Library·Rupa Gosvamin: Haribhaktirasamrtasindhu·2·2.5
स्थायि-भावाख्या पञ्चम-लहरी अविरुद्धान् विरुद्धांश् च भावान् यो वशतां नयन् । सु-राजेव विराजेत स स्थायी भाव उच्यते
sthāyi-bhāvākhyā pañcama-laharī aviruddhān viruddhāṃś ca bhāvān yo vaśatāṃ nayan | su-rājeva virājeta sa sthāyī bhāva ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थायी भावो ऽत्र स प्रोक्तः श्री-कृष्ण-विषया रतिः । मुख्या गौणी च सा द्वेधा रस-ज्ञैः परिकीर्तिता
sthāyī bhāvo 'tra sa proktaḥ śrī-kṛṣṇa-viṣayā ratiḥ | mukhyā gauṇī ca sā dvedhā rasa-jñaiḥ parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मुख्या-- शुद्ध-सत्त्व-विशेषात्मा रतिर् मुख्येति कीर्तिता । मुख्यापि द्वि-विधा स्वार्था परार्था चेति कीर्त्यते
tatra mukhyā-- śuddha-sattva-viśeṣātmā ratir mukhyeti kīrtitā | mukhyāpi dvi-vidhā svārthā parārthā ceti kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्वार्था-- अविरुद्धैः स्फुटं भावैः पुष्णात्य् आत्मानम् एव या । विरुद्धैर् दुःख-ग्लानिः सा स्वार्था कथिता रतिः
tatra svārthā-- aviruddhaiḥ sphuṭaṃ bhāvaiḥ puṣṇāty ātmānam eva yā | viruddhair duḥkha-glāniḥ sā svārthā kathitā ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ परार्था--- अविरुद्धं विरुद्धं च सङ्कुचन्ती स्वयं रतिः । या भावम् अनुगृह्णाति सा परार्था निगद्यते
atha parārthā--- aviruddhaṃ viruddhaṃ ca saṅkucantī svayaṃ ratiḥ | yā bhāvam anugṛhṇāti sā parārthā nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धा प्रीतिस् तथा सख्यं वात्सल्यं प्रियतेत्य् असौ । स्वपरार्थ्यैव सा मुख्या पुनः पञ्च-विधा भवेत्
śuddhā prītis tathā sakhyaṃ vātsalyaṃ priyatety asau | svaparārthyaiva sā mukhyā punaḥ pañca-vidhā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशिष्ट्यं पात्र-वैशिष्ट्याद् रतिर् एषोपगच्छति । यथार्कः प्रतिबिम्बात्मा स्फटिकादिषु वस्तुषु
vaiśiṣṭyaṃ pātra-vaiśiṣṭyād ratir eṣopagacchati | yathārkaḥ pratibimbātmā sphaṭikādiṣu vastuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र शुद्धा-- सामान्यासौ तथा स्वच्छा शान्तिश् चेत्य् आदिमा त्रिधा । एषाङ्ग-कम्पता-नेत्रामीलनोन्मीलनादि-कृत्
tatra śuddhā-- sāmānyāsau tathā svacchā śāntiś cety ādimā tridhā | eṣāṅga-kampatā-netrāmīlanonmīlanādi-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सामान्या-- कञ्चिद् विशेषम् अप्राप्ता साधारण-जनस्य या । बालिकदैश् च कृष्णे स्यात् सामान्या सा रतिर् मता
tatra sāmānyā-- kañcid viśeṣam aprāptā sādhāraṇa-janasya yā | bālikadaiś ca kṛṣṇe syāt sāmānyā sā ratir matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- अस्मिन् मथुरा-वीथ्याम् उदयति मधुरे विरोचने पुरतः । कथस्व सखे म्रदिमानं मानस-मदनं किम् एति मम
yathā-- asmin mathurā-vīthyām udayati madhure virocane purataḥ | kathasva sakhe mradimānaṃ mānasa-madanaṃ kim eti mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- त्रि-वर्षा बालिका सेयं वर्षीयसि समीक्ष्यताम् । या पुरः कृष्णम् आलोक्य हुङ्कुर्वत्य् अभिधावति
yathā vā-- tri-varṣā bālikā seyaṃ varṣīyasi samīkṣyatām | yā puraḥ kṛṣṇam ālokya huṅkurvaty abhidhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्वच्छा-- तत्-तत्-साधनतो नाना-विध-भक्ति-प्रसङ्गतः । साधाकानां तु वैविध्यं यान्ती स्वच्छा रतिर् मता
atha svacchā-- tat-tat-sādhanato nānā-vidha-bhakti-prasaṅgataḥ | sādhākānāṃ tu vaividhyaṃ yāntī svacchā ratir matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा यादृशी भक्ते स्याद् आसक्तिस् तादृशं तदा । रूपं स्फटिकवद् धत्ते स्वच्छासौ तेन कीर्तिता
yadā yādṛśī bhakte syād āsaktis tādṛśaṃ tadā | rūpaṃ sphaṭikavad dhatte svacchāsau tena kīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- क्वचित् प्रभुर् इति स्तुवन् क्वचन मित्रम् इत्य् उद्धसन् क्वचित् तनय इत्य् अवन् क्वचन कान्त इत्य् उल्लसन् । क्वचिन् मनसि भावयन् परम एष आत्मेत्य् असाव् अभूद् विविध-सेवया विविध-वृत्तिर् आर्यो द्विजः
yathā-- kvacit prabhur iti stuvan kvacana mitram ity uddhasan kvacit tanaya ity avan kvacana kānta ity ullasan | kvacin manasi bhāvayan parama eṣa ātmety asāv abhūd vividha-sevayā vividha-vṛttir āryo dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाचान्त-धियां तत्-तद्-भाव-निष्ठा सुखार्णवे । आर्याणाम् अतिशुद्धानां प्रायः स्वच्छा रतिर् भवेत्
anācānta-dhiyāṃ tat-tad-bhāva-niṣṭhā sukhārṇave | āryāṇām atiśuddhānāṃ prāyaḥ svacchā ratir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शान्तिः-- मानसे निर्विकल्पत्वं शम इत्य् अभिधीयते
