Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·8·8.1·8.1.71

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.1.71

P 8.1.71

क्अ इइइ,३८१।२४-३८२।१५ रो व्,३४७-३४९ तिङ्ग्रहणम् किमर्थम् । तिङ्ग्रहणम् उदात्तवतः परिमाणार्थम् । तिङ्ग्रहणम् क्रियते उदात्तवतः परिमाणार्थम् । तिङि उदात्तवति यथा स्यात् मन्द्रशब्दे मा भूत् । आ मन्द्रैः इन्द्र हरिभिः याहि । यद्योगात् गतिः । यत्क्रियायुक्ताः तम् प्रति गत्युपसर्गसञ्ज्ञे भवतः न च आङः मन्द्रशब्दम् प्रति क्रियायोगः । किम् तर्हि याहिशब्दम् प्रति । यद्योगात् गतिः इति चेत् प्रत्ययोदात्तत्वे अप्रसिद्धिः । यद्योगात् गतिः इति चेत् प्रत्ययोदात्तत्वे अप्रसिद्धिः स्यात् । यत्प्रकरोति । तस्मात् तिङ्ग्रहणम् कर्तव्यम् । यदि तिङ्ग्रहणम् क्रियते आमन्ते न प्राप्नोति । प्रपचतितराम् । प्रजल्पतितराम् । असति पुनः तिङ्ग्रहणे क्रियाप्रधानम् आख्यातम् तस्मात् अतिशये तरप् उत्पद्यते तरबन्तात् स्वार्थे आम् तत्र यत्क्रियायुक्ताः तम् प्रति गत्युपसर्गसञ्ज्ञे भवतः इति भवति एतम् सङ्घातम् प्रति क्रियायोगः । तस्मात् न अर्थः तिङ्ग्रहणेन । कस्मात् न भवति । अ मन्द्रैः इन्द्र हरिभिः याहि मयुररोमभिः । यद्योगात् गतिः इति । ननु च उक्तम् यद्योगात् गतिः इति चेत् प्रत्ययोदात्तत्वे अप्रसिद्धिः इति । न एषः दोषः । यद्क्रियायुक्ताः इति न एवम् विज्ञायते यस्य क्रिया यत्क्रिया यत्क्रियायुक्ताः तम् प्रति गत्युपसर्गसञ्ज्ञे भवतः इति । कथम् तर्हि । या क्रिया यत्क्रिया यत्क्रियायुक्ताः तम् प्रति गत्युपसर्गसञ्ज्ञे भवतः इति ।

KA III,381.24-382.15 Ro V,347-349 tiṅgrahaṇam kimartham . tiṅgrahaṇam udāttavataḥ parimāṇārtham . tiṅgrahaṇam kriyate udāttavataḥ parimāṇārtham . tiṅi udāttavati yathā syāt mandraśabde mā bhūt . ā mandraiḥ indra haribhiḥ yāhi . yadyogāt gatiḥ . yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ na ca āṅaḥ mandraśabdam prati kriyāyogaḥ . kim tarhi yāhiśabdam prati . yadyogāt gatiḥ iti cet pratyayodāttatve aprasiddhiḥ . yadyogāt gatiḥ iti cet pratyayodāttatve aprasiddhiḥ syāt . yatprakaroti . tasmāt tiṅgrahaṇam kartavyam . yadi tiṅgrahaṇam kriyate āmante na prāpnoti . prapacatitarām . prajalpatitarām . asati punaḥ tiṅgrahaṇe kriyāpradhānam ākhyātam tasmāt atiśaye tarap utpadyate tarabantāt svārthe ām tatra yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ iti bhavati etam saṅghātam prati kriyāyogaḥ . tasmāt na arthaḥ tiṅgrahaṇena . kasmāt na bhavati . a mandraiḥ indra haribhiḥ yāhi mayuraromabhiḥ . yadyogāt gatiḥ iti . nanu ca uktam yadyogāt gatiḥ iti cet pratyayodāttatve aprasiddhiḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . yadkriyāyuktāḥ iti na evam vijñāyate yasya kriyā yatkriyā yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ iti . katham tarhi . yā kriyā yatkriyā yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/8.1.71

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.1.71, in HREEM (hreem.cc/library/P/8.1.71), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text