Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·8·8.1·8.1.56

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.1.56

P 8.1.56

क्अ इइइ,३७८।८-१९ रो व्,३३६-३३८ किमर्थम् इदम् उच्यते । यदादैः एव सर्वैः एतैः अनिघातकारणैः योगे अनिघातः उच्यते । यथा एव पूर्वैः योगे एवम् परैः अपि । अतः उत्तरम् पठति । यद्धितुपरस्य छन्दसि अनिघातः अन्यपरप्रतिषेधार्थः । यद्धितुपरस्य छन्दसि अनिघातः उच्यते अन्यपरप्रतिषेधार्थः । अन्यपरस्य प्रतिषेधः मा भूत् इति । जाये स्वः रोहाव एहि । अथ इदानीम् रोहाव इति अनेन युक्ते एहि इति अस्य कस्मात् न भवति । लोट् च गत्यर्थलोटा युक्तः इति प्राप्नोति । न रुहिः गत्यर्थः । कथम् ज्ञायते । यत् अयम् गत्यर्थाकर्मकश्लिषशीङ्स्थासवसजनरुहजीर्यतिभ्यश्च इति पृथक् रुहिग्रहणम् करोति । यदि न रुहिः गत्यर्थः आरोहन्ति हस्तिनम् मनुष्याः आरोहयति हस्ती स्थलम् मनुष्यान् गतिबुद्धिप्रत्यवसानार्थशब्दकर्माकर्मकाणामणिकर्तासणौ इति कर्मसञ्ज्ञा न प्राप्नोति । तस्मात् न एतत् शक्यम् वक्तुम् न रुहिः गत्यर्थः इति । कस्मात् तर्हि रोहाव इति अनेन युक्ते एहि इति अस्य न भवति । छान्दसत्वात् ।

KA III,378.8-19 Ro V,336-338 kimartham idam ucyate . yadādaiḥ eva sarvaiḥ etaiḥ anighātakāraṇaiḥ yoge anighātaḥ ucyate . yathā eva pūrvaiḥ yoge evam paraiḥ api . ataḥ uttaram paṭhati . yaddhituparasya chandasi anighātaḥ anyaparapratiṣedhārthaḥ . yaddhituparasya chandasi anighātaḥ ucyate anyaparapratiṣedhārthaḥ . anyaparasya pratiṣedhaḥ mā bhūt iti . jāye svaḥ rohāva ehi . atha idānīm rohāva iti anena yukte ehi iti asya kasmāt na bhavati . loṭ ca gatyarthaloṭā yuktaḥ iti prāpnoti . na ruhiḥ gatyarthaḥ . katham jñāyate . yat ayam gatyarthākarmakaśliṣaśīṅsthāsavasajanaruhajīryatibhyaśca iti pṛthak ruhigrahaṇam karoti . yadi na ruhiḥ gatyarthaḥ ārohanti hastinam manuṣyāḥ ārohayati hastī sthalam manuṣyān gatibuddhipratyavasānārthaśabdakarmākarmakāṇāmaṇikartāsaṇau iti karmasañjñā na prāpnoti . tasmāt na etat śakyam vaktum na ruhiḥ gatyarthaḥ iti . kasmāt tarhi rohāva iti anena yukte ehi iti asya na bhavati . chāndasatvāt .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/8.1.56

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.1.56, in HREEM (hreem.cc/library/P/8.1.56), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text