atha śāntiḥ-- mānase nirvikalpatvaṃ śama ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथ चोक्तम्-- विहाय विषयोन्मुख्यं निजानन्द-स्थितिर् यतः । आत्मनः कथ्यते सो ऽत्र स्वभावः शम इत्य् असौ
tatha coktam-- vihāya viṣayonmukhyaṃ nijānanda-sthitir yataḥ | ātmanaḥ kathyate so 'tra svabhāvaḥ śama ity asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायः शम-प्रधानानां ममता-गन्ध-वर्जिता । परमात्मतया कृष्णे जाता शान्त-रतिर् मता
prāyaḥ śama-pradhānānāṃ mamatā-gandha-varjitā | paramātmatayā kṛṣṇe jātā śānta-ratir matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- देवर्षि-वीणया पीते हरि-लीला-महोत्सवे । सनकस्य तनौ कम्पो ब्रह्मानुभविनो ऽप्य् अभूत्
yathā-- devarṣi-vīṇayā pīte hari-līlā-mahotsave | sanakasya tanau kampo brahmānubhavino 'py abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- हरि-वल्लभ-सेवया समन्ताद् अपर-वर्गानुभवं किलावधीर्य । घन-सुन्दरम् आत्मनो ऽप्य् अभीष्टं परमं ब्रह्म दिदृक्षते मनो मे
yathā vā-- hari-vallabha-sevayā samantād apara-vargānubhavaṃ kilāvadhīrya | ghana-sundaram ātmano 'py abhīṣṭaṃ paramaṃ brahma didṛkṣate mano me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रतो वक्ष्यमाणैस् तु स्वादैः प्रीत्य्-आदि-संश्रयैः । रतेर् अस्या असम्पर्काद् इयं शुद्धेति भण्यते
agrato vakṣyamāṇais tu svādaiḥ prīty-ādi-saṃśrayaiḥ | rater asyā asamparkād iyaṃ śuddheti bhaṇyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भेद-त्रयी हृद्या रतेः प्रीत्य्-आदिर् ईर्यते । गाढानुकूलतोत्पन्ना ममत्वेन सदाश्रिता
atha bheda-trayī hṛdyā rateḥ prīty-ādir īryate | gāḍhānukūlatotpannā mamatvena sadāśritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्ण-भक्तेष्व् अनुग्राह्य-सखि-पूज्येष्व् अनुक्रमात् । त्रि-विधेषु त्रयी प्रीतिः सख्यं वत्सलतेत्य् असौ
kṛṣṇa-bhakteṣv anugrāhya-sakhi-pūjyeṣv anukramāt | tri-vidheṣu trayī prītiḥ sakhyaṃ vatsalatety asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र नेत्रादि-फुल्लत्व-जृम्भणोद्घूर्णनादयः । केवला सङ्कुला चेति द्वि-विधेयं रति-त्रयी
atra netrādi-phullatva-jṛmbhaṇodghūrṇanādayaḥ | kevalā saṅkulā ceti dvi-vidheyaṃ rati-trayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र केवला-- रत्य्-अन्तरस्य गन्धेन वर्जिता केवला भवेत् । व्रजानुगे रसालादौ श्रीदामादौ वयस्यके । गुरौ च व्रजनाथादौ क्रमेणैव स्फुरत्य् असौ
tatra kevalā-- raty-antarasya gandhena varjitā kevalā bhavet | vrajānuge rasālādau śrīdāmādau vayasyake | gurau ca vrajanāthādau krameṇaiva sphuraty asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सङ्कुला-- एषां द्वयोस् त्रयाणां वा सन्निपातस् तु सङ्कुला । उद्भवादौ च भीमादौ मथुरादौ क्रमेण सा । यस्याधिक्यं भवेद् यत्र स तेन व्यपदिश्यते
tatra saṅkulā-- eṣāṃ dvayos trayāṇāṃ vā sannipātas tu saṅkulā | udbhavādau ca bhīmādau mathurādau krameṇa sā | yasyādhikyaṃ bhaved yatra sa tena vyapadiśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रीतिः-- स्वस्माद् भवन्ति ये न्यूनास् ते ऽनुग्राह्या हरेर् मताः । आराध्यत्वात्मिका तेषां रतिः प्रीतिर् इतीरिता
atha prītiḥ-- svasmād bhavanti ye nyūnās te 'nugrāhyā harer matāḥ | ārādhyatvātmikā teṣāṃ ratiḥ prītir itīritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासक्ति-कृद् अन्यत्र प्रीति-संहारिणी ह्य् असौ
tatrāsakti-kṛd anyatra prīti-saṃhāriṇī hy asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मुकुन्द-मालायाम् (८)û दिवि वा भुवि वा ममास्तु वासो नरके वा नरकान्तक प्रकामम् । अवधीरित-शारदारविन्दौ चरणौ ते मरणे ऽपि चिन्तयामि
yathā mukunda-mālāyām (8)û divi vā bhuvi vā mamāstu vāso narake vā narakāntaka prakāmam | avadhīrita-śāradāravindau caraṇau te maraṇe 'pi cintayāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सख्यम्-- ये स्युस् तुल्या मुकुन्दस्य ते सखायः सतां मताः । साम्याद् विश्रम्भ-रूपैषां रतिः सख्यम् इहोच्यते । परिहास-प्रहासादि-कारिणीयम् अयन्त्रणा
atha sakhyam-- ye syus tulyā mukundasya te sakhāyaḥ satāṃ matāḥ | sāmyād viśrambha-rūpaiṣāṃ ratiḥ sakhyam ihocyate | parihāsa-prahāsādi-kāriṇīyam ayantraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- मां पुष्पितारण्य-दिदृक्षयागतं निमेष-विश्लेष-विदीर्ण-मानसाः । ते संस्पृशन्तः पुलकाञ्चित-श्रियो दूराद् अहंपूर्विकयाद्य रेमिरे
