क्अ इइइ,४४४।१०-४४५।१४ रो व्,४७६-४७८ किम् पुनः इदम् इण्ग्रहणम् प्रत्ययविशेषणम् : इणः उत्तरेषाम् षीध्वंलुङ्लिटाम् यः धकारः इति । आहोस्वित् धकारविशेषणम् : इणः उत्तरस्य धकारस्य सः चेत् षीध्वंलुङ्लिटाम् धकारः इति । कः च अत्र विशेषः । तत्र प्रत्ययपरत्वे इटः लिटि ढत्वम् परादित्वात् । तत्र प्रत्ययपरत्वे इटः लिटि ढत्वम् न प्राप्नोति । लुलुविढ्वे लुलुविध्वे इति । किम् कारणम् । परादित्वात् । इट् परादिः । वचनात् भविष्यति । अस्ति वचने प्रयोजनम् । किम् । अलविढ्वम् अलविध्वम् । अस्तु तर्हि धकारविशेषणम् । धकारपरत्वे षीध्वमि अननन्तरत्वात् इटः विभाषाभावः । धकारपरत्वे षीध्वमि अननन्तरत्वात् इटः विभाषा न प्राप्नोति । लविषीढ्वम् लविषीध्वम् इति । वचनात् भविष्यति । अस्ति वचने प्रयोजनम् । किम् । लुलुविढ्वे लुलुविध्वे इति । इण्ग्रहणस्य च अविशेषणत्वात् ष्यादिमात्रे ढत्वप्रसङ्गः । इण्ग्रहणस्य च अविशेषणत्वात् ष्यादिमात्रे ढत्वम् प्राप्नोति : पक्षीध्वम् , यक्षीध्वम् इति । न एषः दोषः । अङ्गात् इति वक्ष्यामि । अङ्गग्रहणात् च दोषः । इह न प्राप्नोति : उपदिदीयिध्वे , उपदिदीयिढ्वे । यः हि अत्र अङ्गान्त्यः इण् न तस्मात् उत्तरः इट् यस्मात् च उत्तरः इट् न असौ अङ्गान्त्यः इण् इति । यथा इच्छसि तथा अस्तु । अस्तु तावत् प्रत्ययविशेषणम् । ननु च उक्तम् तत्र प्रत्ययपरत्वे इटः लिटि ढत्वम् परादित्वात् लुलुविढ्वे लुलुविध्वे इति । वचनात् भविष्यति । ननु च उक्तम् अस्ति वचने प्रयोजनम् । किम् । अलविढ्वम् अलविध्वम् इति । यत् एतस्मिन् योगे लिड्ग्रहणम् तदनवकाशम् तस्य अनवकाशत्वात् वचनात् भविष्यति । अथ वा पुनः अस्तु धकारविशेषणम् इति । ननु च उक्तम् धकारपरत्वे षीध्वमि अननन्तरत्वात् इटः विभाषाभावः लविषीढ्वम् लविषीध्वम् इति । वचनात् भविष्यति । ननु च उक्तम् अस्ति वचने प्रयोजनम् । किम् । लुलुविढ्वे लुलुविध्वे इति । यत् एतस्मिन् योगे षीध्वङ्ग्रहणम् तत् अनवकाशम् तस्य अनवकाशत्वात् वचनात् भविष्यति । यत् अपि उच्यते इण्ग्रहणस्य च अविशेषणत्वात् ष्यादिमात्रे ढत्वप्रसङ्गः इति अङ्गात् इति वक्ष्यामि । ननु च उक्तम् अङ्गग्रहणात् च दोषः इति । पूर्वस्मिन् योगे यत् अङ्गग्रहणम् तत् उत्तरत्र निवृत्तम् । अथ वा पूर्वस्मिन् योगे इण्ग्रहणम् प्रत्ययविशेषणम् उत्तरत्र धकारविशेषणम् ।
KA III,444.10-445.14 Ro V,476-478 kim punaḥ idam iṇgrahaṇam pratyayaviśeṣaṇam : iṇaḥ uttareṣām ṣīdhvaṃluṅliṭām yaḥ dhakāraḥ iti . āhosvit dhakāraviśeṣaṇam : iṇaḥ uttarasya dhakārasya saḥ cet ṣīdhvaṃluṅliṭām dhakāraḥ iti . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . tatra pratyayaparatve iṭaḥ liṭi ḍhatvam parāditvāt . tatra pratyayaparatve iṭaḥ liṭi ḍhatvam na prāpnoti . luluviḍhve luluvidhve iti . kim kāraṇam . parāditvāt . iṭ parādiḥ . vacanāt bhaviṣyati . asti vacane prayojanam . kim . alaviḍhvam alavidhvam . astu tarhi dhakāraviśeṣaṇam . dhakāraparatve ṣīdhvami ananantaratvāt iṭaḥ vibhāṣābhāvaḥ . dhakāraparatve ṣīdhvami ananantaratvāt iṭaḥ vibhāṣā na prāpnoti . laviṣīḍhvam laviṣīdhvam iti . vacanāt bhaviṣyati . asti vacane prayojanam . kim . luluviḍhve luluvidhve iti . iṇgrahaṇasya ca aviśeṣaṇatvāt ṣyādimātre ḍhatvaprasaṅgaḥ . iṇgrahaṇasya ca aviśeṣaṇatvāt ṣyādimātre ḍhatvam prāpnoti : pakṣīdhvam , yakṣīdhvam iti . na eṣaḥ doṣaḥ . aṅgāt iti vakṣyāmi . aṅgagrahaṇāt ca doṣaḥ . iha na prāpnoti : upadidīyidhve , upadidīyiḍhve . yaḥ hi atra aṅgāntyaḥ iṇ na tasmāt uttaraḥ iṭ yasmāt ca uttaraḥ iṭ na asau aṅgāntyaḥ iṇ iti . yathā icchasi tathā astu . astu tāvat pratyayaviśeṣaṇam . nanu ca uktam tatra pratyayaparatve iṭaḥ liṭi ḍhatvam parāditvāt luluviḍhve luluvidhve iti . vacanāt bhaviṣyati . nanu ca uktam asti vacane prayojanam . kim . alaviḍhvam alavidhvam iti . yat etasmin yoge liḍgrahaṇam tadanavakāśam tasya anavakāśatvāt vacanāt bhaviṣyati . atha vā punaḥ astu dhakāraviśeṣaṇam iti . nanu ca uktam dhakāraparatve ṣīdhvami ananantaratvāt iṭaḥ vibhāṣābhāvaḥ laviṣīḍhvam laviṣīdhvam iti . vacanāt bhaviṣyati . nanu ca uktam asti vacane prayojanam . kim . luluviḍhve luluvidhve iti . yat etasmin yoge ṣīdhvaṅgrahaṇam tat anavakāśam tasya anavakāśatvāt vacanāt bhaviṣyati . yat api ucyate iṇgrahaṇasya ca aviśeṣaṇatvāt ṣyādimātre ḍhatvaprasaṅgaḥ iti aṅgāt iti vakṣyāmi . nanu ca uktam aṅgagrahaṇāt ca doṣaḥ iti . pūrvasmin yoge yat aṅgagrahaṇam tat uttaratra nivṛttam . atha vā pūrvasmin yoge iṇgrahaṇam pratyayaviśeṣaṇam uttaratra dhakāraviśeṣaṇam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.