क्अ इइइ,३८१।१-२३ रो व्,३४४-३४७ गतौ इति किमर्थम् । प्रपचति प्रकरोति । गतेः अनुदात्तत्वे गतिग्रहणानर्थक्यम् तिङि अवधारणात् । गतेः अनुदात्तत्वे गतिग्रहणम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । तिङि अवधारणात् । तिङिच उदात्तवति इति एतत् नियमार्थम् भविष्यति । तिङि उदात्तवति एव गतिः अनुदात्तः भवति न अन्यत्र इति । छन्दोर्थम् तर्हि गतिग्रहणम् कर्तव्यम् । छन्दसि गतौ परतः अनुदात्तत्वम् यथा स्यात् मन्द्रशब्दे मा भूत् । अ मन्द्रैः इन्द्र हरिभिः याहि मयुररोमभिः । छन्दोर्थम् इति चेत् न अगतित्वात् । छन्दोर्थम् इति चेत् तत् न । किम् कारणम् । अगतित्वात् । यत्क्रियायुक्ताः तम् प्रति गत्युपसर्गसञ्ज्ञे भवतः न च अत्र आङः मन्द्रशब्दम् प्रति क्रियायोगः । किम् तर्हि याहिशब्दम् प्रति । इह अपि तर्हि न प्राप्नोति । अभ्युद्धरति उपसमादधाति इति । अत्र अपि न अभेः उदम् प्रति क्रियायोगः । किम् तर्हि हरतिम् प्रति क्रियायोगः । न एषः दोषः । उदम् प्रति क्रियायोगः । कथम् । उद्धरतिक्रियाम् विशिनष्टि । उदा विशिष्टाम् अभिः विशिनष्टि । तत्र यत्क्रियायुक्ताः इति भवति एव सङ्घातम् प्रति क्रियायोगः । इह अपि तर्हि मन्द्रसाधना क्रिया आङा व्यज्यते । आ याहि मन्द्रैः इति । ननु पूर्वम् धातुः उपसर्गेण युज्यते पश्चात् साधनेन इति । न एतत् सारम् । पूर्वम् धातुः साधनेन युज्यते पश्चात् उपसर्गेण । किम् कारणम् । साधनम् हि क्रियाम् निर्वर्तयति ताम् उपसर्गः विशिनष्टि अभिनिर्वृत्तस्य च अर्थस्य उपसर्गेण विशेषः शक्यः वक्तुम् । सत्यम् एवम् एतत् । यः तु असौ धातूपसर्गयोः अभिसम्बन्धः तम् अभ्यन्तरे कृत्वा धातुः साधनेन युज्यते । अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् । यः हि मन्यते पूर्वम् धातुः साधनेन युज्यते पश्चात् उपसर्गेण इति आस्यते गुरुणा इति अकर्मकः उपास्यते गुरुः इति केन सकर्मकः स्यात् । गतिना तु विशिष्टस्य गतिः एव विशेषकः । साधने केन ते न स्यात् बाह्यम् आभ्यन्तरः हि सः ।
KA III,381.1-23 Ro V,344-347 gatau iti kimartham . prapacati prakaroti . gateḥ anudāttatve gatigrahaṇānarthakyam tiṅi avadhāraṇāt . gateḥ anudāttatve gatigrahaṇam anarthakam . kim kāraṇam . tiṅi avadhāraṇāt . tiṅica udāttavati iti etat niyamārtham bhaviṣyati . tiṅi udāttavati eva gatiḥ anudāttaḥ bhavati na anyatra iti . chandortham tarhi gatigrahaṇam kartavyam . chandasi gatau parataḥ anudāttatvam yathā syāt mandraśabde mā bhūt . a mandraiḥ indra haribhiḥ yāhi mayuraromabhiḥ . chandortham iti cet na agatitvāt . chandortham iti cet tat na . kim kāraṇam . agatitvāt . yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ na ca atra āṅaḥ mandraśabdam prati kriyāyogaḥ . kim tarhi yāhiśabdam prati . iha api tarhi na prāpnoti . abhyuddharati upasamādadhāti iti . atra api na abheḥ udam prati kriyāyogaḥ . kim tarhi haratim prati kriyāyogaḥ . na eṣaḥ doṣaḥ . udam prati kriyāyogaḥ . katham . uddharatikriyām viśinaṣṭi . udā viśiṣṭām abhiḥ viśinaṣṭi . tatra yatkriyāyuktāḥ iti bhavati eva saṅghātam prati kriyāyogaḥ . iha api tarhi mandrasādhanā kriyā āṅā vyajyate . ā yāhi mandraiḥ iti . nanu pūrvam dhātuḥ upasargeṇa yujyate paścāt sādhanena iti . na etat sāram . pūrvam dhātuḥ sādhanena yujyate paścāt upasargeṇa . kim kāraṇam . sādhanam hi kriyām nirvartayati tām upasargaḥ viśinaṣṭi abhinirvṛttasya ca arthasya upasargeṇa viśeṣaḥ śakyaḥ vaktum . satyam evam etat . yaḥ tu asau dhātūpasargayoḥ abhisambandhaḥ tam abhyantare kṛtvā dhātuḥ sādhanena yujyate . avaśyam ca etat evam vijñeyam . yaḥ hi manyate pūrvam dhātuḥ sādhanena yujyate paścāt upasargeṇa iti āsyate guruṇā iti akarmakaḥ upāsyate guruḥ iti kena sakarmakaḥ syāt . gatinā tu viśiṣṭasya gatiḥ eva viśeṣakaḥ . sādhane kena te na syāt bāhyam ābhyantaraḥ hi saḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.