yathā-- māṃ puṣpitāraṇya-didṛkṣayāgataṃ nimeṣa-viśleṣa-vidīrṇa-mānasāḥ | te saṃspṛśantaḥ pulakāñcita-śriyo dūrād ahaṃpūrvikayādya remire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- श्रीदाम-दोर्-विलसितेन कृतो ऽसि कामं दामोदर त्वम् इह दर्प-धुरा दरिद्रः । सद्यस् त्वया तद् अपि कथनम् एव कृत्वा देव्यै ह्रिये त्रयम् अदायि ज्वलाञ्जलीनाम्
yathā vā-- śrīdāma-dor-vilasitena kṛto 'si kāmaṃ dāmodara tvam iha darpa-dhurā daridraḥ | sadyas tvayā tad api kathanam eva kṛtvā devyai hriye trayam adāyi jvalāñjalīnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वात्सल्यम्-- गुरवो ये हरेर् अस्य ते पूज्या इति विश्रुताः । अनुग्रह-मयी तेषां रतिर् वात्सल्यम् उच्यते । इदं लालन-भव्याशीश् चिबुक-स्पर्शनादि-कृत्
atha vātsalyam-- guravo ye harer asya te pūjyā iti viśrutāḥ | anugraha-mayī teṣāṃ ratir vātsalyam ucyate | idaṃ lālana-bhavyāśīś cibuka-sparśanādi-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- अग्रासि यन्-निरभिसन्धि-विरोध-भाजः कंसस्य किङ्कर-गणैर् गिरितो ऽप्य् उदग्रैः । गास् तत्र रक्षितुम् असौ गहने मृदुर् मे बालः प्रयात्य् अविरतं बत किं करोमि
yathā-- agrāsi yan-nirabhisandhi-virodha-bhājaḥ kaṃsasya kiṅkara-gaṇair girito 'py udagraiḥ | gās tatra rakṣitum asau gahane mṛdur me bālaḥ prayāty avirataṃ bata kiṃ karomi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- सुतम् अङ्गुलिभिः स्नुत-स्तनी चिबुकाग्रे दधती दयार्द्र-धीः । समलालयद् आलयात् पुरः स्थिति-भाजं व्रज-राज-गेहिनी
yathā vā-- sutam aṅgulibhiḥ snuta-stanī cibukāgre dadhatī dayārdra-dhīḥ | samalālayad ālayāt puraḥ sthiti-bhājaṃ vraja-rāja-gehinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथो हरेर् मृगाक्ष्याश् च सम्भोगस्यादि-कारणम् । मधुरापर-पर्याया प्रियताख्योदिता रतिः । अस्यां कटाक्ष-भ्रू-क्षेप-प्रिय-वाणी-स्मितादयः
mitho harer mṛgākṣyāś ca sambhogasyādi-kāraṇam | madhurāpara-paryāyā priyatākhyoditā ratiḥ | asyāṃ kaṭākṣa-bhrū-kṣepa-priya-vāṇī-smitādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा गोविन्द-विलासे-- चिरम् उत्कुण्ठित-मनसो राधा-मुर-वैरिणोः को ऽपि । निभृत-निरीक्षण-जन्मा प्रत्याशा-पल्लवो जयति
yathā govinda-vilāse-- ciram utkuṇṭhita-manaso rādhā-mura-vairiṇoḥ ko 'pi | nibhṛta-nirīkṣaṇa-janmā pratyāśā-pallavo jayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोत्तरम् असौ स्वाद-विशेषोल्लास-मय्य् अपि । रतिर् वासनया स्वाद्वी भासते कापि कस्यचित्
yathottaram asau svāda-viśeṣollāsa-mayy api | ratir vāsanayā svādvī bhāsate kāpi kasyacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गौणी-- विभावोत्कर्षजो भाव-विशेषो यो ऽनुगृह्यते । सङ्कुचन्त्या स्वयं रत्या स गौणी रतिर् उच्यते
atha gauṇī-- vibhāvotkarṣajo bhāva-viśeṣo yo 'nugṛhyate | saṅkucantyā svayaṃ ratyā sa gauṇī ratir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हासो विस्मय उत्साहः शोकः क्रोधो भयं तथा । जुगुप्सा चेत्य् असौ भाव-विशेषः सप्तधोदितः
hāso vismaya utsāhaḥ śokaḥ krodho bhayaṃ tathā | jugupsā cety asau bhāva-viśeṣaḥ saptadhoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि कृष्ण-विभावत्वम् आद्य-षट्कस्य सम्भवेत् । स्याद् देहादि-विभावत्वं सप्तम्यास् तु रतेर् वशात्
api kṛṣṇa-vibhāvatvam ādya-ṣaṭkasya sambhavet | syād dehādi-vibhāvatvaṃ saptamyās tu rater vaśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हासादाव् अत्र भिन्ने ऽपि शुद्ध-सत्त्व-विशेषतः । परार्थाया रतेर् योगाद् रति-शब्दः प्रयुज्यते
hāsādāv atra bhinne 'pi śuddha-sattva-viśeṣataḥ | parārthāyā rater yogād rati-śabdaḥ prayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हासोत्तरा रतिर् या स्यात् सा हास-रतिर् उच्यते । एवं विस्मय-रत्य्-आद्या विज्ञेया रतयश् च षट्
hāsottarā ratir yā syāt sā hāsa-ratir ucyate | evaṃ vismaya-raty-ādyā vijñeyā ratayaś ca ṣaṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कञ्चित् कालं क्वचिद् भक्ते हासाद्याः स्थायिताम् अमी । रत्या चारु-कृता यान्ति तल्-लीलाद्य्-अनुसारतः
kañcit kālaṃ kvacid bhakte hāsādyāḥ sthāyitām amī | ratyā cāru-kṛtā yānti tal-līlādy-anusārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अनियताधाराः सप्त सामयिका इमे । सहजा अपि लीयन्ते बलिष्ठेन तिरस्कृताः
tasmād aniyatādhārāḥ sapta sāmayikā ime | sahajā api līyante baliṣṭhena tiraskṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काप्य् अव्यभिचरन्ती सा स्वाधारान् स्व-स्वरूपतः । रतिर् आत्यन्तिक-स्थायी भावो भक्त-जने ऽ खिले । स्युर् एतस्या विना-भावाद् भावाः सर्वे निरर्थकाः
