क्अ इइइ।७०।१५-७३।१४ रो इव्।४२४-४३१ छे तुकः सम्बुद्धिगुणः । छे तुक् भवति इति अस्मात् सम्बुद्धिगुणः भवति विप्रतिषेधेन । छे तुक् भवति इति अस्य अवकाशः । इच्छति , गच्छति । सम्बुद्धिगुणस्य अवकाशः । अग्ने, वायो । इह उभयम् प्राप्नोति । अग्नेच् छत्रम् , अग्ने छत्रम् , वायोच् छत्रम् , वायो छत्रम् । सम्बुद्धिगुणः भवति विप्रतिषेधेन । सः तर्हि विप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वा बहिरङ्गलक्षणत्वात् । न वा वक्तव्यः । किम् काऋअणम् । बहिरङ्गलक्षणत्वात् । बहिरङ्गलक्षणः तुक् अन्तरङ्गलक्षणः सम्बुद्धिगुणः । असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे । अन्तरेण विप्रतिषेधम् अन्तरेण अपि च एताम् परिभाषाम् सिद्धम् । कथम् । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । सम्बुद्धिलोपः क्रियताम् गुणः इति । किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् गुणः । नित्यः सम्बुद्धिलोपः । कृते अपि गुणे प्राप्नोति अकृते अपि । गुणः अपि नित्यः । कृते अपि समुबुद्धिलोपे प्राप्नोति अकृते अपि । अनित्यः गुणः । न हि कृते सम्बुद्धिलोपे प्राप्नोति । तावति एव छेन आनन्तर्यम् । तत्र तुका भवितव्यम् । तस्मात् सुष्ठु उच्यते । छे तुकः सम्बुद्धिगुणः । न वा बहिरङ्गलक्षणत्वात् इति । सम्प्रसारणदीर्घत्वण्यल्लोपाभ्यासगुणादयः च । सम्प्रसारणदीर्घत्वण्यल्लोपाभ्यासगुणादयः च तुकः भवन्ति विप्रतिषेधेन । सम्प्रसारणदीर्घत्वस्य अवकाशः । हूतः , जीनः , संवीतः , शूनः । तुकः अवकाशः । अग्निचित् , सोमसुत् । इह उभयम् प्राप्नोति । परिवीषु , शकहूषु । णिलोपस्य अवकाशः ।कारणा , हारणा । तुकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । प्रकार्य गतः । प्रहार्य गतः । अल्लोपस्य अवकाशः । चिकीर्षिता , जिहीर्षिता । तुकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । प्रचिकीर्ष्य गतः , प्रजिहीर्ष्य गतः । अभ्यासगुणादयः च तुकः भवन्ति विप्रतिषेधेन । के पुनः अभ्यासगुणादयः । ह्रस्वत्वात्त्वेत्त्वगुणाः । ह्रस्वत्वस्य अवकाशः । पपतुः , पपुः , तस्थतुः , तस्थुः । तुकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । अपचच्छतुः , अपचच्छुः । अत्त्वस्य अवकाशः । चक्रतुः , चक्रुः । तुकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । अपचच्छृदतुः , अपचच्छृदुः । इत्त्वस्य अवकाशः । पिपक्षति , यियक्षति । तुकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । चिच्छादयिषति , चिच्छर्दयिषति । गुणस्य अवकाशः । लोलूयते , बेभिद्यते । तुकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । चेच्छिद्यते , चोच्छुप्यते । यणदेशात् आत् गुणः । यणदेशात् आत् गुणः भवति विप्रतिषेधेन । यणदेशस्य अवकाशः । दधि अत्र , मधु अत्र । आत् गुणस्य अवकाशः । खट्वेन्द्रः , खट्वोदकम् । इह उभयम् प्राप्नोति । वृक्षः अत्र, प्लक्शः अत्र । इरुर्गुणवृद्धिविधयः च । इरुर्गुणवृद्धिविधयः च यणदेशात् भवन्ति विप्रतिषेधेन । इरुरोः अवकाशः । आस्तीर्णम् , निपूर्ताः पिण्डाः । यणदेशस्य अवकाशः । चक्रतुः , चक्रुः । इह उभयम् प्राप्नोति । दूरे हि अध्वा जगुरिः । मित्रावरुणौ ततुरिः । किरति , गिरति । गुणवृद्ध्योः अवकाशः । चेता , गौः । यणदेशस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । चयनम् , चायकः , लवनम् , लावकः । भलोपधातुप्रातिपदिकप्रत्ययसमासान्तोदात्तनिवृत्तिस्वराः एकादेशात् च । भलोपधातुप्रातिपदिकप्रत्ययसमासान्तोदात्तनिवृत्तिस्वराः एकादेशात् च यणदेशात् च भवन्ति विप्रतिषेधेन । भलोपस्य अवकाशः । गार्ग्यः , वात्स्यः । एकादेशयणादेशयोः अवकाशः । दधीन्द्रः , मधूदकम् । दधि अत्र , मधु अत्र। इह उभयम् प्राप्नोति । दाक्षी , दाक्षायणः , प्लाक्षी , प्लाक्षायणः । अचि भलोपः एकादेशात् भवति विप्र्तिषेधेन । अचि भलोपस्य अवकाशः । दाक्षी , दाक्षायणः , प्लाक्षी , प्लाक्षायणः । एकादेशस्य अवकाशः । दण्डाग्रम् ,
