क्अ इइइ,४२०।१७-४२१।१४ रो व्,४२६-४२७ किमर्थम् इदम् उच्यते । ऐचोः उभयविवृद्धिप्रसङ्गात् इदुतोः प्लुतवचनम् । ऐचोः उभयविऋद्धिप्रसङ्गात् इदुतोः प्लुतः उच्यते । किम् उच्यते उभयविवृद्धिप्रसङ्गात् इति यदा नित्याः शब्दाः नित्येषु च शब्देषु कूटस्थैः अविचालिभिः वर्णैः भवितव्यम् अनपायोपजनविकारिभिः । न एषः दोषः । उभयविवृद्धिप्रसङ्गात् इति न एवम् विज्ञायते उभयोः विवृद्धिः उभयविवृद्धिः उभयविवृद्धिप्रसङ्गात् इति । कथम् तर्हि । उभयोः विवृद्धिः अस्मिन् सः अयम् उभयविवृद्धिः उभयविवृद्धिप्रसङ्गात् इति । इमौ ऐचौ समाहारवर्णौ मात्रा अवर्णस्य मात्रा इवर्णोवर्णयोः इति तयोः प्लुतः उच्यमाने उभयविवृद्धिः प्राप्नोति । तत् यथा । अभिवर्धमानः गर्भः सर्वाङ्गपरिपूर्णः वर्धते । अस्ति प्रयोजनम् एतत् । किम् तर्हि इति । तत्र अयथेष्टप्रसङ्गः । तत्र अयथेष्टम् प्रसज्येत । चतुर्मात्रः प्लुतः प्राप्नोति । सिद्धम् तु इदुतोः दीर्घवचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । इदुतोः दीर्घः भवति इति वक्तव्यम् । तत् एतत् कथम् कृत्वा सिद्धम् भवति । यदि समः प्रविभागः मात्रा अवर्णस्य मात्रा इवर्णोवर्णयोः । अथ हि अर्धमात्रा अवर्णस्य अध्यर्धमात्रा इवर्णोवर्णयोः अर्धतृतीयमात्रः प्राप्नोति । अथ हि अध्यर्धमात्रा अवर्णस्य अर्धमात्रा इवर्णोवर्णयोः अर्धचतुर्थमात्रः प्राप्नोति । सूत्रम् च भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् तत्र अयथेष्टप्रसङ्गः इति । तत्र सौर्यभगवता उक्तम् अनिष्टिज्ञः वाडवः पठति । इष्यते एव चतुर्मात्रः प्लुतः ।
KA III,420.17-421.14 Ro V,426-427 kimartham idam ucyate . aicoḥ ubhayavivṛddhiprasaṅgāt idutoḥ plutavacanam . aicoḥ ubhayaviṛddhiprasaṅgāt idutoḥ plutaḥ ucyate . kim ucyate ubhayavivṛddhiprasaṅgāt iti yadā nityāḥ śabdāḥ nityeṣu ca śabdeṣu kūṭasthaiḥ avicālibhiḥ varṇaiḥ bhavitavyam anapāyopajanavikāribhiḥ . na eṣaḥ doṣaḥ . ubhayavivṛddhiprasaṅgāt iti na evam vijñāyate ubhayoḥ vivṛddhiḥ ubhayavivṛddhiḥ ubhayavivṛddhiprasaṅgāt iti . katham tarhi . ubhayoḥ vivṛddhiḥ asmin saḥ ayam ubhayavivṛddhiḥ ubhayavivṛddhiprasaṅgāt iti . imau aicau samāhāravarṇau mātrā avarṇasya mātrā ivarṇovarṇayoḥ iti tayoḥ plutaḥ ucyamāne ubhayavivṛddhiḥ prāpnoti . tat yathā . abhivardhamānaḥ garbhaḥ sarvāṅgaparipūrṇaḥ vardhate . asti prayojanam etat . kim tarhi iti . tatra ayatheṣṭaprasaṅgaḥ . tatra ayatheṣṭam prasajyeta . caturmātraḥ plutaḥ prāpnoti . siddham tu idutoḥ dīrghavacanāt . siddham etat . katham . idutoḥ dīrghaḥ bhavati iti vaktavyam . tat etat katham kṛtvā siddham bhavati . yadi samaḥ pravibhāgaḥ mātrā avarṇasya mātrā ivarṇovarṇayoḥ . atha hi ardhamātrā avarṇasya adhyardhamātrā ivarṇovarṇayoḥ ardhatṛtīyamātraḥ prāpnoti . atha hi adhyardhamātrā avarṇasya ardhamātrā ivarṇovarṇayoḥ ardhacaturthamātraḥ prāpnoti . sūtram ca bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam tatra ayatheṣṭaprasaṅgaḥ iti . tatra sauryabhagavatā uktam aniṣṭijñaḥ vāḍavaḥ paṭhati . iṣyate eva caturmātraḥ plutaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.