kāpy avyabhicarantī sā svādhārān sva-svarūpataḥ | ratir ātyantika-sthāyī bhāvo bhakta-jane ' khile | syur etasyā vinā-bhāvād bhāvāḥ sarve nirarthakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपक्षादिषु यान्तो ऽपि क्रोधाद्याः स्थायितां सदा । लभन्ते रति-शून्यत्वान् न भक्ति-रस-योग्यताम्
vipakṣādiṣu yānto 'pi krodhādyāḥ sthāyitāṃ sadā | labhante rati-śūnyatvān na bhakti-rasa-yogyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविरुद्धैर् अपि स्पृष्टा भावैः सञ्चारिणो ऽखिलाः । निर्वेदाद्या विलीयन्ते नार्हन्ति स्थायितां ततः
aviruddhair api spṛṣṭā bhāvaiḥ sañcāriṇo 'khilāḥ | nirvedādyā vilīyante nārhanti sthāyitāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अतो मति-गर्वादि-भावानां घटते न हि । स्थायिता कैश्चिद् इष्टापि प्रमाणं तत्र तद्-विदः
ity ato mati-garvādi-bhāvānāṃ ghaṭate na hi | sthāyitā kaiścid iṣṭāpi pramāṇaṃ tatra tad-vidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त हासादयस् त्व् एते तैस् तैर् नीताः सुपुष्टताम् । भक्तेषु स्थायितां यान्तो रुचिर् एभ्यो वितन्वते
sapta hāsādayas tv ete tais tair nītāḥ supuṣṭatām | bhakteṣu sthāyitāṃ yānto rucir ebhyo vitanvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चोक्तम्-- अष्टानाम् एव भावानां संस्काराधायिता मता । तत्-तिरस्कृत-संस्काराः परे न स्थायितोचिताः
tathā coktam-- aṣṭānām eva bhāvānāṃ saṃskārādhāyitā matā | tat-tiraskṛta-saṃskārāḥ pare na sthāyitocitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र हास-रतिः-- चेतो-विकासो हासः स्याद् वाग्-वेषेहादि-वैकृतात् । स दृग्-विकासन-सौष्ठ-कपोल-स्पन्दनादिकृत्
tatra hāsa-ratiḥ-- ceto-vikāso hāsaḥ syād vāg-veṣehādi-vaikṛtāt | sa dṛg-vikāsana-sauṣṭha-kapola-spandanādikṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्ण-सम्बन्धि-चेष्टोत्थः स्वयं सङ्कुचद्-आत्मना । प्रत्यानुगृह्यमाणो ऽयं हासो हास-रतिर् भवेत्
kṛṣṇa-sambandhi-ceṣṭotthaḥ svayaṃ saṅkucad-ātmanā | pratyānugṛhyamāṇo 'yaṃ hāso hāsa-ratir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- मया दृग् अपि नार्पिता सुमुखि दध्नि तुभ्यं शपे सखी तव निरर्गला तद् अपि मे मुखं जिघ्रति । प्रशाधि तद् इमां मुधा च्छलित-साधुम् इत्य् अच्युते वदत्य् अजनि दूतिका हसित-रोधने न क्षमा
yathā-- mayā dṛg api nārpitā sumukhi dadhni tubhyaṃ śape sakhī tava nirargalā tad api me mukhaṃ jighrati | praśādhi tad imāṃ mudhā cchalita-sādhum ity acyute vadaty ajani dūtikā hasita-rodhane na kṣamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विस्मय-रतिः-- लोकोत्तरार्थ-वीक्षादेर् विस्मयश् चित्त-विस्तृतिः । अत्र स्युर् नेत्र-विस्तार-साधूक्ति-पुलकादयः । पूर्वोक्त-रीत्या निष्पन्नः स विस्मय-रतिर् भवेत्
atha vismaya-ratiḥ-- lokottarārtha-vīkṣāder vismayaś citta-vistṛtiḥ | atra syur netra-vistāra-sādhūkti-pulakādayaḥ | pūrvokta-rītyā niṣpannaḥ sa vismaya-ratir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- गवां गोपालानाम् अपि शिशु-गणः पीत-वसनो लसच्-छ्रीवत्साङ्कः पृथु-भुज-चतुष्कैर् धृत-रुचिः । कृत-स्तोत्रारम्भः स विधिभिर् अजाण्डालिभिर् अलं पर-ब्रह्मोल्लासान् वहति किम् इदं हन्त किम् इदम्
yathā-- gavāṃ gopālānām api śiśu-gaṇaḥ pīta-vasano lasac-chrīvatsāṅkaḥ pṛthu-bhuja-catuṣkair dhṛta-ruciḥ | kṛta-stotrārambhaḥ sa vidhibhir ajāṇḍālibhir alaṃ para-brahmollāsān vahati kim idaṃ hanta kim idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ उत्साह-रतिः-- स्थेयसी साधुभिः श्लाघ्य-फले युद्धादि-कर्मणि । सत्वरा मानसासक्तिर् उत्साह इति कीर्त्यते
atha utsāha-ratiḥ-- stheyasī sādhubhiḥ ślāghya-phale yuddhādi-karmaṇi | satvarā mānasāsaktir utsāha iti kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालानवेक्षणं तत्र धैर्य-त्यागोद्यमादयः । सिद्धः पूर्वोक्त-विधिना स उत्साह रतिर् भवेत्
kālānavekṣaṇaṃ tatra dhairya-tyāgodyamādayaḥ | siddhaḥ pūrvokta-vidhinā sa utsāha ratir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- कालिन्दी-तट-भुवि पत्र-शृङ्ग-वंशी निक्वाणैर् इह मुखरी-कृताम्बरायाम् । विस्फूर्जन्न् अघ-दमनेन योद्धु-कामः श्रीदामा परिकरम् उद्भटं बबन्ध