KA III.70.15-73.14 Ro IV.424-431 che tukaḥ sambuddhiguṇaḥ . che tuk bhavati iti asmāt sambuddhiguṇaḥ bhavati vipratiṣedhena . che tuk bhavati iti asya avakāśaḥ . icchati , gacchati . sambuddhiguṇasya avakāśaḥ . agne, vāyo . iha ubhayam prāpnoti . agnec chatram , agne chatram , vāyoc chatram , vāyo chatram . sambuddhiguṇaḥ bhavati vipratiṣedhena . saḥ tarhi vipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt . na vā vaktavyaḥ . kim kāṛaṇam . bahiraṅgalakṣaṇatvāt . bahiraṅgalakṣaṇaḥ tuk antaraṅgalakṣaṇaḥ sambuddhiguṇaḥ . asiddham bahiraṅgam antaraṅge . antareṇa vipratiṣedham antareṇa api ca etām paribhāṣām siddham . katham . idam iha sampradhāryam . sambuddhilopaḥ kriyatām guṇaḥ iti . kim atra kartavyam . paratvāt guṇaḥ . nityaḥ sambuddhilopaḥ . kṛte api guṇe prāpnoti akṛte api . guṇaḥ api nityaḥ . kṛte api samubuddhilope prāpnoti akṛte api . anityaḥ guṇaḥ . na hi kṛte sambuddhilope prāpnoti . tāvati eva chena ānantaryam . tatra tukā bhavitavyam . tasmāt suṣṭhu ucyate . che tukaḥ sambuddhiguṇaḥ . na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt iti . samprasāraṇadīrghatvaṇyallopābhyāsaguṇādayaḥ ca . samprasāraṇadīrghatvaṇyallopābhyāsaguṇādayaḥ ca tukaḥ bhavanti vipratiṣedhena . samprasāraṇadīrghatvasya avakāśaḥ . hūtaḥ , jīnaḥ , saṃvītaḥ , śūnaḥ . tukaḥ avakāśaḥ . agnicit , somasut . iha ubhayam prāpnoti . parivīṣu , śakahūṣu . ṇilopasya avakāśaḥ .kāraṇā , hāraṇā . tukaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . prakārya gataḥ . prahārya gataḥ . allopasya avakāśaḥ . cikīrṣitā , jihīrṣitā . tukaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . pracikīrṣya gataḥ , prajihīrṣya gataḥ . abhyāsaguṇādayaḥ ca tukaḥ bhavanti vipratiṣedhena . ke punaḥ abhyāsaguṇādayaḥ . hrasvatvāttvettvaguṇāḥ . hrasvatvasya avakāśaḥ . papatuḥ , papuḥ , tasthatuḥ , tasthuḥ . tukaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . apacacchatuḥ , apacacchuḥ . attvasya avakāśaḥ . cakratuḥ , cakruḥ . tukaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . apacacchṛdatuḥ , apacacchṛduḥ . ittvasya avakāśaḥ . pipakṣati , yiyakṣati . tukaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . cicchādayiṣati , cicchardayiṣati . guṇasya avakāśaḥ . lolūyate , bebhidyate . tukaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . cecchidyate , cocchupyate . yaṇadeśāt āt guṇaḥ . yaṇadeśāt āt guṇaḥ bhavati vipratiṣedhena . yaṇadeśasya avakāśaḥ . dadhi atra , madhu atra . āt guṇasya avakāśaḥ . khaṭvendraḥ , khaṭvodakam . iha ubhayam prāpnoti . vṛkṣaḥ atra, plakśaḥ atra . irurguṇavṛddhividhayaḥ ca . irurguṇavṛddhividhayaḥ ca yaṇadeśāt bhavanti vipratiṣedhena . iruroḥ avakāśaḥ . āstīrṇam , nipūrtāḥ piṇḍāḥ . yaṇadeśasya avakāśaḥ . cakratuḥ , cakruḥ . iha ubhayam prāpnoti . dūre hi adhvā jaguriḥ . mitrāvaruṇau taturiḥ . kirati , girati . guṇavṛddhyoḥ avakāśaḥ . cetā , gauḥ . yaṇadeśasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . cayanam , cāyakaḥ , lavanam , lāvakaḥ . bhalopadhātuprātipadikapratyayasamāsāntodāttanivṛttisvarāḥ ekādeśāt ca . bhalopadhātuprātipadikapratyayasamāsāntodāttanivṛttisvarāḥ ekādeśāt ca yaṇadeśāt ca bhavanti vipratiṣedhena . bhalopasya avakāśaḥ . gārgyaḥ , vātsyaḥ . ekādeśayaṇādeśayoḥ avakāśaḥ . dadhīndraḥ , madhūdakam . dadhi atra , madhu atra. iha ubhayam prāpnoti . dākṣī , dākṣāyaṇaḥ , plākṣī , plākṣāyaṇaḥ . aci bhalopaḥ ekādeśāt bhavati viprtiṣedhena . aci bhalopasya avakāśaḥ . dākṣī , dākṣāyaṇaḥ , plākṣī , plākṣāyaṇaḥ . ekādeśasya avakāśaḥ . daṇḍāgram ,
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.