क्अ इइइ,३६८।१६-३६९।८ रो व्,३१०-३१२ गुणवचनस्य इति किमर्थम् । अग्निः माणवकः । गौः वाहीकः । प्रकारे सर्वेषाम् गुणवचनत्वात् सर्वप्रसङ्गः । सर्वे हि शब्दाः प्रकारे वर्तमानाः गुणवचनाः सम्पद्यन्ते तेन इह अपि प्राप्नोति । अग्निः माणवकः । गौः वाहीकः इति । सिद्धम् तु प्रकृत्यर्थविशेषणत्वात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । प्रकृत्यर्थविशेषणत्वात् । प्रकृत्यर्थः विशेष्यते । न एवम् विज्ञायते प्रकारे गुणवचनस्य इति । कथम् तर्हि । गुणवचनस्य शब्दस्य द्वे भवतः प्रकारे वर्तमानस्य इति । अथ वा प्रकारे गुणवचनस्य इति उच्यते सर्वः च शब्दः प्रकारे वर्तमानः गुणवचनः सम्पद्यते तत्र प्रकर्षगतिः विज्ञास्यते : साधीयः यः गुणवचनः इति । कः च साधीयः । यः प्रकारे च प्राक् च प्रकारात् । अथ वा प्रकारे गुणवचनस्य इति उच्यते सर्वः च शब्दः प्रकारे वर्तमानः गुणवचनः सम्पद्यते ते एवम् विज्ञास्यामः प्राक् प्रकारात् यः गुणवचनः इति ।
KA III,368.16-369.8 Ro V,310-312 guṇavacanasya iti kimartham . agniḥ māṇavakaḥ . gauḥ vāhīkaḥ . prakāre sarveṣām guṇavacanatvāt sarvaprasaṅgaḥ . sarve hi śabdāḥ prakāre vartamānāḥ guṇavacanāḥ sampadyante tena iha api prāpnoti . agniḥ māṇavakaḥ . gauḥ vāhīkaḥ iti . siddham tu prakṛtyarthaviśeṣaṇatvāt . siddham etat . katham . prakṛtyarthaviśeṣaṇatvāt . prakṛtyarthaḥ viśeṣyate . na evam vijñāyate prakāre guṇavacanasya iti . katham tarhi . guṇavacanasya śabdasya dve bhavataḥ prakāre vartamānasya iti . atha vā prakāre guṇavacanasya iti ucyate sarvaḥ ca śabdaḥ prakāre vartamānaḥ guṇavacanaḥ sampadyate tatra prakarṣagatiḥ vijñāsyate : sādhīyaḥ yaḥ guṇavacanaḥ iti . kaḥ ca sādhīyaḥ . yaḥ prakāre ca prāk ca prakārāt . atha vā prakāre guṇavacanasya iti ucyate sarvaḥ ca śabdaḥ prakāre vartamānaḥ guṇavacanaḥ sampadyate te evam vijñāsyāmaḥ prāk prakārāt yaḥ guṇavacanaḥ iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ,३६९।९-१०-३७०।१९ रो व्,३१२-३१८ [आनुपूर्व्ये] । आनुपूर्व्ये द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । मूले मूले स्थूलाः । अग्रे अग्रे सूक्ष्माः । स्वार्थे अवधार्यमाणे अनेकस्मिन् । स्वार्थे अवधार्यमाणे अनेकस्मिन् द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । अस्मात् कार्षापणात् इह भवद्भ्याम् माषम् माषम् देहि । अवधार्यमाणे इति किमर्थम् । अस्मात् कार्षापणात् इह भवद्भ्याम् माषम् देहि द्वौ देहि त्रीन् देहि । अनेकस्मिन् इति किमर्थम् । अस्मात् कार्षापणात् इह भवद्भ्याम् माषम् देहि । माषम् एव देहि । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । अनवयवाभिधानम् वीप्सार्थः इति उच्यते अवयवाभिधानम् च अत्र गम्यते । आतः च अवयवाभिधानम् यः हि उच्यते अस्मात् कार्षापणात् इह भवद्भ्याम् माषम् माषम् देहि इति माषम् माषम् असौ दत्त्वा शेषम् पृच्छति किम् अनेन क्रियताम् इति। यः पुनः उच्यते इमम् कार्षापणम् इह भवद्भ्याम् माषम् माषम् देहि इति माषम् माषम् असौ दत्त्वा तूष्णीम् आस्ते । [चापले ।] चापले द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । अहिः अहिः बुध्यस्व बुध्यस्व । न च अवश्यम् द्वे एव । यावद्भिः शब्दैः सः अर्थः गम्यते तावन्तः प्रयोकव्याः । अहिः अहिः अहिः बुध्यस्व बुध्यस्व बुध्यस्व इति ।