yathā-- kālindī-taṭa-bhuvi patra-śṛṅga-vaṃśī nikvāṇair iha mukharī-kṛtāmbarāyām | visphūrjann agha-damanena yoddhu-kāmaḥ śrīdāmā parikaram udbhaṭaṃ babandha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शोक-रतिः-- शोकस् त्व् इष्ट-वियोगाद्यैश् चित्त-क्लेश-भरः स्मृतः । विलाप-पात-निःश्वास-मुख-शोष-भ्रमादि-कृत् । पूर्वोक्त-विधिनैवायं सिद्धः शोक-रतिर् भवेत्
atha śoka-ratiḥ-- śokas tv iṣṭa-viyogādyaiś citta-kleśa-bharaḥ smṛtaḥ | vilāpa-pāta-niḥśvāsa-mukha-śoṣa-bhramādi-kṛt | pūrvokta-vidhinaivāyaṃ siddhaḥ śoka-ratir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्री-दशमे (१०।७।२५)-- रुदितम् अनु निशम्य तत्र गोप्यो भृशम् अनुतप्त-धियो ऽश्रु-पूर्ण-मुख्यः । रुरुदुर् अनुपलभ्य नन्द-सूनुं पवन उपारत-पांशु-वर्ष-वेगे
yathā śrī-daśame (10.7.25)-- ruditam anu niśamya tatra gopyo bhṛśam anutapta-dhiyo 'śru-pūrṇa-mukhyaḥ | rurudur anupalabhya nanda-sūnuṃ pavana upārata-pāṃśu-varṣa-vege
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा-- अवलोक्य फणीन्द्र-यन्त्रितं तनयं प्राण-सहस्र-वल्लभम् । हृदयं न विदीर्यति द्विधा धिग् इमां मर्त्य-तनोः कठोरताम्
yathā vā-- avalokya phaṇīndra-yantritaṃ tanayaṃ prāṇa-sahasra-vallabham | hṛdayaṃ na vidīryati dvidhā dhig imāṃ martya-tanoḥ kaṭhoratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ क्रोध-रतिः-- प्रातिकूल्यादिभिश् चित्त-ज्वलनं क्रोध ईर्यते । पारुष्य-भ्रू-कुटी-नेत्र-लौहित्यादि-विकार-कृत्
atha krodha-ratiḥ-- prātikūlyādibhiś citta-jvalanaṃ krodha īryate | pāruṣya-bhrū-kuṭī-netra-lauhityādi-vikāra-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पूर्वोक्तवत्-सिद्धं विदुः क्रोध-रतिं बुधाः । द्विधासौ कृष्ण-तद्-वैरि-भावत्वेन कीर्तिता
evaṃ pūrvoktavat-siddhaṃ viduḥ krodha-ratiṃ budhāḥ | dvidhāsau kṛṣṇa-tad-vairi-bhāvatvena kīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कृष्ण-विभावाः, यथा-- कण्ठ-सीमनि हरेर् द्युति-भाजं राधिका-मणि-सरं परिचित्य । तं चिरेण जटिला विकट-भ्रू- भङ्ग-भीमतर-दृष्टिर् ददर्श
atha kṛṣṇa-vibhāvāḥ, yathā-- kaṇṭha-sīmani harer dyuti-bhājaṃ rādhikā-maṇi-saraṃ paricitya | taṃ cireṇa jaṭilā vikaṭa-bhrū- bhaṅga-bhīmatara-dṛṣṭir dadarśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-वैरि-विभावाः, यथा-- अथ कंस-सहोदरोग्र-दावे हरिम् अभ्युद्यति तीव्र-हेति-भाजि । रभसाद् अलिकाम्बरे प्रलम्ब- द्विषतो ऽभूद् भ्रू-कुटी-पयोद-रेखा
tad-vairi-vibhāvāḥ, yathā-- atha kaṃsa-sahodarogra-dāve harim abhyudyati tīvra-heti-bhāji | rabhasād alikāmbare pralamba- dviṣato 'bhūd bhrū-kuṭī-payoda-rekhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भय-रतिः-- भयं चित्तातिचाञ्चल्यं मन्तु-घोरेक्षणादिभिः । आत्म-गोपन-हृच्छोष-विद्रव-भ्रमणादिकृत्
atha bhaya-ratiḥ-- bhayaṃ cittāticāñcalyaṃ mantu-ghorekṣaṇādibhiḥ | ātma-gopana-hṛcchoṣa-vidrava-bhramaṇādikṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पन्नं पूर्ववद् इदं बुधा भय-रतिं विदुः । एषापि क्रोध-रतिवद् द्वि-विधा कथिता बुधैः
niṣpannaṃ pūrvavad idaṃ budhā bhaya-ratiṃ viduḥ | eṣāpi krodha-rativad dvi-vidhā kathitā budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कृष्ण-विभावाः-- याचितः पटिमभिः स्यमन्तकं शौरिणा सदसि गान्दिनी-सुतः । वस्त्र-गूढ-मणिर् एष मूढ-धीस् तत्र शुष्यद्-अधरः क्लमं ययौ
tatra kṛṣṇa-vibhāvāḥ-- yācitaḥ paṭimabhiḥ syamantakaṃ śauriṇā sadasi gāndinī-sutaḥ | vastra-gūḍha-maṇir eṣa mūḍha-dhīs tatra śuṣyad-adharaḥ klamaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्ट-विभाव-जाः, यथा-- भैरवं ब्रुवति हन्त हन्त गोकुल- द्वारि वारिद-निभे वृषासुरे । पुत्र-गुप्ति-धृत-यत्न-वैभवा कम्प्र-मूर्तिर् अभवद् व्रजेश्वरी
duṣṭa-vibhāva-jāḥ, yathā-- bhairavaṃ bruvati hanta hanta gokula- dvāri vārida-nibhe vṛṣāsure | putra-gupti-dhṛta-yatna-vaibhavā kampra-mūrtir abhavad vrajeśvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ जुगुप्सा-रतिः-- जुगुप्सा स्याद् अहृद्यानुभवाच् चित्त-निमीलनम् । तत्र निष्ठीवनं वक्त्र-कूणनं कुत्सनादयः । रतेर् अनुग्रहाज् जाता सा जुगुप्सा-रतिर् मता
atha jugupsā-ratiḥ-- jugupsā syād ahṛdyānubhavāc citta-nimīlanam | tatra niṣṭhīvanaṃ vaktra-kūṇanaṃ kutsanādayaḥ | rater anugrahāj jātā sā jugupsā-ratir matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-- यदवधि मम चेतः कृष्ण-पादारविन्दे नव-नव-रस-धामन्य् उद्यतं रन्तुम् आसीत् । तदवधि बत नारी-सङ्गमे स्मर्यमाने भवति मुख-विकारः सुष्ठु-निष्ठीवनं च
