अरिमर्दनो ऽब्रवीत्-कथम् एतत् ? प्राकारकर्णः कथयति- कथा १० वल्मीकोदर-गत-सर्प-कथा अस्ति कस्मिंश्चिन् नगरे देवशक्तिर् नाम राजा । तस्य च पुत्रो जठर-वल्मीकाश्रयेणोरगेण प्रतिदिनं प्रत्यङ्गं क्षीयते । अनेकोपचारैः सद्-वैद्यैः सच्-छास्त्रोपदिष्टौषध-युक्त्यापि चिकित्स्यमानो न स्वास्थ्यम् एति । अथासौ राजपुत्रो निर्वेदाद् देशान्तरं गतः । कस्मिंश्चिन् नगरे भिक्षाटनं कृत्वा महति देवालये कालं यापयति । अथ तत्र नगरे बलिर् नाम राजास्ते । तस्य च द्वे दुहितरौ यौवन-स्थे तिष्ठतः । ते च प्रतिदिवसम् आदित्योदये पितुः पादान्तिकम् आगत्य नमस्कारं चक्रतुः । तत्र चैकाब्रवीत्-विजयस्व महाराज ! यस्य प्रसादात् सर्वं सुखं लभ्यते । द्वितीया तु-विहितं भुङ्क्ष्व महाराज ! इति ब्रवीति । तच् छ्रुत्वा प्रकुपितो राजाब्रवीत्-भो मन्त्रिणः ! एनां दुष्ट-भाषिणीं कुमारिकां कस्यचिद् वैदेशिकस्य प्रयच्छत तेन निज-विहितम् इयम् एव भुङ्क्ते । अथ तथेति प्रतिपद्याल्प-परिवारा सा कुमारिका मन्त्रिभिस् तस्य देव-कुलाश्रित-राज-पुत्रस्य प्रतिपादिता । सापि प्रहृष्ट-मनसा तं पतिं देववत् प्रतिपद्यादाय चान्य-विषयं गता । ततः कस्मिंश्चिद् दूरतर-नगर-प्रदेशे तडाग-तटे राज-पुत्रम् आवास-रक्षायै निरूप्य स्वयं च घृत-तैल-लवण-तण्डुलादि-क्रय-निमित्तं स-परिवारा गता । कृत्वा च क्रय-विक्रयं यावद् आगच्छति तावत् स राज-पुत्रो वल्मीकोपरि कृत-मूर्धा प्रसुप्तः । तस्य च मुखाद् भुजगः फणां निष्कास्य वायुम् अश्नाति । तत्रैव च वल्मीकेऽपरः सर्पो निष्क्रम्य तथैवासीत् । अथ तयोः परस्पर-दर्शनेन क्रोध-संरक्त-लोचनयोर् मध्याद् वल्मीकस्थेन सर्पेणोक्तम्-भो भो दुरात्मन् ! कथं सुन्दर-सर्वाङ्गं राज-पुत्रम् इत्थं कदर्थयसि ? मुखस्थो ऽरिर् अब्रवीत्-भो भोः ! त्वयापि दुरात्मनास्य वल्मीकस्य मध्ये कथम् इदं दूषितं हाटक-पूर्णं कलश-युगलम् इत्य् एवं परस्परस्य मर्माण्य् उद्घाटितवन्तौ । पुनर् वल्मीकस्थो ऽहिर् अब्रवीत्-भो दुरात्मन् ! भेषजम् इदं ते किं को ऽपि न जानाति यज् जीर्णोत्कालित-काञ्जिका-राजिका-पानेन भवान् विनाशम् उपयाति । अथोदरस्थो ऽहिर् अब्रवीत्-तवाप्य् एतद् भेषजं किं कश्चिद् अपि न वेत्ति यद् उष्ण-तैलेन महोष्णोदकेन वा तव विनाशः स्याद् इति । एवं च सा राज-कन्या विटपान्तरिता तयोः परस्परालापान् मर्म-मयान् आकर्ण्य तथैवानुष्ठितवती । विधाय व्यङ्गं नीरोगं भर्तारं निधिं च परमम् आसाद्य स्वदेशाभिमुखं प्रायात् । पितृ-मातृ-स्वजनैः प्रतिपूजिता विहितोपभोगं प्राप्य सुखेनावस्थिता । अतो ऽहं ब्रवीमि-परस्परस्य मर्माणि इति । तच् च श्रुत्वा स्वयम् अरिर्दनो ऽप्य् एवं समर्थितवान् । तथा चानुष्ठितम् । दृष्ट्वान्तर्-लीनं विहस्य रक्ताक्षः पुनर् अब्रवीत्-कष्टम् । विनाशितो ऽयं भवद्भिर् अन्यायेन स्वामी । उक्तं च- अपूज्या यत्र पूज्यन्ते पूज्यानां तु विमानना । त्रीणि तत्र प्रवर्तन्ते दुर्भिक्षं मरणं भयम्
