क्अ इइइ,३७२।८-३७३।९ रो व्,३२२-३२४ सर्ववचनम् किमर्थम् । सर्ववचनम् अनादेः अनुदात्तार्थम् । सर्वग्रहणम् क्रियते अनादेः अपि अनुदात्तत्वम् यथा स्यात् इति । तिङतिङः इह एव स्यात् देवदत्तः : पचति इति इह न स्यात् : देवदत्तः करोति इति । सर्ववचनम् अनादेः अनुदात्तार्थम् इति चेत् लुटि प्रतिषेधात् सिद्धम् । सर्ववचनम् अनादेः अनुदात्तार्थम् इति चेत् तत् न । किम् कारणम् । लुटि प्रतिषेधात् सिद्धम् । यत् अयम् लुटि प्रतिषेधम् शास्ति नलुट् इति तत् ज्ञापयति आचार्यः अनादेः अपि अनुदात्तत्वम् भवति इति । कथम् कृत्वा ज्ञापकम् । न हि लुडन्तम् आद्युदात्तम् अस्ति । अलोऽन्त्यविधिप्रसङ्गः तु । अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति इति अन्त्यस्य विधिः प्राप्नोति । यत्र हि आदिविधिः न अस्ति अलोऽन्त्यविधिना तत्र भवितव्यम् । तत्र कः दोषः । तिङतिङः इति इह एव स्यात् देवदत्तयज्ञदत्तौ कुरुतः इह न स्यात् देवदत्तः करोति इति । लृटि प्रतिषेधात् सिद्धम् । यत् अयम् लृटि प्रतिषेधम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः अनन्त्यस्य अपि अनुदात्तत्वम् भवति इति । कथम् कृत्वा ज्ञापकम् । न हि लृडन्तम् अन्तोदात्तम् अस्ति । ननु च इदम् अस्ति भोक्ष्ये इति । उक्तम् वा । किम् उक्तम् । न वा पदाधिकारस्य विशेषणत्वात् इति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् युष्मदस्मदोःषष्ठीचतुर्थीद्वितीयास्थयोर्वाम्नावौ इति वाम्नौ आदयः सविभक्तिकस्य यथा स्युः इति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । पदस्य इति हि वर्तते विभक्त्यन्तम् च पदम् तत्र अन्तरेण सर्वग्रहणम् सविभक्तिकस्य भविष्यति । भवेत् सिद्धम् यत्र विभक्त्यन्तम् पदम् यत्र तु खलु विभक्तौ पदम् तत्र न सिध्यति । ग्रामः वाम् दीयते । ग्रामः नौ दीयते । जनपदः वाम् दीयते । जनपदः नौ दीयते । ननु च स्थग्रहणम् क्रियते तेन सविभक्तिकस्य एव भविष्यति । अस्ती अन्यत् स्थग्रहणस्य प्रयओजनम् । किम् । श्रूयमाणविभकिविशेषणम् यथा विज्ञायेत । यत्र विभक्तिः श्रूयते तत्र यथा स्यात् इह मा भूत् इति युष्मत्पुत्रः ददाति इति अस्मत्पुत्रः ददाति इति ।
KA III,372.8-373.9 Ro V,322-324 sarvavacanam kimartham . sarvavacanam anādeḥ anudāttārtham . sarvagrahaṇam kriyate anādeḥ api anudāttatvam yathā syāt iti . tiṅatiṅaḥ iha eva syāt devadattaḥ : pacati iti iha na syāt : devadattaḥ karoti iti . sarvavacanam anādeḥ anudāttārtham iti cet luṭi pratiṣedhāt siddham . sarvavacanam anādeḥ anudāttārtham iti cet tat na . kim kāraṇam . luṭi pratiṣedhāt siddham . yat ayam luṭi pratiṣedham śāsti naluṭ iti tat jñāpayati ācāryaḥ anādeḥ api anudāttatvam bhavati iti . katham kṛtvā jñāpakam . na hi luḍantam ādyudāttam asti . alo'ntyavidhiprasaṅgaḥ tu . alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti iti antyasya vidhiḥ prāpnoti . yatra hi ādividhiḥ na asti alo'ntyavidhinā tatra bhavitavyam . tatra kaḥ doṣaḥ . tiṅatiṅaḥ iti iha eva syāt devadattayajñadattau kurutaḥ iha na syāt devadattaḥ karoti iti . lṛṭi pratiṣedhāt siddham . yat ayam lṛṭi pratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ anantyasya api anudāttatvam bhavati iti . katham kṛtvā jñāpakam . na hi lṛḍantam antodāttam asti . nanu ca idam asti bhokṣye iti . uktam vā . kim uktam . na vā padādhikārasya viśeṣaṇatvāt iti . idam tarhi prayojanam yuṣmadasmadoḥṣaṣṭhīcaturthīdvitīyāsthayorvāmnāvau iti vāmnau ādayaḥ savibhaktikasya yathā syuḥ iti . etat api na asti prayojanam . padasya iti hi vartate vibhaktyantam ca padam tatra antareṇa sarvagrahaṇam savibhaktikasya bhaviṣyati . bhavet siddham yatra vibhaktyantam padam yatra tu khalu vibhaktau padam tatra na sidhyati . grāmaḥ vām dīyate . grāmaḥ nau dīyate . janapadaḥ vām dīyate . janapadaḥ nau dīyate . nanu ca sthagrahaṇam kriyate tena savibhaktikasya eva bhaviṣyati . astī anyat sthagrahaṇasya prayaojanam . kim . śrūyamāṇavibhakiviśeṣaṇam yathā vijñāyeta . yatra vibhaktiḥ śrūyate tatra yathā syāt iha mā bhūt iti yuṣmatputraḥ dadāti iti asmatputraḥ dadāti iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.