Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.4·6.4.135

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.135

P 6.4.135

क्अ इइइ।२२३।२२-२२४।१२ रो इव्।७८०-७८१ अथ किम् इदम् षपूर्वादीनाम् पुनर्वचनम् अल्लोपार्थम् आहोस्वित् नियमार्थम् । कथ च अल्लोपार्थम् स्यात् कथम् वा नियमार्थम् । यदि अविशेषेण अल्लोपटिलोपयोः सः प्रकृतिभावः ततः अल्लोपार्थम् । अथ हि अणि टिलोपस्य एव प्रकृतिभावः ततः नियमार्थम् । षपूर्वादीनाम् पुनर्वचनम् अल्लोपार्थम् । षपूर्वादीनाम् पुनर्वचनम् क्रियते अल्लोपार्थम् । अविशेषेण अल्लोपटिलोपयोः सः प्रकृतिभावः । अवधारणे हि अन्यत्र प्रकृतिभावे उपधालोपप्रसङ्गः । अवधारणे हि सति अन्यत्र प्रकृतिभावे उपधालोपः प्रसज्येत । कथम् । यदि तावत् एवम् नियमः स्यात् षपूर्वादीनाम् एव अणि इति भवेत् इह नियमात् न स्यात् सामनः , वैमनः इति । ताक्षण्यः इति प्राप्नोति । अथ अपि एवम् नियमः स्यात् षपूर्वादीनाम् अणि एव इति एवम् अपि भवेत् इह नियमात् न स्यात् ताक्षण्यः इति , सामनः , वैमनः इति तु प्राप्नोति । अथ अपि उभयतः नियमः स्यात् षपूर्वादीनाम् एव अणि , अणि एव षपूर्वादीनाम् इति एवम् अपि सामन्यः , वेमन्यः इति प्राप्नोति । तस्मात् सुष्थु उच्यते षपूर्वादीनाम् पुनर्वचनम् अल्लोपार्थम् । अवधारणे हि अन्यत्र प्रकृतिभावे उपधालोपप्रसङ्गः इति ।

KA III.223.22-224.12 Ro IV.780-781 atha kim idam ṣapūrvādīnām punarvacanam allopārtham āhosvit niyamārtham . katha ca allopārtham syāt katham vā niyamārtham . yadi aviśeṣeṇa allopaṭilopayoḥ saḥ prakṛtibhāvaḥ tataḥ allopārtham . atha hi aṇi ṭilopasya eva prakṛtibhāvaḥ tataḥ niyamārtham . ṣapūrvādīnām punarvacanam allopārtham . ṣapūrvādīnām punarvacanam kriyate allopārtham . aviśeṣeṇa allopaṭilopayoḥ saḥ prakṛtibhāvaḥ . avadhāraṇe hi anyatra prakṛtibhāve upadhālopaprasaṅgaḥ . avadhāraṇe hi sati anyatra prakṛtibhāve upadhālopaḥ prasajyeta . katham . yadi tāvat evam niyamaḥ syāt ṣapūrvādīnām eva aṇi iti bhavet iha niyamāt na syāt sāmanaḥ , vaimanaḥ iti . tākṣaṇyaḥ iti prāpnoti . atha api evam niyamaḥ syāt ṣapūrvādīnām aṇi eva iti evam api bhavet iha niyamāt na syāt tākṣaṇyaḥ iti , sāmanaḥ , vaimanaḥ iti tu prāpnoti . atha api ubhayataḥ niyamaḥ syāt ṣapūrvādīnām eva aṇi , aṇi eva ṣapūrvādīnām iti evam api sāmanyaḥ , vemanyaḥ iti prāpnoti . tasmāt suṣthu ucyate ṣapūrvādīnām punarvacanam allopārtham . avadhāraṇe hi anyatra prakṛtibhāve upadhālopaprasaṅgaḥ iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.4.135

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.135, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.4.135), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text