Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.2.108

क्अ इइइ,४२२।६-१० रो व्,४२८-४२९ अथ कयोः इमौ य्वौ उच्येते । इदुतोः इति आह । तत् इदुतोः ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । प्र्कृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । पूर्वस्य अर्धस्य अदुत्तरस्य इदुतौ इति । तत् वै प्रथमानिर्दिष्टम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च इह अर्थः । अचि इति एषा सप्तमी इदुतौ इति प्रथमायाः षष्ठीम् प्रकल्पयिष्यति तस्मिन्नितिनिर्दिष्टेपूर्वस्य इति ।

KA III,422.6-10 Ro V,428-429 atha kayoḥ imau yvau ucyete . idutoḥ iti āha . tat idutoḥ grahaṇam kartavyam . na kartavyam . prkṛtam anuvartate . kva prakṛtam . pūrvasya ardhasya aduttarasya idutau iti . tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ . aci iti eṣā saptamī idutau iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasminnitinirdiṣṭepūrvasya iti .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइइ,४२२।११-४२३।४ रो व्,४२९-४३० किमर्थम् इदम् उच्यते न इकः यण् अचि इति एव सिद्धम् । न सिध्यति । असिद्धः प्लुतः प्लुतविकारौ च इमौ । सिद्धः प्लुतः स्वरसन्धिषु । कथम् ज्ञायते । यत् अयम् प्लुतः प्रकृत्या इति प्लुतस्य प्रकृतिभावम् शास्ति । कथम् कृत्वा ज्ञापकम् । सतः हि कार्यिणः कार्येण भवितव्यम् । इदम् तर्हि प्रयोजनम् दीर्घशाकलप्रतिषेधार्थम् । दीर्घत्वम् शाकलम् च मा भूत् इति । अग्ना३यिन्द्रम् । पटा३वुदकम् । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । आरभ्यते प्लुतपूर्वस्य यणादेशः प्लुतपुर्वस्य दीर्घशाकलप्रतिषेधार्थम् इति । तत् न वक्तव्यम् भवति । अवश्यम् तत् वक्तव्यम् यौ प्लुतपूर्वौ इदुतौ अप्लुतविकारौ तदर्थम् । भो३यिन्द्र । भो३यिह इति । यदि तर्हि तस्य निबन्धनम् अस्ति तत् एव वक्तव्यम् इदम् न वक्तव्यम् । इदम् अपि अवश्यम् वक्तव्यम् स्वरार्थम् । तेन हि सति उदात्तस्वरितयोर्यणःस्वरितोऽनुदात्तस्य इति एषः स्वरः प्रसज्येत । अनेन पुनः सति असिद्धत्वात् न भविष्यति । यदि तर्हि अस्य निबन्धनम् अस्ति इदम् एव वक्तव्यम् तत् न वक्तव्यम् । ननु च उक्तम् तत् अपि अवश्यम् वक्तव्यम् यौ प्लुतपूर्वौ इदुतौ अप्लुतविकारौ तदर्थम् भो३यिन्द्र भो३यिह इति । छान्दसम् एतत् दृष्टानुविधिः छन्दसि भवति । यत् तर्हि न छान्दसम् । भो३यिन्द्रम् साम गायति । एषः अपि छन्दसि दृष्टस्य अनुप्रयोगः इति । किम् नु यणा भवति इह न सिद्धम् य्वौ इदुतोः यत् अयम् विदधाति । तौ च मम स्वरसन्धिषु सिद्धौ शाकलदीर्घविधी तु निवर्त्यौ ।१। इक् तु यदा भवति प्लुतपूर्वः तस्य यणम् विदधाति अपवादम् । तेन तयोः च न शाकलदीर्घौ यण्स्वरबाधनम् एव तु हेतुः ।

KA III,422.11-423.4 Ro V,429-430 kimartham idam ucyate na ikaḥ yaṇ aci iti eva siddham . na sidhyati . asiddhaḥ plutaḥ plutavikārau ca imau . siddhaḥ plutaḥ svarasandhiṣu . katham jñāyate . yat ayam plutaḥ prakṛtyā iti plutasya prakṛtibhāvam śāsti . katham kṛtvā jñāpakam . sataḥ hi kāryiṇaḥ kāryeṇa bhavitavyam . idam tarhi prayojanam dīrghaśākalapratiṣedhārtham . dīrghatvam śākalam ca mā bhūt iti . agnā3yindram . paṭā3vudakam . etat api na asti prayojanam . ārabhyate plutapūrvasya yaṇādeśaḥ plutapurvasya dīrghaśākalapratiṣedhārtham iti . tat na vaktavyam bhavati . avaśyam tat vaktavyam yau plutapūrvau idutau aplutavikārau tadartham . bho3yindra . bho3yiha iti . yadi tarhi tasya nibandhanam asti tat eva vaktavyam idam na vaktavyam . idam api avaśyam vaktavyam svarārtham . tena hi sati udāttasvaritayoryaṇaḥsvarito'nudāttasya iti eṣaḥ svaraḥ prasajyeta . anena punaḥ sati asiddhatvāt na bhaviṣyati . yadi tarhi asya nibandhanam asti idam eva vaktavyam tat na vaktavyam . nanu ca uktam tat api avaśyam vaktavyam yau plutapūrvau idutau aplutavikārau tadartham bho3yindra bho3yiha iti . chāndasam etat dṛṣṭānuvidhiḥ chandasi bhavati . yat tarhi na chāndasam . bho3yindram sāma gāyati . eṣaḥ api chandasi dṛṣṭasya anuprayogaḥ iti . kim nu yaṇā bhavati iha na siddham yvau idutoḥ yat ayam vidadhāti . tau ca mama svarasandhiṣu siddhau śākaladīrghavidhī tu nivartyau .1. ik tu yadā bhavati plutapūrvaḥ tasya yaṇam vidadhāti apavādam . tena tayoḥ ca na śākaladīrghau yaṇsvarabādhanam eva tu hetuḥ .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.