः तर्हि शक्यार्थात् अन्यत्र अपि प्राप्नोति । क्षेयम् पापम् , जेयः वृषलः इति । उभयतः नियमः विज्ञास्यते । क्षिज्योः एव एचः तयोः च शक्यार्थे एव इति । इह अपि तर्हि नियमात् न प्राप्नोति । लव्यम् , पव्यम् , अवश्यलाव्यम् , अवश्यपाव्यम् । तुल्यजातीयस्य नियमः । कः च तुल्यजातीयः । यथाजातीयकः क्षिज्योः एच् । कथञ्जातीयकः क्षिज्योः एच् । एकारः । एवम् अपि रायम् इच्छति , रैयति , अत्र अपि प्राप्नोति । रायिः छान्दसः । दृष्टानुविधिः छन्दसि भवति ।

KA III.54.6-16 Ro IV.393-394 vāntādeśe sthāninirdeśaḥ . vāntādeśe sthāninirdeśaḥ kartavyaḥ . okāraukārayoḥ iti vaktavyam ekāraikārayoḥ mā bhūt iti . saḥ tarhi kartavyaḥ . na kartavyaḥ . vāntagrahaṇam na kariṣyate . ecaḥ yi pratyaye ayādayaḥ bhavanti iti eva siddham . yadi vāntagrahaṇam na kriyate ceyam , jeyam iti atra api prāpnoti . kṣayyajayyau śakyārthe iti etat niyamārtham bhaviṣyati . kṣijyoḥ eva iti . tayoḥ tarhi śakyārthāt anyatra api prāpnoti . kṣeyam pāpam , jeyaḥ vṛṣalaḥ iti . ubhayataḥ niyamaḥ vijñāsyate . kṣijyoḥ eva ecaḥ tayoḥ ca śakyārthe eva iti . iha api tarhi niyamāt na prāpnoti . lavyam , pavyam , avaśyalāvyam , avaśyapāvyam . tulyajātīyasya niyamaḥ . kaḥ ca tulyajātīyaḥ . yathājātīyakaḥ kṣijyoḥ ec . kathañjātīyakaḥ kṣijyoḥ ec . ekāraḥ . evam api rāyam icchati , raiyati , atra api prāpnoti . rāyiḥ chāndasaḥ . dṛṣṭānuvidhiḥ chandasi bhavati .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइइ।५४।१७-२२ रो इव्। ३९४ गोः यूतौ छन्दसि । गोः यूतौ छन्दसि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । अ नः मित्रावरुणा घृतैः गव्यूतिम् उक्षतम् । गोयूतिम् इति एव अन्यत्र । अध्वपरिमाणे च । अध्वपरिमाणे च गोः यूतौ उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । गव्यूतिम् अध्वानम् गतः । गोयूतिम् इति एव अन्यत्र ।

KA III.54.17-22 Ro IV. 394 goḥ yūtau chandasi . goḥ yūtau chandasi upasaṅkhyānam kartavyam . a naḥ mitrāvaruṇā ghṛtaiḥ gavyūtim ukṣatam . goyūtim iti eva anyatra . adhvaparimāṇe ca . adhvaparimāṇe ca goḥ yūtau upasaṅkhyānam kartavyam . gavyūtim adhvānam gataḥ . goyūtim iti eva anyatra .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.