yathā-- yadavadhi mama cetaḥ kṛṣṇa-pādāravinde nava-nava-rasa-dhāmany udyataṃ rantum āsīt | tadavadhi bata nārī-saṅgame smaryamāne bhavati mukha-vikāraḥ suṣṭhu-niṣṭhīvanaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रतित्वात् प्रथमैकैव सप्त हासादयस् तथा । इत्य् अष्टौ स्थायिनो यावद् रसावस्थां न संश्रिताः
ratitvāt prathamaikaiva sapta hāsādayas tathā | ity aṣṭau sthāyino yāvad rasāvasthāṃ na saṃśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेत् स्वतन्त्रास् त्रयस्-त्रिंशद् भवेयुर् व्यभिचारिणः । इहाष्टौ सात्त्विकाश् चैते भावाख्यास् तान् असङ्ख्यकाः
cet svatantrās trayas-triṃśad bhaveyur vyabhicāriṇaḥ | ihāṣṭau sāttvikāś caite bhāvākhyās tān asaṅkhyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णान्वयाद् गुणातीत-प्रौढानन्द-मया अपि । भान्त्य् अमी त्रिगुणोत्पन्न-सुख-दुःख-मया इव
kṛṣṇānvayād guṇātīta-prauḍhānanda-mayā api | bhānty amī triguṇotpanna-sukha-duḥkha-mayā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्फुरन्ति ह्री-बोधोत्साहाद्याः सात्त्विका इव । तथा राजसवद्-गर्व-हर्ष-सुप्ति-हसादयः । विषाद-दीनता-मोह-शोकाद्यास् तामसा इव
tatra sphuranti hrī-bodhotsāhādyāḥ sāttvikā iva | tathā rājasavad-garva-harṣa-supti-hasādayaḥ | viṣāda-dīnatā-moha-śokādyās tāmasā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायः सुख-मयाः शीता उष्णा दुःख-मया इह । चित्रेयं परमानन्द-सान्द्राप्य् उष्णा रतिर् मता
prāyaḥ sukha-mayāḥ śītā uṣṇā duḥkha-mayā iha | citreyaṃ paramānanda-sāndrāpy uṣṇā ratir matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतैर् भावैर् बलिष्ठैस् तु पुष्टा शीतायते ह्य् असौ । उष्णैस् तु रतिर् अत्युष्णा तापयन्तीव भासते
śītair bhāvair baliṣṭhais tu puṣṭā śītāyate hy asau | uṣṇais tu ratir atyuṣṇā tāpayantīva bhāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रतिर् द्विधापि कृष्णाद्यैः श्रुतैर् अवगतैः स्मृतैः । तैर् विभावादितां यद्भिस् तद्-भक्तेषु रसो भवेत्
ratir dvidhāpi kṛṣṇādyaiḥ śrutair avagataiḥ smṛtaiḥ | tair vibhāvāditāṃ yadbhis tad-bhakteṣu raso bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा दध्य्-आदिकं द्रव्यं शर्करा-मरिचादिभिः । संयोजन-विशेषेण रसालाख्यो रसो भवेत्
yathā dadhy-ādikaṃ dravyaṃ śarkarā-maricādibhiḥ | saṃyojana-viśeṣeṇa rasālākhyo raso bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्र सर्वथा साक्षात् कृष्णाद्य्-अनुभवाद्भुतः । प्रौढानन्द-चमत्कारो भक्तैः को ऽप्य् अनुरस्यते
tad atra sarvathā sākṣāt kṛṣṇādy-anubhavādbhutaḥ | prauḍhānanda-camatkāro bhaktaiḥ ko 'py anurasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स रत्य्-आदि-विभावाद्यैर् एकीभाव-मयो ऽपि सन् । ज्ञप्त-तत्-तद्-विशेषश् च तत्-तद्-उद्भेदतो भवेत्
sa raty-ādi-vibhāvādyair ekībhāva-mayo 'pi san | jñapta-tat-tad-viśeṣaś ca tat-tad-udbhedato bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा चोक्तम्-- प्रतीयमानाः प्रथमं विभावाद्यास् तु भागशः । गच्छन्तो रस-रूपत्वं मिलिता यान्त्य् अखण्डताम्
yathā coktam-- pratīyamānāḥ prathamaṃ vibhāvādyās tu bhāgaśaḥ | gacchanto rasa-rūpatvaṃ militā yānty akhaṇḍatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मरिच-खण्डादेर् एकीभावे प्रपानके । उद्भासः कस्यचित् क्वापि विभावादेस् तथा रसे
yathā marica-khaṇḍāder ekībhāve prapānake | udbhāsaḥ kasyacit kvāpi vibhāvādes tathā rase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रते कारण-भूता ये कृष्ण-कृष्ण-प्रियादयः । स्तम्भाद्याः कार-भूताश् च निर्वेदाद्याः सहायकाः
rate kāraṇa-bhūtā ye kṛṣṇa-kṛṣṇa-priyādayaḥ | stambhādyāḥ kāra-bhūtāś ca nirvedādyāḥ sahāyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हित्वा कारण-कार्यादि-शब्द-वाच्यत्वम् अत्र ते । रसोद्बोधे विभावादि-व्यपदेशत्वम् आप्नुयुः
hitvā kāraṇa-kāryādi-śabda-vācyatvam atra te | rasodbodhe vibhāvādi-vyapadeśatvam āpnuyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रतेस् तु तत्-तद्-आस्वाद-विशेषायातियोग्यताम् । विभावयन्ति कुर्वन्तीत्य् उक्ता धीरैर् विभावकाः
rates tu tat-tad-āsvāda-viśeṣāyātiyogyatām | vibhāvayanti kurvantīty uktā dhīrair vibhāvakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां चानुभावयन्त्य् अन्तस् तद्वन्त्य् आस्वाद-निर्भराम् । इत्य् उक्ता अनुभावास् ते कटाक्षाद्याः स-सात्त्विकाः
tāṃ cānubhāvayanty antas tadvanty āsvāda-nirbharām | ity uktā anubhāvās te kaṭākṣādyāḥ sa-sāttvikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सञ्चारयन्ति वैचित्रीं नयन्ते तां तथा-विधाम् । ये निर्वेदादयो भावास् ते तु सञ्चारिणो मताः
