क्अ इइइ।१९५।८-१९६।२ रो इव्।७०९-७११ शासः इत्त्वे आशासः क्वौ । शासः इत्त्वे आशासः क्वौ उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । आशीः इति । किम् पुनः इदम् नियमार्थम् आहोस्वित् विध्यर्थम् । कथम् च नियमार्थम् स्यात् कथम् वा विध्यर्थम् । यदि तावत् शासिमात्रस्य ग्रहणम् ततः नियमार्थम् । अथि हि यस्मात् शासः अङ् विहितः तस्य ग्रहणम् ततः विध्यर्थम् । यदि अपि शासिमात्रस्य ग्रहणम् एवम् अपि विध्यर्थम् एव । कथम् । अङ्हलोः इति उच्यते न च अत्र हलादिम् पश्यामः । ननु च क्विप् एव हलादिः । क्विपः लोपे कृते हलाद्यभावात् न प्राप्नोति । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । क्विब्लोपः क्रियताम् अङ्हलोः इत्त्त्वम् इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् अङ्हलोः इत्त्त्वम् । नित्यः क्विब्लोपः । कृते अपि अङ्हलोः इत्त्त्वे प्राप्नोति अकृते अपि । नित्यत्वात् क्विब्लोपे कृते हलाद्यभावात् न प्राप्नोति । एवम् तर्हि प्रत्ययलक्षणेन भविष्यति । वर्णाश्रये न अस्ति प्रत्ययलक्षणम् । यदि वा कानि चित् वर्णाश्रयाणि अपि प्रत्ययलक्षणेन भवन्ति तथा च इदम् अपि भविष्यति । अथ वा एवम् वक्ष्यामि । शासः इत् अङ्हलोः । ततः क्वौ । क्वौ च शासः इत् भवति । आर्यशीः , मित्रशीः । ततः आङः । आङ्पूर्वात् च क्वौ शासः इत् भवति । आशीः इति । इदम् इदानीम् किमर्थम् । नियमार्थम् । आङ्पूर्वात् शासः क्वौ एव । क्व मा भूत् । आशास्यते , आशास्यमानः इति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । अविशेषेण शासः इत् भवति इति उक्त्वा ततः अङि इति वक्ष्यामि । तत् नियमार्थम् भविष्यति । अङि एव अजादौ न अन्यस्मिन् अजादौ इति । इह अपि तर्हि नियमात् इत्त्वम् प्राप्नोति । आशास्यते , आशास्यमानः इति । यस्मात् शासेः अङ् विहितः तस्य ग्रहणम् न च एतस्मात् शासेः अङ् विहितः । कथम् आशीः इति । निपातनात् सिद्धम् । किम् निपातनम् । क्षियाशीःप्रैषेषु तिङ् आकाङ्क्षम् इति ।
KA III.195.8-196.2 Ro IV.709-711 śāsaḥ ittve āśāsaḥ kvau . śāsaḥ ittve āśāsaḥ kvau upasaṅkhyānam kartavyam . āśīḥ iti . kim punaḥ idam niyamārtham āhosvit vidhyartham . katham ca niyamārtham syāt katham vā vidhyartham . yadi tāvat śāsimātrasya grahaṇam tataḥ niyamārtham . athi hi yasmāt śāsaḥ aṅ vihitaḥ tasya grahaṇam tataḥ vidhyartham . yadi api śāsimātrasya grahaṇam evam api vidhyartham eva . katham . aṅhaloḥ iti ucyate na ca atra halādim paśyāmaḥ . nanu ca kvip eva halādiḥ . kvipaḥ lope kṛte halādyabhāvāt na prāpnoti . idam iha sampradhāryam . kviblopaḥ kriyatām aṅhaloḥ itttvam iti kim atra kartavyam . paratvāt aṅhaloḥ itttvam . nityaḥ kviblopaḥ . kṛte api aṅhaloḥ itttve prāpnoti akṛte api . nityatvāt kviblope kṛte halādyabhāvāt na prāpnoti . evam tarhi pratyayalakṣaṇena bhaviṣyati . varṇāśraye na asti pratyayalakṣaṇam . yadi vā kāni cit varṇāśrayāṇi api pratyayalakṣaṇena bhavanti tathā ca idam api bhaviṣyati . atha vā evam vakṣyāmi . śāsaḥ it aṅhaloḥ . tataḥ kvau . kvau ca śāsaḥ it bhavati . āryaśīḥ , mitraśīḥ . tataḥ āṅaḥ . āṅpūrvāt ca kvau śāsaḥ it bhavati . āśīḥ iti . idam idānīm kimartham . niyamārtham . āṅpūrvāt śāsaḥ kvau eva . kva mā bhūt . āśāsyate , āśāsyamānaḥ iti . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . aviśeṣeṇa śāsaḥ it bhavati iti uktvā tataḥ aṅi iti vakṣyāmi . tat niyamārtham bhaviṣyati . aṅi eva ajādau na anyasmin ajādau iti . iha api tarhi niyamāt ittvam prāpnoti . āśāsyate , āśāsyamānaḥ iti . yasmāt śāseḥ aṅ vihitaḥ tasya grahaṇam na ca etasmāt śāseḥ aṅ vihitaḥ . katham āśīḥ iti . nipātanāt siddham . kim nipātanam . kṣiyāśīḥpraiṣeṣu tiṅ ākāṅkṣam iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.