क्अ इइइ।१२९।२२-१३१।१४ रो इव्।५५७-५६१ चोः अनिगन्तः अञ्चतौ वप्रत्यये । चुस्वरात् अनिगन्तः अञ्चतौ वप्रत्यये इति एषः स्वरः भवति विप्रतिषेधेन । चुस्वरस्य अवकाशः दधीचः पश्य । दधीचा दधीचे । अनिगन्तः अञ्चतौ वप्रत्यये इति अस्य अवकाशः पराङ् पराञ्चौ पराञ्चः । इह उभयम् प्राप्नोति । अवाचा , अवाचे । अवकाशः इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन । न वा चुस्वरस्य पूर्वपदप्रकृतिस्वरभाविनि प्रतिषेधात् इतरथा हि सर्वापवादः । न वा एतत् विप्रतिषेधेन अपि सिध्यति । कथम् तर्हि सिध्यति । चुस्वरस्य पूर्वपदप्रकृतिस्वरभाविनि प्रतिषेधात् । चुर्स्वरः पूर्वपदप्रकृतिस्वरभाविनः प्रतिषेध्यः । इतरथा हि सर्वापवादः चुस्वरः । अक्रियमाणे हि प्रतिषेधे सर्वापवादः अयम् चुस्वरः । कथम् । प्रत्ययस्वरस्य अपवादः अनुदात्तौ सुप्पितौ इति । अनुदात्तौ सुप्पितौ इति अस्य उदात्तनिवृत्तिस्वरः । उदात्तनिवृत्तिस्वरस्य चुस्वरः । सः यथा एव उदात्तनिवृत्तिस्वरम् बाधते एवम् अनिगन्तस्वरम् अपि बाधेत । यदि तावत् सङ्ख्यातः साम्यम् अयम् अपि चतुर्थः । समासान्तोदात्तत्वस्य अपवादः अव्ययस्वरः । अव्ययस्वरस्य कृत्स्वरः । कृत्स्वरस्य अयम् । उभयोः चतुर्थयोः युक्तः विप्रतिषेधः । सतिशिष्टः तर्हि चुस्वरः । कथम् । चौ इति उच्यते । यत्र अस्य एतत् रूपम् । अजादौ असर्वनामस्थाने अभिनिर्वृत्ते अकारलोपे नकारलोपे च । तस्मात् सुष्थु उच्यते न वा चुस्वरस्य पूर्वपदप्रकृतिस्वरभाविनि प्रतिषेधात् इतरथा हि सर्वापवादः इति । विभक्तीषत्स्वरात् कृत्स्वरः । विभक्तिस्वरात् ईषत्स्वरात् च कृत्स्वरः भवति विप्रतिषेधेन । विभक्तिस्वरस्य अवकाशः अक्षशौण्डः , स्त्रीशौण्डः । कृत्स्वरस्य अवकाशः , इध्मप्रव्रश्चनः । इह उभयम् प्राप्नोति पूर्वाह्णेस्फोटकाः । कृत्स्वरः भवति विप्रतिषेधेन । ईषत्स्वरस्य अवकाशः , ईषत्कडारः , ईषत्पिङ्गलः । कृत्स्वरस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति , ईषद्भेदः । कृत्स्वरः भवति विप्रतिषेधेन । चित्स्वरात् हारिस्वरः । चित्स्वरात् हारिस्वरः भवति विप्रतिषेधेन । चित्स्वरस्य अवकाशः , चलनः , चोपनः । हारिस्वरस्य अवकाशः , याज्ञिकाश्वः , वैयाकरणहसी । इह उभयम् प्राप्नोति , पितृगवः, मातृगवः । हारिस्वरः भवति विप्रतिषेधेन । कृत्स्वरात् च । कृत्स्वरात् च हारिस्वरः भवति विप्रतिषेधेन । कृत्स्वरस्य अवकाशः , इध्मप्रव्रश्चनः । हारिस्वरस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति , अक्षहृतः , वाडवहृतः । हारिस्वरः भवति विप्रतिषेधेन । न वा हरणप्रतिषेधः ज्ञापकः कृत्स्वराभाधकतव्स्य । न वा अर्थः विप्रतिषेधेन । किम् कारणम् । हरणप्रतिषेधः ज्ञापकः कृत्स्वराभाधकत्वस्य । यत् अयम् अहरणे इति प्रतिषेधम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः न कृत्स्वरः हारिस्वरम् बाधते इति । न एतत् अस्ति ज्ञापकम् । अनः भावकर्मवचनः इति एतस्मिन् प्राप्ते तत एतत् उच्यते । यदि एवम् साधीयः ज्ञापकम् । कृत्स्वरस्य अपवादः अनः भावकर्मवचनः इति । बाधकम् किल बाधते किम् पुनः तम् । युक्तस्वरः च कृत्स्वरात् भवति विप्रतिषेधेन । युक्तस्वरस्य अवकाशः , गोवल्लवः , अश्ववल्लवः । कृत्स्वरस्य सः एव। इह उभयम् प्राप्नोति , गोसङ्ख्यः , पशूसङ्ख्यः , अश्वसङ्ख्यः । युक्तस्वरः भवति विप्रतिषेधेन ।
