P 8.2.22 — Patanjali: Vyakaranamahabhasya

P 8.2.22.2

क्अ इइइ,४००।५-२४ रो व्,३८५-३८७ सङि लत्वसलोपसंयोगादिलोपकुत्वदीर्घत्वानि । सङि इति प्रकृत्य लत्वसलोपसंयोगादिलोपकुत्वदीर्घत्वानि वक्तव्यानि । किम् प्रयोजनम् । प्रयोजनम् गिरौ गिरः पयः धावति द्विष्टराम् दृषत्स्थानम् काष्ठशक्स्थाता क्रुञ्चा धुर्यः इति । गिऋऔ गिरः इति अत्र अचिविभाषा इति लत्वम् प्राप्नोति । सङि इति वचनात् न भवति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । उक्तम् एतत् धातोः स्वरूपग्रहणे तत्प्रत्यये कार्यविज्ञानात् सिद्धम् इति । पयः धावति इति अत्र धिच इति सलोपः प्राप्नोति सङि इति वचनात् न भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । वक्ष्यति एतत् धिसकारे सिचः लोपः इति । द्विष्टराम् इति अत्र ह्रस्वात् अङ्गात् इति सलोपः प्राप्नोति सङि इति वचनात् न भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । अत्र अपि सिचः इति एव अनुवर्तिष्यते । दृषत्स्थानम् इति अत्र झलोझलि इति सलोपः प्राप्नोति सङि इति वचनात् न भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । अत्र अपि सिचः इति एव अनुवर्तिष्यते । काष्ठशक्स्थाता इति अत्र स्कोःसंयोगाद्योरन्तेच इति ककारलोपः प्राप्नोति सङि इति वचनात् न भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । काष्ठशक् एव न अस्ति कुतः यः काष्ठशकि तिष्ठेत् । क्रुञ्चा इति अत्र चोःकुः झलि इति कुत्वम् प्राप्नोति सङि इति वचनात् न भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । निपातनात् एतत् सिद्धम् । किम् निपातनम् । ऋत्विग्दधृक्स्रग्दिगुष्णिगञ्चुयुजिक्रुञ्चाम् इति । धुर्यः इति अत्र हलिच इति दीर्घत्वम् प्राप्नोति सङि इति वचनात् न भवति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । नभकुर्छुराम् इति प्रतिषेधः भविष्यति ।

KA III,400.5-24 Ro V,385-387 saṅi latvasalopasaṃyogādilopakutvadīrghatvāni . saṅi iti prakṛtya latvasalopasaṃyogādilopakutvadīrghatvāni vaktavyāni . kim prayojanam . prayojanam girau giraḥ payaḥ dhāvati dviṣṭarām dṛṣatsthānam kāṣṭhaśaksthātā kruñcā dhuryaḥ iti . giṛau giraḥ iti atra acivibhāṣā iti latvam prāpnoti . saṅi iti vacanāt na bhavati . na etat asti prayojanam . uktam etat dhātoḥ svarūpagrahaṇe tatpratyaye kāryavijñānāt siddham iti . payaḥ dhāvati iti atra dhica iti salopaḥ prāpnoti saṅi iti vacanāt na bhavati . etat api na asti prayojanam . vakṣyati etat dhisakāre sicaḥ lopaḥ iti . dviṣṭarām iti atra hrasvāt aṅgāt iti salopaḥ prāpnoti saṅi iti vacanāt na bhavati . etat api na asti prayojanam . atra api sicaḥ iti eva anuvartiṣyate . dṛṣatsthānam iti atra jhalojhali iti salopaḥ prāpnoti saṅi iti vacanāt na bhavati . etat api na asti prayojanam . atra api sicaḥ iti eva anuvartiṣyate . kāṣṭhaśaksthātā iti atra skoḥsaṃyogādyoranteca iti kakāralopaḥ prāpnoti saṅi iti vacanāt na bhavati . etat api na asti prayojanam . kāṣṭhaśak eva na asti kutaḥ yaḥ kāṣṭhaśaki tiṣṭhet . kruñcā iti atra coḥkuḥ jhali iti kutvam prāpnoti saṅi iti vacanāt na bhavati . etat api na asti prayojanam . nipātanāt etat siddham . kim nipātanam . ṛtvigdadhṛksragdiguṣṇigañcuyujikruñcām iti . dhuryaḥ iti atra halica iti dīrghatvam prāpnoti saṅi iti vacanāt na bhavati . etat api na asti prayojanam . nabhakurchurām iti pratiṣedhaḥ bhaviṣyati .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.2.22