अरिमर्दनः प्राह-कथम् एतत् ? वक्रनासः कथयति- कथा १० द्रोणाख्य-ब्राह्मण-कथा अस्ति कस्मिंश्चिद् अधिष्ठाने दरिद्रो द्रोण-नामा ब्राह्मणः, प्रतिग्रह-धनः सततं विशिष्ट-वस्त्रानुलेपन-गन्ध-माल्यालङ्कार-ताम्बूलादि-भोग-परिवर्जितः, प्ररूढ-केश-श्मश्रु-नख-रोमोपचितः, शीतोष्ण-वात-वर्षादिभिः परिशोषित-शरीरः, तस्य च केनापि यजमानेनानुकम्पया शिशु-गो-युगं दत्तम् । ब्राह्मणेन च बाल-भावाद् आरभ्य याचित-घृत-तैल-यवसादिभिः संवर्ध्य सुपुष्टं कृतम् । तच् च दृष्ट्वा सहसैव कश्चिच् चौरश् चिन्तितवान्-अहम् अस्य ब्राह्मणस्य गो-युगम् इदम् अपहरिष्यामि । इति निश्चित्य निशायां बन्धन-पाशं गृहीत्वा, यावत् प्रस्थितस् तावद् अर्ध-मार्गे प्रविरल-तीक्ष्ण-दन्त-पङ्क्तिर् उन्नत-नासा-वंशः, प्रकट-रक्तान्त-नयनः उपचित-स्नायु-सन्ततनत-गात्रः शुष्क-कपोलः सुहुत-हुतवह-पिङ्गल-श्मश्रु-केश-शरीरः कश्चिद् दृष्टः । दृष्ट्वा च तं तीव्र-भय-त्रस्तो चौरो ऽब्रवीत्-को भवान् ? इति । सो ऽब्रवीत्-अहं क्रूर-कर्मा चौरो दरिद्र-ब्राह्मणस्य गो-युगं हर्तुं प्रस्थितो ऽस्मि । अथ जात-प्रत्ययो राक्षसो ऽब्रवीत्-भद्र ! षष्ठाह्न-कालिको ऽहम् । अतस् तम् एव ब्राह्मणम् अद्य भक्षयिष्यामि । अथ तौ तत्र गत्वैकान्ते कान्लम् अन्वेषयन्तौ स्थितौ । प्रसुप्ते च ब्राह्मणे तद्-भक्षणार्थं प्रस्थितं राक्षसं दृष्ट्वा चौरो ऽब्रवीत्-भद्र ! नैषन्यायो यतो गो-युगे मयापहृते पश्चात् त्वम् एनं ब्राह्मणं भक्षय । सो ऽब्रवीत्-कदाचिद् अयं ब्राह्मणो गो-शब्देन बुध्येत तदानर्थको ऽयं ममारम्भः स्यात् । चौरो ऽप्य् अब्रवीत्-तवापि यदि भक्षणायोपस्थितस्य एको ऽप्य् अन्तरायः स्यात् । तदाहम् अपि न शक्नोमि गो-युगम् अपहर्तुम् । अतः प्रथमं मयापहृते गो-युगे पश्चात् त्वया ब्राह्मणो भक्षितव्यः । इत्थं चाहम् अहमिकया तयोर् विवदतोः समुत्पन्ने द्वैधे प्रतिरव-वशाद् ब्राह्मणो जजागार । अथ तं चौरो ऽब्रवीत्-ब्राह्मण ! त्वाम् एवायं राक्षसो भक्षयितुम् इच्छति इति । राक्षसो ऽप्य् आह-ब्राह्मण ! चौरो ऽयं गो-युगं तेऽपहर्तुम् इच्छति । एवं श्रुत्वोत्थाय ब्राह्मणः सावधानो भूत्वेष्ट-देवता-मन्त्र-ध्यानेनात्मानं राक्षसाद् उद्गूर्ण-लगुडेन चौराद् गो-युगं ररक्ष । अतो ऽहं ब्रवीमि-शत्रवो ऽपि हितार्थैव (१९०) इति । अथ तस्य वचनम् अवधार्यारिमर्दनः पुनर् अपि प्राकारकर्णम् अपृच्छत्-कथय, किम् अत्र मन्यते भवान् ? सो ऽब्रवीत्-देव ! अवध्य एवायम्, यतो रक्षितेनानेन कदाचित् परस्पर-प्रीत्या कालः सुखेन गच्छति । उक्तं च- परस्परस्य मर्माणि ये न रक्षन्ति जन्तवः । त एव निधनं यान्ति वल्मीकोदर-सर्पवत्