sañcārayanti vaicitrīṃ nayante tāṃ tathā-vidhām | ye nirvedādayo bhāvās te tu sañcāriṇo matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषां तु तथा-भावे भगवत्-काव्य-नाट्ययोः । सेवाम् आहुः परं हेतुं केचित् तत्-पक्ष-रागिणः
eteṣāṃ tu tathā-bhāve bhagavat-kāvya-nāṭyayoḥ | sevām āhuḥ paraṃ hetuṃ kecit tat-pakṣa-rāgiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्तु तत्र सुदुस्तर्क-माधुर्याद्भुत-सम्पदः । रतेर् अस्याः प्रभावो ऽयं भवेत् कारणम् उत्तमम्
kintu tatra sudustarka-mādhuryādbhuta-sampadaḥ | rater asyāḥ prabhāvo 'yaṃ bhavet kāraṇam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महा-शक्ति-विलासात्मा भावो ऽचिन्त्य-स्वरूप-भाक् । रत्य्-आख्या इत्य् अयं युक्तो न हि तर्केण बाधितुम् । भारताद्य्-उक्तिर् एषा हि प्राक्तनैर् अप्य् उदाहृता
mahā-śakti-vilāsātmā bhāvo 'cintya-svarūpa-bhāk | raty-ākhyā ity ayaṃ yukto na hi tarkeṇa bādhitum | bhāratādy-uktir eṣā hi prāktanair apy udāhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोक्तम् उद्यम-पर्वणि [मभा। ६।६।११]-- अचिन्त्याः खलु ये भावा न तांस् तर्केण योजयेत् प्रकृतिभ्यः परं यच् च तद् अचिन्त्यस्य लक्षणम्
yathoktam udyama-parvaṇi [ma.bhā. 6.6.11]-- acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃs tarkeṇa yojayet prakṛtibhyaḥ paraṃ yac ca tad acintyasya lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभावतादीन् आनीय कृष्णादीन् मञ्जुला रतिः । एतैर् एव तथाभूतैः स्वं संवर्धयति स्फुटम्
vibhāvatādīn ānīya kṛṣṇādīn mañjulā ratiḥ | etair eva tathābhūtaiḥ svaṃ saṃvardhayati sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स्वैर् एव सलिलैः परिपूर्य बलाहकान् । रत्नालयो भवत्य् एभिर् वृष्टैस् तैर् एव वारिधिः
yathā svair eva salilaiḥ paripūrya balāhakān | ratnālayo bhavaty ebhir vṛṣṭais tair eva vāridhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवे रत्य्-अङ्कुरे जाते हरि-भक्तस्य कस्यचित् । विभावत्वादि-हेतुत्वं किञ्चित् तत् काव्य-नाट्ययोः
nave raty-aṅkure jāte hari-bhaktasya kasyacit | vibhāvatvādi-hetutvaṃ kiñcit tat kāvya-nāṭyayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरेर् ईषच्-छ्रुति-विधौ रसास्वादः सतां भवेत् । रतेर् एव प्रभावो ऽयं हेतुस् तेषां तथाकृतौ
harer īṣac-chruti-vidhau rasāsvādaḥ satāṃ bhavet | rater eva prabhāvo 'yaṃ hetus teṣāṃ tathākṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधुर्याद्य्-आश्रयत्वेन कृष्णादींस् तनुते रतिः । तथानुभूयमानास् ते विस्तीर्णां कुर्वते रतिम्
mādhuryādy-āśrayatvena kṛṣṇādīṃs tanute ratiḥ | tathānubhūyamānās te vistīrṇāṃ kurvate ratim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस् तस्य विभावादि-चतुष्कस्य रतेर् अपि । अत्र साहायिकं व्यक्तं मिथो ऽजस्रम् अवेक्ष्यते
atas tasya vibhāvādi-catuṣkasya rater api | atra sāhāyikaṃ vyaktaṃ mitho 'jasram avekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्त्व् एतस्याः प्रभावो ऽपि वैरूप्ये सति कुञ्चति । वैरूप्यस् तु विभावादेर् अनौचित्यम् उदीर्यते
kintv etasyāḥ prabhāvo 'pi vairūpye sati kuñcati | vairūpyas tu vibhāvāder anaucityam udīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलौकिक्या प्रकृत्येयं सुदुरूहा रस-स्थितिः । यत्र साधारणतया भावाः साधु स्फुरन्त्य् अमी
alaukikyā prakṛtyeyaṃ sudurūhā rasa-sthitiḥ | yatra sādhāraṇatayā bhāvāḥ sādhu sphuranty amī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां स्व-पर-सम्बन्ध-नियमानिर्णयो हि यः । साधारण्यं तद् एवोक्तं भावानां पूर्व-सूरिभिः
eṣāṃ sva-para-sambandha-niyamānirṇayo hi yaḥ | sādhāraṇyaṃ tad evoktaṃ bhāvānāṃ pūrva-sūribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उक्तं श्री-भरतेन-- शक्तिर् अस्ति विभावादेः कापि साधारणी-कृतौ । प्रमाता तद्-अभेदेन स्वं यया प्रतिपद्यते ॥ र्भ्र्स् २,५।१०३ ॥ इति । दुःखादयः स्फुरन्तो ऽपि जातु भान्तः स्वीयतया हृदि । प्रौढानन्द-चमत्कार-चर्वणाम् एव तन्वते
tad uktaṃ śrī-bharatena-- śaktir asti vibhāvādeḥ kāpi sādhāraṇī-kṛtau | pramātā tad-abhedena svaṃ yayā pratipadyate || RBhrs 2,5.103 || iti | duḥkhādayaḥ sphuranto 'pi jātu bhāntaḥ svīyatayā hṛdi | prauḍhānanda-camatkāra-carvaṇām eva tanvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराश्रयतयाप्य् एते जातु भान्तः सुखादयः । हृदये परमानन्द-सन्दोहम् उपचिन्वते