क्रियासमभिहारे । क्रियासमभिहारे द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । सः भवान् लुनीहि लुनीहि इति एव अयम् लुनाति । [आभीक्ष्ण्ये ।] आभीक्ष्ण्ये द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । भुक्त्वा भुक्त्वा व्रजति । भोजम् भोजम् व्रजति । डाचि च । डाचि च द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । पटपटायति मटमटायति । पूर्वप्रथमयोः अर्थातिशयविवक्षायाम् । पूर्वप्रथमयोः अर्थातिशयविवक्षायाम् द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । पूर्वम् पूर्वम् पुष्प्यन्ति । प्रथमम् प्रथमम् पच्यन्ते । डतरडतमयोः समसम्प्रधारणायाम् स्त्रीनिगदे भावे । डतरडतमयोः समसम्प्रधारणायाम् स्त्रीनिगदे भावे द्वे भवतः इति वक्तव्यम् । उभौ इमौ आढ्यौ कतरा कतरा अनयोः आढ्यता । सर्वे इमे आढ्याः कतमा कतमा एषाम् इति । कर्मव्यतिहारे सर्वनाम्नः समासवत् च बहुलम् यदा न समासवत् प्रथमैकवचनम् तदा पूर्वपदस्य । कर्मव्यतिहारे सर्वनाम्नः द्वे भवतः इति वक्तव्यम् समासवत् च बहुलम् । यदा न समासवत् प्रथमैकवचनम् भवति तदा पूर्वपदस्य । अन्योऽन्यम् इमे ब्राह्मणाः भोजयन्ति । अन्योऽन्यस्य भोजयन्ति । इतरेतरम् भोजयन्ति । इतरेतरस्य भोजयन्ति । स्त्रीनपुंसकयोः उत्तरपदस्य वा अम्भावः । स्त्रीनपुंसकयोः उत्तरपदस्य वा अम्भावः वक्तव्यः । अन्योऽन्यम् इमे ब्राह्मण्यौ भोजयतः । अन्योऽन्याम् भोजयतः । इतरेतरम् भोजयतः । इतरेतराम् भोजयतः । अन्योऽन्यम् इमे ब्राह्मणकुले भोजयतः । अन्योऽन्याम् भोजयतः । इतरेतरम् भोजयतः । इतरेतराम् भोजयतः ।
KA III,369.9-10-370.19 Ro V,312-318 [ānupūrvye] . ānupūrvye dve bhavataḥ iti vaktavyam . mūle mūle sthūlāḥ . agre agre sūkṣmāḥ . svārthe avadhāryamāṇe anekasmin . svārthe avadhāryamāṇe anekasmin dve bhavataḥ iti vaktavyam . asmāt kārṣāpaṇāt iha bhavadbhyām māṣam māṣam dehi . avadhāryamāṇe iti kimartham . asmāt kārṣāpaṇāt iha bhavadbhyām māṣam dehi dvau dehi trīn dehi . anekasmin iti kimartham . asmāt kārṣāpaṇāt iha bhavadbhyām māṣam dehi . māṣam eva dehi . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . anavayavābhidhānam vīpsārthaḥ iti ucyate avayavābhidhānam ca atra gamyate . ātaḥ ca avayavābhidhānam yaḥ hi ucyate asmāt kārṣāpaṇāt iha bhavadbhyām māṣam māṣam dehi iti māṣam māṣam asau dattvā śeṣam pṛcchati kim anena kriyatām iti. yaḥ punaḥ ucyate imam kārṣāpaṇam iha bhavadbhyām māṣam māṣam dehi iti māṣam māṣam asau dattvā tūṣṇīm āste . [cāpale .] cāpale dve bhavataḥ iti vaktavyam . ahiḥ ahiḥ budhyasva budhyasva . na ca avaśyam dve eva . yāvadbhiḥ śabdaiḥ saḥ arthaḥ gamyate tāvantaḥ prayokavyāḥ . ahiḥ ahiḥ ahiḥ budhyasva budhyasva budhyasva iti .kriyāsamabhihāre . kriyāsamabhihāre dve bhavataḥ iti vaktavyam . saḥ bhavān lunīhi lunīhi iti eva ayam lunāti . [ābhīkṣṇye .] ābhīkṣṇye dve bhavataḥ iti vaktavyam . bhuktvā bhuktvā vrajati . bhojam bhojam vrajati . ḍāci ca . ḍāci ca dve bhavataḥ iti vaktavyam . paṭapaṭāyati maṭamaṭāyati . pūrvaprathamayoḥ arthātiśayavivakṣāyām . pūrvaprathamayoḥ arthātiśayavivakṣāyām dve bhavataḥ iti vaktavyam . pūrvam pūrvam puṣpyanti . prathamam prathamam pacyante . ḍataraḍatamayoḥ samasampradhāraṇāyām strīnigade bhāve . ḍataraḍatamayoḥ samasampradhāraṇāyām strīnigade bhāve dve bhavataḥ iti vaktavyam . ubhau imau āḍhyau katarā katarā anayoḥ āḍhyatā . sarve ime āḍhyāḥ katamā katamā eṣām iti . karmavyatihāre sarvanāmnaḥ samāsavat ca bahulam yadā na samāsavat prathamaikavacanam tadā pūrvapadasya . karmavyatihāre sarvanāmnaḥ dve bhavataḥ iti vaktavyam samāsavat ca bahulam . yadā na samāsavat prathamaikavacanam bhavati tadā pūrvapadasya . anyo'nyam ime brāhmaṇāḥ bhojayanti . anyo'nyasya bhojayanti . itaretaram bhojayanti . itaretarasya bhojayanti . strīnapuṃsakayoḥ uttarapadasya vā ambhāvaḥ . strīnapuṃsakayoḥ uttarapadasya vā ambhāvaḥ vaktavyaḥ . anyo'nyam ime brāhmaṇyau bhojayataḥ . anyo'nyām bhojayataḥ . itaretaram bhojayataḥ . itaretarām bhojayataḥ . anyo'nyam ime brāhmaṇakule bhojayataḥ . anyo'nyām bhojayataḥ . itaretaram bhojayataḥ . itaretarām bhojayataḥ .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.