arimardanaḥ prāha-katham etat ? vakranāsaḥ kathayati- kathā 10 droṇākhya-brāhmaṇa-kathā asti kasmiṃścid adhiṣṭhāne daridro droṇa-nāmā brāhmaṇaḥ, pratigraha-dhanaḥ satataṃ viśiṣṭa-vastrānulepana-gandha-mālyālaṅkāra-tāmbūlādi-bhoga-parivarjitaḥ, prarūḍha-keśa-śmaśru-nakha-romopacitaḥ, śītoṣṇa-vāta-varṣādibhiḥ pariśoṣita-śarīraḥ, tasya ca kenāpi yajamānenānukampayā śiśu-go-yugaṃ dattam | brāhmaṇena ca bāla-bhāvād ārabhya yācita-ghṛta-taila-yavasādibhiḥ saṃvardhya supuṣṭaṃ kṛtam | tac ca dṛṣṭvā sahasaiva kaścic cauraś cintitavān-aham asya brāhmaṇasya go-yugam idam apahariṣyāmi | iti niścitya niśāyāṃ bandhana-pāśaṃ gṛhītvā, yāvat prasthitas tāvad ardha-mārge pravirala-tīkṣṇa-danta-paṅktir unnata-nāsā-vaṃśaḥ, prakaṭa-raktānta-nayanaḥ upacita-snāyu-santatanata-gātraḥ śuṣka-kapolaḥ suhuta-hutavaha-piṅgala-śmaśru-keśa-śarīraḥ kaścid dṛṣṭaḥ | dṛṣṭvā ca taṃ tīvra-bhaya-trasto cauro 'bravīt-ko bhavān ? iti | so 'bravīt-ahaṃ krūra-karmā cauro daridra-brāhmaṇasya go-yugaṃ hartuṃ prasthito 'smi | atha jāta-pratyayo rākṣaso 'bravīt-bhadra ! ṣaṣṭhāhna-kāliko 'ham | atas tam eva brāhmaṇam adya bhakṣayiṣyāmi | atha tau tatra gatvaikānte kānlam anveṣayantau sthitau | prasupte ca brāhmaṇe tad-bhakṣaṇārthaṃ prasthitaṃ rākṣasaṃ dṛṣṭvā cauro 'bravīt-bhadra ! naiṣanyāyo yato go-yuge mayāpahṛte paścāt tvam enaṃ brāhmaṇaṃ bhakṣaya | so 'bravīt-kadācid ayaṃ brāhmaṇo go-śabdena budhyeta tadānarthako 'yaṃ mamārambhaḥ syāt | cauro 'py abravīt-tavāpi yadi bhakṣaṇāyopasthitasya eko 'py antarāyaḥ syāt | tadāham api na śaknomi go-yugam apahartum | ataḥ prathamaṃ mayāpahṛte go-yuge paścāt tvayā brāhmaṇo bhakṣitavyaḥ | itthaṃ cāham ahamikayā tayor vivadatoḥ samutpanne dvaidhe pratirava-vaśād brāhmaṇo jajāgāra | atha taṃ cauro 'bravīt-brāhmaṇa ! tvām evāyaṃ rākṣaso bhakṣayitum icchati iti | rākṣaso 'py āha-brāhmaṇa ! cauro 'yaṃ go-yugaṃ te'pahartum icchati | evaṃ śrutvotthāya brāhmaṇaḥ sāvadhāno bhūtveṣṭa-devatā-mantra-dhyānenātmānaṃ rākṣasād udgūrṇa-laguḍena caurād go-yugaṃ rarakṣa | ato 'haṃ bravīmi-śatravo 'pi hitārthaiva (190) iti | atha tasya vacanam avadhāryārimardanaḥ punar api prākārakarṇam apṛcchat-kathaya, kim atra manyate bhavān ? so 'bravīt-deva ! avadhya evāyam, yato rakṣitenānena kadācit paraspara-prītyā kālaḥ sukhena gacchati | uktaṃ ca- parasparasya marmāṇi ye na rakṣanti jantavaḥ | ta eva nidhanaṃ yānti valmīkodara-sarpavat
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.