"यस्मात्प्रत्ययविधिः"इति सूत्रे यस्मात्प्रत्ययविधिस्तदादिप्रत्यय इति योगो विभज्यते। गृह्यमाण उपतिष्टत इति शेषः। तेन तदाद्यन्तांशः सिद्धः। तदन्तांशस्तु"येनविधिः"इत्यनेन सिद्धः। स च शब्दरूपं विशेष्यमादाय विशेष्यान्तरासत्वे। यत्तु प्रत्ययेन स्वप्रकृत्यवयवकसमुदायाक्षेपात् तद्विशेषणत्वेन तदन्तविधिरिति। तत्, न ; ऽइयान्ऽ इत्यादौ तस्य तादृशसमुदायेन व्यभिचारेणाक्षेपसम्भवात्। यत्र प्रत्ययो निमित्तत्वेनाश्रीयते, तत्र तदादीत्यन्तांशमात्रोपसथितिरिति"अङ्गस्य"इति सूत्रे भाष्यकैयटयोः॥ एवं यत्रापि पञ्चम्यन्तात्परः प्रत्यय आत्रीयते, रत्रापि तदादीत्यन्तांशोपस्थितिः, परन्तु तत्र पञ्चम्यन्तता। अत एव"एङ्ह्रस्वात्"इति सूत्रे एङन्तादित्यर्थलाभः। अस्याः परिभाषायाः प्रयोजनान्तरम्, ऽयेनविधिःऽ इत्यत्र, भाष्य उक्तम्, ऽपरमगार्ग्यायणःऽ इति। परमगार्ग्यायणस्यापत्यमिति विग्रहे ऽपि गार्ग्यायणशब्दादेव प्रत्ययः, न विशिष्टात्। निष्कृष्य तावन्मात्रेणैकार्थीभावाभावे ऽपि वृत्तिर्भवत्येव। अत्र चेदं भाष्यमेव मानमित्यन्यत्र विस्तरः। प्रत्ययमात्रग्रहणे एषा, न तु, प्रत्ययाप्रत्ययग्रहण इति"उगितश्च"इति सूत्रे भाष्ये। इयमङ्गसंज्ञा सूत्रे भाष्ये स्पष्टा॥ येन विधिरिति सूत्रे भाष्य एतद्घटकतदन्तांशस्यापवादः पठ्यते :- प्रत्ययग्रहणे चापञ्चम्याः
"yasmātpratyayavidhiḥ"iti sūtre yasmātpratyayavidhistadādipratyaya iti yogo vibhajyate/ gṛhyamāṇa upatiṣṭata iti śeṣaḥ/ tena tadādyantāṃśaḥ siddhaḥ/ tadantāṃśastu"yenavidhiḥ"ityanena siddhaḥ/ sa ca śabdarūpaṃ viśeṣyamādāya viśeṣyāntarāsatve/ yattu pratyayena svaprakṛtyavayavakasamudāyākṣepāt tadviśeṣaṇatvena tadantavidhiriti/ tat, na ; 'iyān' ityādau tasya tādṛśasamudāyena vyabhicāreṇākṣepasambhavāt/ yatra pratyayo nimittatvenāśrīyate, tatra tadādītyantāṃśamātropasathitiriti"aṅgasya"iti sūtre bhāṣyakaiyaṭayoḥ// evaṃ yatrāpi pañcamyantātparaḥ pratyaya ātrīyate, ratrāpi tadādītyantāṃśopasthitiḥ, parantu tatra pañcamyantatā/ ata eva"eṅhrasvāt"iti sūtre eṅantādityarthalābhaḥ/ asyāḥ paribhāṣāyāḥ prayojanāntaram, 'yenavidhiḥ' ityatra, bhāṣya uktam, 'paramagārgyāyaṇaḥ' iti/ paramagārgyāyaṇasyāpatyamiti vigrahe 'pi gārgyāyaṇaśabdādeva pratyayaḥ, na viśiṣṭāt/ niṣkṛṣya tāvanmātreṇaikārthībhāvābhāve 'pi vṛttirbhavatyeva/ atra cedaṃ bhāṣyameva mānamityanyatra vistaraḥ/ pratyayamātragrahaṇe eṣā, na tu, pratyayāpratyayagrahaṇa iti"ugitaśca"iti sūtre bhāṣye/ iyamaṅgasaṃjñā sūtre bhāṣye spaṣṭā// yena vidhiriti sūtre bhāṣya etadghaṭakatadantāṃśasyāpavādaḥ paṭhyate :- pratyayagrahaṇe cāpañcamyāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.