कारकविभक्तित्वञ्च क्रियाजनकार्थकविभक्तित्वम्। तच्च प्रथमाया अप्यस्तीति सापि कारकविभक्तिरिति"सहयुक्ते"इत्यादिसूत्रेषु भाष्ये ध्वनितम्। इयं च वाचनिक्येव। अत एव"यस्यच भावेन"इति सप्तम्यपेक्षयाधिकरणसप्तम्या बलवत्वमनेन न्यायेन,"तत्र च दीयते"इति सूत्रे भाष्ये ध्वनितम्, कैयटेन च स्पष्टमुक्तम्। एतेन ऽक्रियान्वयित्वं कारकत्वम्ऽ इत्यपास्तम्, "यस्यच भावेन"इति सप्तम्या अपि क्रियान्वयित्वात्। ये तु प्रधानीभूतक्रियासम्बन्धनिमित्तकार्यत्वेन कारकविभक्तीनां बलवत्वं वदन्ति; तेषामुभयोरपि क्रियासम्बन्धनिमित्तकत्वेन तदसङ्गतिः स्पष्टैव।"नमो वरिव"इतिसूत्रे ऽनमस्यति देवान्ऽ इत्यादौ चतुर्थी वारणाय भाष्ये उपन्यासस्यासङ्गतेश्च॥ एतेन ऽक्रियाकारकसम्बन्धोन्तरङ्गःऽ इति तन्निमित्ता विभक्तिरन्तरङ्गा, उपपदार्थेन तु यत्किञ्चित् क्तियाकारकमूलकः सम्बन्ध इति तन्निमित्ता विभक्तिर्बहिरङ्गेत्यपास्तम्, ऽनमस्यतिऽ इत्यत्र नमः पदार्थे ऽपि क्रियाकारकाभावे नैवान्वयात्। अत्र च नमः पदार्थस्यापि क्रियात्वं मुण्डयतौ मुण्डस्येव। "सहयुक्ते"इत्यादौ च प्रधाने प्रथमा साधनार्थमियं भाष्य उपन्यस्तेत्यन्यत्र विस्तरः॥ ननु ऽअदमुयङ्ऽ इत्यादौ पूर्वस्यापि मुक्त्वापत्तिः, अत आह -- अनन्त्यविकारो ऽन्त्यसदेशस्य
kārakavibhaktitvañca kriyājanakārthakavibhaktitvam/ tacca prathamāyā apyastīti sāpi kārakavibhaktiriti"sahayukte"ityādisūtreṣu bhāṣye dhvanitam/ iyaṃ ca vācanikyeva/ ata eva"yasyaca bhāvena"iti saptamyapekṣayādhikaraṇasaptamyā balavatvamanena nyāyena,"tatra ca dīyate"iti sūtre bhāṣye dhvanitam, kaiyaṭena ca spaṣṭamuktam/ etena 'kriyānvayitvaṃ kārakatvam' ityapāstam, "yasyaca bhāvena"iti saptamyā api kriyānvayitvāt/ ye tu pradhānībhūtakriyāsambandhanimittakāryatvena kārakavibhaktīnāṃ balavatvaṃ vadanti; teṣāmubhayorapi kriyāsambandhanimittakatvena tadasaṅgatiḥ spaṣṭaiva/"namo variva"itisūtre 'namasyati devān' ityādau caturthī vāraṇāya bhāṣye upanyāsasyāsaṅgateśca// etena 'kriyākārakasambandhontaraṅgaḥ' iti tannimittā vibhaktirantaraṅgā, upapadārthena tu yatkiñcit ktiyākārakamūlakaḥ sambandha iti tannimittā vibhaktirbahiraṅgetyapāstam, 'namasyati' ityatra namaḥ padārthe 'pi kriyākārakābhāve naivānvayāt/ atra ca namaḥ padārthasyāpi kriyātvaṃ muṇḍayatau muṇḍasyeva/ "sahayukte"ityādau ca pradhāne prathamā sādhanārthamiyaṃ bhāṣya upanyastetyanyatra vistaraḥ// nanu 'adamuyaṅ' ityādau pūrvasyāpi muktvāpattiḥ, ata āha -- anantyavikāro 'ntyasadeśasya
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.