arimardano 'bravīt-katham etat ? prākārakarṇaḥ kathayati- kathā 10 valmīkodara-gata-sarpa-kathā asti kasmiṃścin nagare devaśaktir nāma rājā | tasya ca putro jaṭhara-valmīkāśrayeṇorageṇa pratidinaṃ pratyaṅgaṃ kṣīyate | anekopacāraiḥ sad-vaidyaiḥ sac-chāstropadiṣṭauṣadha-yuktyāpi cikitsyamāno na svāsthyam eti | athāsau rājaputro nirvedād deśāntaraṃ gataḥ | kasmiṃścin nagare bhikṣāṭanaṃ kṛtvā mahati devālaye kālaṃ yāpayati | atha tatra nagare balir nāma rājāste | tasya ca dve duhitarau yauvana-sthe tiṣṭhataḥ | te ca pratidivasam ādityodaye pituḥ pādāntikam āgatya namaskāraṃ cakratuḥ | tatra caikābravīt-vijayasva mahārāja ! yasya prasādāt sarvaṃ sukhaṃ labhyate | dvitīyā tu-vihitaṃ bhuṅkṣva mahārāja ! iti bravīti | tac chrutvā prakupito rājābravīt-bho mantriṇaḥ ! enāṃ duṣṭa-bhāṣiṇīṃ kumārikāṃ kasyacid vaideśikasya prayacchata tena nija-vihitam iyam eva bhuṅkte | atha tatheti pratipadyālpa-parivārā sā kumārikā mantribhis tasya deva-kulāśrita-rāja-putrasya pratipāditā | sāpi prahṛṣṭa-manasā taṃ patiṃ devavat pratipadyādāya cānya-viṣayaṃ gatā | tataḥ kasmiṃścid dūratara-nagara-pradeśe taḍāga-taṭe rāja-putram āvāsa-rakṣāyai nirūpya svayaṃ ca ghṛta-taila-lavaṇa-taṇḍulādi-kraya-nimittaṃ sa-parivārā gatā | kṛtvā ca kraya-vikrayaṃ yāvad āgacchati tāvat sa rāja-putro valmīkopari kṛta-mūrdhā prasuptaḥ | tasya ca mukhād bhujagaḥ phaṇāṃ niṣkāsya vāyum aśnāti | tatraiva ca valmīke'paraḥ sarpo niṣkramya tathaivāsīt | atha tayoḥ paraspara-darśanena krodha-saṃrakta-locanayor madhyād valmīkasthena sarpeṇoktam-bho bho durātman ! kathaṃ sundara-sarvāṅgaṃ rāja-putram itthaṃ kadarthayasi ? mukhastho 'rir abravīt-bho bhoḥ ! tvayāpi durātmanāsya valmīkasya madhye katham idaṃ dūṣitaṃ hāṭaka-pūrṇaṃ kalaśa-yugalam ity evaṃ parasparasya marmāṇy udghāṭitavantau | punar valmīkastho 'hir abravīt-bho durātman ! bheṣajam idaṃ te kiṃ ko 'pi na jānāti yaj jīrṇotkālita-kāñjikā-rājikā-pānena bhavān vināśam upayāti | athodarastho 'hir abravīt-tavāpy etad bheṣajaṃ kiṃ kaścid api na vetti yad uṣṇa-tailena mahoṣṇodakena vā tava vināśaḥ syād iti | evaṃ ca sā rāja-kanyā viṭapāntaritā tayoḥ parasparālāpān marma-mayān ākarṇya tathaivānuṣṭhitavatī | vidhāya vyaṅgaṃ nīrogaṃ bhartāraṃ nidhiṃ ca paramam āsādya svadeśābhimukhaṃ prāyāt | pitṛ-mātṛ-svajanaiḥ pratipūjitā vihitopabhogaṃ prāpya sukhenāvasthitā | ato 'haṃ bravīmi-parasparasya marmāṇi iti | tac ca śrutvā svayam arirdano 'py evaṃ samarthitavān | tathā cānuṣṭhitam | dṛṣṭvāntar-līnaṃ vihasya raktākṣaḥ punar abravīt-kaṣṭam | vināśito 'yaṃ bhavadbhir anyāyena svāmī | uktaṃ ca- apūjyā yatra pūjyante pūjyānāṃ tu vimānanā | trīṇi tatra pravartante durbhikṣaṃ maraṇaṃ bhayam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.