parāśrayatayāpy ete jātu bhāntaḥ sukhādayaḥ | hṛdaye paramānanda-sandoham upacinvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्-भावश् चेद् विभावादेः किञ्चिन्-मात्रस्य जायते । सद्यश् चतुष्टयाक्षेपात् पूर्णतैवोपपद्यते
sad-bhāvaś ced vibhāvādeḥ kiñcin-mātrasya jāyate | sadyaś catuṣṭayākṣepāt pūrṇataivopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च-- रतिः स्थितानुकार्येषु लौकिकत्वादि-हेतुभिः । रसः स्यान् नेति नाट्य-ज्ञा यद् आहुर् युक्तम् एव तत्
kiṃ ca-- ratiḥ sthitānukāryeṣu laukikatvādi-hetubhiḥ | rasaḥ syān neti nāṭya-jñā yad āhur yuktam eva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलौकिकी त्व् इयं कृष्ण-रतिः सर्वाद्भुताद्भुता । योगे रस-विशेषत्वं गच्छन्त्य् एव हरि-प्रिये
alaukikī tv iyaṃ kṛṣṇa-ratiḥ sarvādbhutādbhutā | yoge rasa-viśeṣatvaṃ gacchanty eva hari-priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वियोगे त्व् अद्भुतानन्द-विवर्तत्वं दधत्य् अपि । तनोत्य् एषा प्रगाढार्ति-भराभासत्वम् ऊर्जिता
viyoge tv adbhutānanda-vivartatvaṃ dadhaty api | tanoty eṣā pragāḍhārti-bharābhāsatvam ūrjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि वल्लवाधीश-नन्दनालम्बना रतिः । सान्द्रानन्द-चमत्कार-परमावधिर् इष्यते
tatrāpi vallavādhīśa-nandanālambanā ratiḥ | sāndrānanda-camatkāra-paramāvadhir iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्-सुखौघ-लवागस्त्यः पिबत्य् एव स्व-तेजसा । रेमश-माधुरी-साक्षात्कारानन्दाब्धिम् अप्य् अलम्
yat-sukhaugha-lavāgastyaḥ pibaty eva sva-tejasā | remaśa-mādhurī-sākṣātkārānandābdhim apy alam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च-- परमानन्द-तादात्म्याद् रत्यादेर् अस्य वस्तुतः । रसस्य स्व-प्रकाशत्वम् अखण्डत्वं च सिध्यति
kiṃ ca-- paramānanda-tādātmyād ratyāder asya vastutaḥ | rasasya sva-prakāśatvam akhaṇḍatvaṃ ca sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वम् उक्ताद् द्विधा भ्देदान् मुख्य-गौणतया रतेः । भवेद् भक्ति-रसो ऽप्य् एष मुख्य-गौणतया द्विधा
pūrvam uktād dvidhā bhdedān mukhya-gauṇatayā rateḥ | bhaved bhakti-raso 'py eṣa mukhya-gauṇatayā dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चधापि रतेर् ऐक्यान् मुख्यस् त्व् एक इहोदितः । सप्तधात्र तथा गौण इति भक्ति-रसो ऽष्टधा
pañcadhāpi rater aikyān mukhyas tv eka ihoditaḥ | saptadhātra tathā gauṇa iti bhakti-raso 'ṣṭadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मुख्यः-- मुख्यस् तु पञ्चधा शान्तः प्रीतः प्रेयांश् च वत्सलः । मधुरश् चेत्य् अमी ज्ञेया यथा-पूर्वम् अनुत्तमाः
tatra mukhyaḥ-- mukhyas tu pañcadhā śāntaḥ prītaḥ preyāṃś ca vatsalaḥ | madhuraś cety amī jñeyā yathā-pūrvam anuttamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गौणः-- हास्यो ऽद्भुतस् तथा वीरः करुणो रौद्र इत्य् अपि । भयानकः स बीभत्स इति गौणश् च सप्तधा
atha gauṇaḥ-- hāsyo 'dbhutas tathā vīraḥ karuṇo raudra ity api | bhayānakaḥ sa bībhatsa iti gauṇaś ca saptadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भक्ति-रसो भेदाद् द्वयोर् द्वादशधोच्यते । वस्तुतस् तु पुराणादौ पञ्चधैव विलोक्यते
evaṃ bhakti-raso bhedād dvayor dvādaśadhocyate | vastutas tu purāṇādau pañcadhaiva vilokyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतश् चित्रो ऽरुणः शोणः श्यामः पाण्डुर-पिङ्गलौ । गौरो धूम्रस् तथा रक्तः कालो नीतः क्रमाद् अमी
śvetaś citro 'ruṇaḥ śoṇaḥ śyāmaḥ pāṇḍura-piṅgalau | gauro dhūmras tathā raktaḥ kālo nītaḥ kramād amī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपिलो माधवोपेन्द्रौ नृसिंहो नन्द-नन्दनः । बलः कूर्मस् तथा कल्की राघवो भार्गवः किरिः । मीन इत्य् एषु कथिताः क्रमाद् द्वादश देवताः
kapilo mādhavopendrau nṛsiṃho nanda-nandanaḥ | balaḥ kūrmas tathā kalkī rāghavo bhārgavaḥ kiriḥ | mīna ity eṣu kathitāḥ kramād dvādaśa devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्तेर् विकार-विस्तार-विक्षेप-क्षोभतस् तथा । सर्व-भक्ति-रसास्वादः पञ्चधा परिकीर्तितः
pūrter vikāra-vistāra-vikṣepa-kṣobhatas tathā | sarva-bhakti-rasāsvādaḥ pañcadhā parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्तिः शान्ते विकाशस् तु प्रीतादिष्व् अपि पञ्चसु । वीरे ऽद्भुते च विस्तारो विक्षेपः करुणोग्रयोः । भयानके ऽथ बीभत्से क्षोभो धीरैर् उदाहृतः
pūrtiḥ śānte vikāśas tu prītādiṣv api pañcasu | vīre 'dbhute ca vistāro vikṣepaḥ karuṇograyoḥ | bhayānake 'tha bībhatse kṣobho dhīrair udāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.