क्अ इइइ।१३६।८-१३७।४ रो इव्।५७१-५७३ किम् समासय अन्तः उदात्तः भवति आहोस्वित् उत्तरपदस्य । कुतः सन्देहः । उभयम् प्रकृतम् । तत्र अन्यतरत् शक्यम् विशेषयितुम् । कः च अत्र विशेषः । अन्तोदात्तत्वम् समासस्य इति चेत् कपि उपसङ्ख्यानम् । अन्तोदात्तत्वम् समासस्य इति चेत् कपि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । इदमेतत्तद्भ्यः प्रथमपूरणयोः क्रियागणने कपि च इति वक्तव्यम् इह अपि यथा स्यात् । इदम्प्रथमकाः । अस्तु तर्हि उत्तरपदस्य । उत्तरपदान्तोदात्तत्वे नञ्सुभ्याम् समासान्तोदात्तत्वम् । उत्तरपदान्तोदात्तत्वे नञ्सुभ्याम् समासान्तोदात्तत्वम् वक्तव्यम् । अनृचः , बह्वृचः । अपरः आह : उत्तरपदान्तोदात्तत्वे नञ्सुभ्याम् समासान्तोदात्तत्वम् वक्तव्यम् । अज्ञकः , अस्वकः । कपि पूर्वम् इति अस्य अपवादः ह्रस्वान्ते अन्त्यात् पूर्वम् इति । तत्र ह्रस्वान्ते अन्त्यात् पूर्वः उदात्तभावी न अस्ति इति कृत्वा उत्सर्गेण अन्तोदात्तत्वम् प्राप्नोति । न वा कपि पूर्ववचनम् ज्ञापकम् उत्तरपदानन्तोदात्तत्वस्य । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । यत् अयम् कपि पूर्वम् इति आह तत् ज्ञापयति आचार्यः न उत्तरपदस्य अन्तः उदात्तत्ः भवति इति । प्रकरणात् च समासान्तोदात्तत्वम् । प्रकृतम् समासग्रहणम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । चौ समासस्य इति । ननु च उक्तम् अन्तोदात्तत्वम् समासस्य इति चेत् कपि उपसङ्ख्यानम् इति । न एषः दोषः । उत्तरपदग्रहणम् अपि प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । उत्तरपदादिः इति । तत्र एवम् अभिसम्बन्धः करिष्यते । नञ्सुभ्याम् समासस्य अन्तः उदात्तः भवति । इदमेतत्तद्भ्यः प्रथमपूरणयोः क्रियागणने उत्तरपदस्य इति ।
KA III.136.8-137.4 Ro IV.571-573 kim samāsaya antaḥ udāttaḥ bhavati āhosvit uttarapadasya . kutaḥ sandehaḥ . ubhayam prakṛtam . tatra anyatarat śakyam viśeṣayitum . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . antodāttatvam samāsasya iti cet kapi upasaṅkhyānam . antodāttatvam samāsasya iti cet kapi upasaṅkhyānam kartavyam . idametattadbhyaḥ prathamapūraṇayoḥ kriyāgaṇane kapi ca iti vaktavyam iha api yathā syāt . idamprathamakāḥ . astu tarhi uttarapadasya . uttarapadāntodāttatve nañsubhyām samāsāntodāttatvam . uttarapadāntodāttatve nañsubhyām samāsāntodāttatvam vaktavyam . anṛcaḥ , bahvṛcaḥ . aparaḥ āha : uttarapadāntodāttatve nañsubhyām samāsāntodāttatvam vaktavyam . ajñakaḥ , asvakaḥ . kapi pūrvam iti asya apavādaḥ hrasvānte antyāt pūrvam iti . tatra hrasvānte antyāt pūrvaḥ udāttabhāvī na asti iti kṛtvā utsargeṇa antodāttatvam prāpnoti . na vā kapi pūrvavacanam jñāpakam uttarapadānantodāttatvasya . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . yat ayam kapi pūrvam iti āha tat jñāpayati ācāryaḥ na uttarapadasya antaḥ udāttatḥ bhavati iti . prakaraṇāt ca samāsāntodāttatvam . prakṛtam samāsagrahaṇam anuvartate . kva prakṛtam . cau samāsasya iti . nanu ca uktam antodāttatvam samāsasya iti cet kapi upasaṅkhyānam iti . na eṣaḥ doṣaḥ . uttarapadagrahaṇam api prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . uttarapadādiḥ iti . tatra evam abhisambandhaḥ kariṣyate . nañsubhyām samāsasya antaḥ udāttaḥ bhavati . idametattadbhyaḥ prathamapūraṇayoḥ kriyāgaṇane uttarapadasya iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.