Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.3·6.3.50

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.3.50

P 6.3.50

क्अ इइइ।१६२।५-१७ रो इव्।६२९-६३१ यण्ग्रहणम् इदम् प्रत्ययग्रहणम् । तत्र प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति इति यदणन्ते प्राप्नोति । यदण्ग्रहणे रूपग्रहणम् लेखग्रहणात् । यदण्ग्रहणे रूपग्रहणम् द्रष्टव्यम् । कुतः । लेखग्रहणात् । यत् अयम् लेखग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः न यदणन्ते भवति इति । अपरः आह : अत्यल्पम् इदम् उच्यते । सर्वत्र एव उत्तरपदाधिकारे प्रत्ययग्रहणे रूपग्रहणम् द्रष्टव्यम् । कुतः । लेखग्रहणात् एव । किम् प्रयोजनम् । कुमारी गौरितरा । घादिषु नद्याः ह्रस्वः भवति इति ह्रस्वत्वम् प्रसज्येत । यदि एतत् ज्ञाप्यते खिति अनव्ययस्य इति खिति एव अनन्तरस्य अनव्ययस्य ह्रस्वत्वम् प्राप्नोति । खिति अनन्तरः ह्रस्वभावी न अस्ति इति कृत्वा खिदन्ते भविष्यति । ननु च अयम् अस्ति स्तनन्धयः इति । अत्र अपि शपा व्यवधानम् । एकादेशे कृते न अस्ति व्यवधानम् । एकादेशः पूर्वविधौ स्थानिवत् भवति इति स्थानिवद्भावात् व्यवधानम् एव । अथ वा एतत् ज्ञापयति आचार्यः खिति अनन्तरस्य न भवति इति यत् अयम् अनव्ययस्य इति प्रतिषेधम् शास्ति । न हि खिति अनन्तरम् अव्ययम् अस्ति ।

KA III.162.5-17 Ro IV.629-631 yaṇgrahaṇam idam pratyayagrahaṇam . tatra pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti yadaṇante prāpnoti . yadaṇgrahaṇe rūpagrahaṇam lekhagrahaṇāt . yadaṇgrahaṇe rūpagrahaṇam draṣṭavyam . kutaḥ . lekhagrahaṇāt . yat ayam lekhagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ na yadaṇante bhavati iti . aparaḥ āha : atyalpam idam ucyate . sarvatra eva uttarapadādhikāre pratyayagrahaṇe rūpagrahaṇam draṣṭavyam . kutaḥ . lekhagrahaṇāt eva . kim prayojanam . kumārī gauritarā . ghādiṣu nadyāḥ hrasvaḥ bhavati iti hrasvatvam prasajyeta . yadi etat jñāpyate khiti anavyayasya iti khiti eva anantarasya anavyayasya hrasvatvam prāpnoti . khiti anantaraḥ hrasvabhāvī na asti iti kṛtvā khidante bhaviṣyati . nanu ca ayam asti stanandhayaḥ iti . atra api śapā vyavadhānam . ekādeśe kṛte na asti vyavadhānam . ekādeśaḥ pūrvavidhau sthānivat bhavati iti sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva . atha vā etat jñāpayati ācāryaḥ khiti anantarasya na bhavati iti yat ayam anavyayasya iti pratiṣedham śāsti . na hi khiti anantaram avyayam asti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.3.50

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.3.50, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.3.50), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text