Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.4·6.4.87

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.87

P 6.4.87

क्अ इइइ।२२-२११।१४ रो इव्।७५१-७५२ हुश्नुग्रहणम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । अन्यस्य अभावात् । न हि अन्यत् सार्वधातुके अस्ति यस्य यणादेशः स्यात् । ननु च अयम् अस्ति : याति , वाति इति । क्ङिति अनुवर्तते । इह तर्हि : यातः , वातः इति । अचि इति वर्तते । इह तर्हि : यान्ति , वान्ति । य्वोः इति वर्तते । एवम् अपि धियन्ति , पियन्ति इति अत्र प्राप्नोति । ओः इति वर्तते । एवम् अपि सुवन्ति , रुवन्ति इति अत्र प्राप्नोति । अनेकाचः इति वर्तते । एवम् अपि असुवन् , अरुवन् इति अत्र प्राप्नोति । एतत् अपि अटः असिद्धत्वात् एकाच् भवति । एवम् अपि प्रोर्णुवन्ति इति अत्र प्राप्नोति । असंयोगपूर्वस्य इति वर्तते । यङ्लुगर्थम् तर्हि हुश्नुग्रहणम् कर्तव्यम् । यङ्लुगन्तम् अनेकाच् असंयोगपूर्वम् उवर्णान्तम् अस्ति । तदर्थम् इदम् । नदम् योयुवतीनाम् । वृषभम् रोरुवतीनाम् । यङ्लुगर्थम् इति चेत् आर्धधातुकत्वात् सिद्धम् । यङ्लुगर्थम् इति चेत् तत् न । किम् कारणम् । आर्धधातुकत्वात् सिद्धम् । कथम् आर्धधातुकत्वम् । उभयथा छन्दसि इति वचनात् । अन्ये अपि हि धातुप्रत्ययाः उभयथा छन्दसि दृश्यन्ते । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् हुश्नुग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः यङ्लुक् भाषायाम् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । बेभिदीति , चेच्छिदीति एतत् सिद्धम् भवति भाषायाम् अपि ।

KA III.22-211.14 Ro IV.751-752 huśnugrahaṇam anarthakam . kim kāraṇam . anyasya abhāvāt . na hi anyat sārvadhātuke asti yasya yaṇādeśaḥ syāt . nanu ca ayam asti : yāti , vāti iti . kṅiti anuvartate . iha tarhi : yātaḥ , vātaḥ iti . aci iti vartate . iha tarhi : yānti , vānti . yvoḥ iti vartate . evam api dhiyanti , piyanti iti atra prāpnoti . oḥ iti vartate . evam api suvanti , ruvanti iti atra prāpnoti . anekācaḥ iti vartate . evam api asuvan , aruvan iti atra prāpnoti . etat api aṭaḥ asiddhatvāt ekāc bhavati . evam api prorṇuvanti iti atra prāpnoti . asaṃyogapūrvasya iti vartate . yaṅlugartham tarhi huśnugrahaṇam kartavyam . yaṅlugantam anekāc asaṃyogapūrvam uvarṇāntam asti . tadartham idam . nadam yoyuvatīnām . vṛṣabham roruvatīnām . yaṅlugartham iti cet ārdhadhātukatvāt siddham . yaṅlugartham iti cet tat na . kim kāraṇam . ārdhadhātukatvāt siddham . katham ārdhadhātukatvam . ubhayathā chandasi iti vacanāt . anye api hi dhātupratyayāḥ ubhayathā chandasi dṛśyante . evam tarhi siddhe sati yat huśnugrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ yaṅluk bhāṣāyām bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . bebhidīti , cecchidīti etat siddham bhavati bhāṣāyām api .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.4.87

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.87, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.4.87), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text