KA III.129.22-131.14 Ro IV.557-561 coḥ anigantaḥ añcatau vapratyaye . cusvarāt anigantaḥ añcatau vapratyaye iti eṣaḥ svaraḥ bhavati vipratiṣedhena . cusvarasya avakāśaḥ dadhīcaḥ paśya . dadhīcā dadhīce . anigantaḥ añcatau vapratyaye iti asya avakāśaḥ parāṅ parāñcau parāñcaḥ . iha ubhayam prāpnoti . avācā , avāce . avakāśaḥ iti etat bhavati vipratiṣedhena . na vā cusvarasya pūrvapadaprakṛtisvarabhāvini pratiṣedhāt itarathā hi sarvāpavādaḥ . na vā etat vipratiṣedhena api sidhyati . katham tarhi sidhyati . cusvarasya pūrvapadaprakṛtisvarabhāvini pratiṣedhāt . cursvaraḥ pūrvapadaprakṛtisvarabhāvinaḥ pratiṣedhyaḥ . itarathā hi sarvāpavādaḥ cusvaraḥ . akriyamāṇe hi pratiṣedhe sarvāpavādaḥ ayam cusvaraḥ . katham . pratyayasvarasya apavādaḥ anudāttau suppitau iti . anudāttau suppitau iti asya udāttanivṛttisvaraḥ . udāttanivṛttisvarasya cusvaraḥ . saḥ yathā eva udāttanivṛttisvaram bādhate evam anigantasvaram api bādheta . yadi tāvat saṅkhyātaḥ sāmyam ayam api caturthaḥ . samāsāntodāttatvasya apavādaḥ avyayasvaraḥ . avyayasvarasya kṛtsvaraḥ . kṛtsvarasya ayam . ubhayoḥ caturthayoḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . satiśiṣṭaḥ tarhi cusvaraḥ . katham . cau iti ucyate . yatra asya etat rūpam . ajādau asarvanāmasthāne abhinirvṛtte akāralope nakāralope ca . tasmāt suṣthu ucyate na vā cusvarasya pūrvapadaprakṛtisvarabhāvini pratiṣedhāt itarathā hi sarvāpavādaḥ iti . vibhaktīṣatsvarāt kṛtsvaraḥ . vibhaktisvarāt īṣatsvarāt ca kṛtsvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . vibhaktisvarasya avakāśaḥ akṣaśauṇḍaḥ , strīśauṇḍaḥ . kṛtsvarasya avakāśaḥ , idhmapravraścanaḥ . iha ubhayam prāpnoti pūrvāhṇesphoṭakāḥ . kṛtsvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . īṣatsvarasya avakāśaḥ , īṣatkaḍāraḥ , īṣatpiṅgalaḥ . kṛtsvarasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti , īṣadbhedaḥ . kṛtsvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . citsvarāt hārisvaraḥ . citsvarāt hārisvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . citsvarasya avakāśaḥ , calanaḥ , copanaḥ . hārisvarasya avakāśaḥ , yājñikāśvaḥ , vaiyākaraṇahasī . iha ubhayam prāpnoti , pitṛgavaḥ, mātṛgavaḥ . hārisvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . kṛtsvarāt ca . kṛtsvarāt ca hārisvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . kṛtsvarasya avakāśaḥ , idhmapravraścanaḥ . hārisvarasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti , akṣahṛtaḥ , vāḍavahṛtaḥ . hārisvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . na vā haraṇapratiṣedhaḥ jñāpakaḥ kṛtsvarābhādhakatavsya . na vā arthaḥ vipratiṣedhena . kim kāraṇam . haraṇapratiṣedhaḥ jñāpakaḥ kṛtsvarābhādhakatvasya . yat ayam aharaṇe iti pratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ na kṛtsvaraḥ hārisvaram bādhate iti . na etat asti jñāpakam . anaḥ bhāvakarmavacanaḥ iti etasmin prāpte tata etat ucyate . yadi evam sādhīyaḥ jñāpakam . kṛtsvarasya apavādaḥ anaḥ bhāvakarmavacanaḥ iti . bādhakam kila bādhate kim punaḥ tam . yuktasvaraḥ ca kṛtsvarāt bhavati vipratiṣedhena . yuktasvarasya avakāśaḥ , govallavaḥ , aśvavallavaḥ . kṛtsvarasya saḥ eva. iha ubhayam prāpnoti , gosaṅkhyaḥ , paśūsaṅkhyaḥ , aśvasaṅkhyaḥ . yuktasvaraḥ bhavati vipratiṣedhena .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.