Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.16

क्अ इइइ।१८४।१३-२५ रो इव्।६७९-६८० गमेः दीर्घत्वे इङ्ग्रहणम् । गमेः दीर्घत्वे इङ्ग्रहणम् कर्तव्यम् । इङ्गमेः इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् : सञ्जिगंसते वत्सः मात्रा इति । अग्रहणे हि अनादेशस्य अपि दीर्घप्रसङ्गः । अक्रियमाणे हि इङ्ग्रहणे अनादेशस्य अपि दीर्घत्वम् प्रसज्येत । सञ्जिगंसते वत्सः मात्रा इति । न वा छन्दसि अनादेशस्य अपि दीर्घत्वदर्शनात् इङ्ग्रहणानर्थक्यम् । न वा इङ्ग्रहणम् कर्तव्यम् । किम् कारणम् । छन्दसि अनादेशस्य अपि दीर्घत्वदर्शनात् । छन्दसि अनादेशस्य अपि गमेः दीर्घत्वम् दृश्यते । स्वर्गम् लोकम् सञ्जिगांसत् । छन्दसि अनादेशस्य अपि दीर्घत्वदर्शनात् इङ्ग्रहणम् अनर्थकम् । यथा एव तर्हि छन्दसि अनादेशस्य अपि गमेः दीर्घत्वम् भवति एवम् भाषायाम् अपि प्राप्नोति । तस्मात् इङ्ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । योगविभागः करिष्यते । अचः सनि । अजन्तानाम् सनि दीर्घः भवति । ततः हनिगम्योः । हनिगम्योः च सनि दीर्घः भवति । अचः इति एव । अचः स्थाने यौ हनिगमी ।

KA III.184.13-25 Ro IV.679-680 gameḥ dīrghatve iṅgrahaṇam . gameḥ dīrghatve iṅgrahaṇam kartavyam . iṅgameḥ iti vaktavyam . iha mā bhūt : sañjigaṃsate vatsaḥ mātrā iti . agrahaṇe hi anādeśasya api dīrghaprasaṅgaḥ . akriyamāṇe hi iṅgrahaṇe anādeśasya api dīrghatvam prasajyeta . sañjigaṃsate vatsaḥ mātrā iti . na vā chandasi anādeśasya api dīrghatvadarśanāt iṅgrahaṇānarthakyam . na vā iṅgrahaṇam kartavyam . kim kāraṇam . chandasi anādeśasya api dīrghatvadarśanāt . chandasi anādeśasya api gameḥ dīrghatvam dṛśyate . svargam lokam sañjigāṃsat . chandasi anādeśasya api dīrghatvadarśanāt iṅgrahaṇam anarthakam . yathā eva tarhi chandasi anādeśasya api gameḥ dīrghatvam bhavati evam bhāṣāyām api prāpnoti . tasmāt iṅgrahaṇam kartavyam . na kartavyam . yogavibhāgaḥ kariṣyate . acaḥ sani . ajantānām sani dīrghaḥ bhavati . tataḥ hanigamyoḥ . hanigamyoḥ ca sani dīrghaḥ bhavati . acaḥ iti eva . acaḥ sthāne yau hanigamī .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइइ।१८५।१-७ रो इव्।६८१ अथ उपधाग्रहणम् अनुवर्तते उत अहो न । किम् च अतः । सनि दीर्घे उपधाधिकारः चेत् व्यञ्जनप्रतिषेधः । सनि दीर्घे उपधाधिकारः चेत् व्यञ्जनप्रतिषेधः वक्तव्यः , चिचीषति तुष्टूषति इति एवम् अर्थम् । एवम् तर्हि निवृत्तम् । अनधिकारे उक्तम् । किम् उक्तम् । हनिगमिदीर्घेषु अज्ग्रहणम् इति । न एषः दोषः । उक्तम् एतत् ह्रस्वः दीर्घः प्लुतः इति यत्र ब्रूयात् अचः इति एतत् तत्र उपस्थितम् द्रष्टव्यम् इति ।

KA III.185.1-7 Ro IV.681 atha upadhāgrahaṇam anuvartate uta aho na . kim ca ataḥ . sani dīrghe upadhādhikāraḥ cet vyañjanapratiṣedhaḥ . sani dīrghe upadhādhikāraḥ cet vyañjanapratiṣedhaḥ vaktavyaḥ , cicīṣati tuṣṭūṣati iti evam artham . evam tarhi nivṛttam . anadhikāre uktam . kim uktam . hanigamidīrgheṣu ajgrahaṇam iti . na eṣaḥ doṣaḥ . uktam etat hrasvaḥ dīrghaḥ plutaḥ iti yatra brūyāt acaḥ iti etat tatra upasthitam draṣṭavyam iti .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.