सो ऽब्रवीत्-कथम् एतत् ? मन्दविषः कथयति- कथा १६ घृतान्ध-ब्राह्मण-कथा अस्ति कस्मिंश्चिद् अधिष्ठाने यज्ञदत्तो नाम ब्राह्मणः । तस्य भार्या पुंश्चल्य् अन्यासक्त-मना अजस्रं विटायस-खण्ड-घृतान् घृत-पूरान् कृत्वा भर्तुश् चौरिकया प्रयच्छति । अथ कदाचिद् भर्ता दृष्ट्वाब्रवीत्-भद्रे ! किम् एतत् परिपच्यते ? कुत्र वाजस्रं नयसीदम् ? तत् कथय सत्यम् । सा चोत्पन्न-प्रतिभा कृतक-वचनैर् भर्तारम् अब्रवीत्-अस्त्य् अत्र नातिदूरे भगवत्या देव्या आयतनम् । तत्राहम् उपोषिता सती बलिं भक्ष्य-विशेषांश् चापूर्वान् नयामि । अथ तत् पश्यता गृहीत्वा तत् सकलं देव्यायतनाभिमुखी प्रतस्थे । यत् कारणं देव्या निवेदितेनानेन मदीयो भर्तैवं मंस्यते यत् मम ब्राह्मणी भगवत्याः कृते नद्याम् अवतीर्य यावत् स्नानं करोति तावत् तद् भर्तापि मार्गान्तरेणागत्य देव्याः पृष्ठतो ऽदृश्यो ऽवतस्थे । अथ सा ब्राह्मणी स्नात्वा देव्य्-आयतनम् आगत्य स्नानानुलेपन-माल्य-धूप-बलि-क्रियादिकं कृत्वा देवीं प्रणम्य व्यजिज्ञपत्-भगवति ! केन प्रकारेण मम भर्तान्धो भविष्यति ? तच् छ्रुत्वा स्वर-भेदेन देवी-पृष्ठ-स्थितो ब्राह्मणो जगाद-यदि त्वम् अजस्रं घृत-पूरादि-भक्ष्यं तस्मै भर्त्रे प्रयच्छसि, ततः शीघ्रम् अन्धो भविष्यति । सा तु बन्धकी कृतक-वचन-वञ्चित-मानसा तस्मै ब्राह्मणाय तद् एव नित्यं प्रददौ । अथान्येद्युर् ब्राह्मणेनाभिहितम्-भद्रे, नाहं सुतरां पश्यामि । तच् छ्रुत्वा चिन्तितम् अनया-देव्याः प्रसादो ऽयं प्राप्त इति । अथ तस्या हृदय-वल्लभो विटस् तत्-सकाशम्-अन्धीभूतो ऽयं ब्राह्मणः किं मम करिष्यतीति निःशङ्कं प्रतिदिनम् अभ्येति । अथान्येद्युस् तं प्रविशन्तम् अभ्याश-गतं दृष्ट्वा केशैर् गृहीत्वा लगुड-पार्ष्णि-प्रभृति-प्रहारैस् तावद् अताडयत् यावद् असौ पञ्चत्वम् आप । ताम् अपि पुष्ट-पत्नीं विच्छन्न-नासिकां कृत्वा विससर्ज । अतो ऽहं ब्रवीमि-स्कन्धेनापि वहेच् छत्रुम् (२३८) इत्य् आदि । अथ राजन् ! यथा मन्दविषेण बुद्धि-बलेन मण्डूका निहतास् तथा मयापि सर्वे वैरिणः । साधु चेदम् उच्यते- वने प्रज्वलितो वह्निर् दहन् मूलानि रक्षति । समूलोन्मूलनं कुर्याद् वायुर् यो मृदु-शीतलः
so 'bravīt-katham etat ? mandaviṣaḥ kathayati- kathā 16 ghṛtāndha-brāhmaṇa-kathā asti kasmiṃścid adhiṣṭhāne yajñadatto nāma brāhmaṇaḥ | tasya bhāryā puṃścaly anyāsakta-manā ajasraṃ viṭāyasa-khaṇḍa-ghṛtān ghṛta-pūrān kṛtvā bhartuś caurikayā prayacchati | atha kadācid bhartā dṛṣṭvābravīt-bhadre ! kim etat paripacyate ? kutra vājasraṃ nayasīdam ? tat kathaya satyam | sā cotpanna-pratibhā kṛtaka-vacanair bhartāram abravīt-asty atra nātidūre bhagavatyā devyā āyatanam | tatrāham upoṣitā satī baliṃ bhakṣya-viśeṣāṃś cāpūrvān nayāmi | atha tat paśyatā gṛhītvā tat sakalaṃ devyāyatanābhimukhī pratasthe | yat kāraṇaṃ devyā niveditenānena madīyo bhartaivaṃ maṃsyate yat mama brāhmaṇī bhagavatyāḥ kṛte nadyām avatīrya yāvat snānaṃ karoti tāvat tad bhartāpi mārgāntareṇāgatya devyāḥ pṛṣṭhato 'dṛśyo 'vatasthe | atha sā brāhmaṇī snātvā devy-āyatanam āgatya snānānulepana-mālya-dhūpa-bali-kriyādikaṃ kṛtvā devīṃ praṇamya vyajijñapat-bhagavati ! kena prakāreṇa mama bhartāndho bhaviṣyati ? tac chrutvā svara-bhedena devī-pṛṣṭha-sthito brāhmaṇo jagāda-yadi tvam ajasraṃ ghṛta-pūrādi-bhakṣyaṃ tasmai bhartre prayacchasi, tataḥ śīghram andho bhaviṣyati | sā tu bandhakī kṛtaka-vacana-vañcita-mānasā tasmai brāhmaṇāya tad eva nityaṃ pradadau | athānyedyur brāhmaṇenābhihitam-bhadre, nāhaṃ sutarāṃ paśyāmi | tac chrutvā cintitam anayā-devyāḥ prasādo 'yaṃ prāpta iti | atha tasyā hṛdaya-vallabho viṭas tat-sakāśam-andhībhūto 'yaṃ brāhmaṇaḥ kiṃ mama kariṣyatīti niḥśaṅkaṃ pratidinam abhyeti | athānyedyus taṃ praviśantam abhyāśa-gataṃ dṛṣṭvā keśair gṛhītvā laguḍa-pārṣṇi-prabhṛti-prahārais tāvad atāḍayat yāvad asau pañcatvam āpa | tām api puṣṭa-patnīṃ vicchanna-nāsikāṃ kṛtvā visasarja | ato 'haṃ bravīmi-skandhenāpi vahec chatrum (238) ity ādi | atha rājan ! yathā mandaviṣeṇa buddhi-balena maṇḍūkā nihatās tathā mayāpi sarve vairiṇaḥ | sādhu cedam ucyate- vane prajvalito vahnir dahan mūlāni rakṣati | samūlonmūlanaṃ kuryād vāyur yo mṛdu-śītalaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.