Library·Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani·11
अथ अनुभाव-प्रकरणम् अनुभावास् त्व् अलङ्कारास् तथैवोद्भास्वराभिधाः । वाचिकाश् चेति विद्वद्भिस् त्रिधामी परिकीर्तिताः
atha anubhāva-prakaraṇam anubhāvās tv alaṅkārās tathaivodbhāsvarābhidhāḥ | vācikāś ceti vidvadbhis tridhāmī parikīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र अलङ्काराः- यौवने सत्त्वजास् तासाम् अलङ्कारास् तु विंशतिः । उदयन्त्य् अद्भुताः कान्ते सर्वथाभिनिवेशतः
tatra alaṅkārāḥ- yauvane sattvajās tāsām alaṅkārās tu viṃśatiḥ | udayanty adbhutāḥ kānte sarvathābhiniveśataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावो हावश् च हेला च प्रोक्तास् तत्र त्रयोऽङ्गजाः
bhāvo hāvaś ca helā ca proktās tatra trayo'ṅgajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोभा कान्तिश् च दीप्तिश् च माधुर्यं च प्रगल्भता । औदार्यं धैर्य्म् इत्य् एते सप्तैव स्युर् अयत्नजाः
śobhā kāntiś ca dīptiś ca mādhuryaṃ ca pragalbhatā | audāryaṃ dhairym ity ete saptaiva syur ayatnajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीला विलासो विच्छित्तिर् विभ्रमः किलकिञ्चितम् । मोट्टायितं कुट्टमितं बिब्बोको ललितं तथा । विकृतं चेति विज्ञेया दश तासां स्वभावजाः
līlā vilāso vicchittir vibhramaḥ kilakiñcitam | moṭṭāyitaṃ kuṭṭamitaṃ bibboko lalitaṃ tathā | vikṛtaṃ ceti vijñeyā daśa tāsāṃ svabhāvajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भावः- प्रादुर्भावं व्रजत्य् एव रत्य्-आख्ये भाव उज्ज्वले । निर्विकारात्मके चित्ते भावः प्रथम-विक्रिया
tatra bhāvaḥ- prādurbhāvaṃ vrajaty eva raty-ākhye bhāva ujjvale | nirvikārātmake citte bhāvaḥ prathama-vikriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा ह्य् उक्तं (रस-सुधाकरे १।१९२)- चित्तस्याविकृतिः सत्त्वं विकृतेः कारणे सति । तत्राद्या विक्रिया भावो बीजस्यादि-विकारवत्
tathā hy uktaṃ (rasa-sudhākare 1.192)- cittasyāvikṛtiḥ sattvaṃ vikṛteḥ kāraṇe sati | tatrādyā vikriyā bhāvo bījasyādi-vikāravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- पितुर् गोष्ठे स्फीते कुसुमिनि पुरा खाण्डव-वने न ते दृष्ट्वा सअङ्क्रन्दनम् अपि मनः स्पन्दनम् अगात् । पुरो वृन्दारण्ये विहरति मुकुन्दे सखि मुदा किम् आन्दोलाद् अक्ष्णः श्रुति-कुमुदम् इन्दीवरम् अभूत्
yathā- pitur goṣṭhe sphīte kusumini purā khāṇḍava-vane na te dṛṣṭvā saaṅkrandanam api manaḥ spandanam agāt | puro vṛndāraṇye viharati mukunde sakhi mudā kim āndolād akṣṇaḥ śruti-kumudam indīvaram abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हावः- ग्रीवारेचक-संयुक्तो भ्रू-नेत्रादि-विकाश-कृत् । भावाद् ईषत्-प्रकाशो यः स हाव इति कथ्यते
atha hāvaḥ- grīvārecaka-saṃyukto bhrū-netrādi-vikāśa-kṛt | bhāvād īṣat-prakāśo yaḥ sa hāva iti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- साचि-स्तम्भित-कण्ठि कुड्मलवतीं नेत्रालिर् अभ्येति ते घूर्णन् कर्ण-लतां मनाग् विकसिता भ्रू-वल्लरी नृत्यति । अत्र प्रादुरभूत् तटे सुमनसाम् उल्लासकस् त्वत्-पुरो गौराङ्गि प्रथमं वन-प्रिअय-बन्धुः स्फुटं माधवः
yathā- sāci-stambhita-kaṇṭhi kuḍmalavatīṃ netrālir abhyeti te ghūrṇan karṇa-latāṃ manāg vikasitā bhrū-vallarī nṛtyati | atra prādurabhūt taṭe sumanasām ullāsakas tvat-puro gaurāṅgi prathamaṃ vana-priaya-bandhuḥ sphuṭaṃ mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हेला- हाव एव भवेद् धेला व्यक्त-शृङ्गार-सूचकः
atha helā- hāva eva bhaved dhelā vyakta-śṛṅgāra-sūcakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- श्रुते वेणौ वक्षः स्फुर्तिअ-कुचम् आध्मातम् अपि ते तिरो-विक्षिप्ताक्षं पुलकित-कपोलं च वदनम् । स्खलत्-काञ्चि स्वेदार्गलित-सिचयं चापि जघनं प्रमादं मा कार्षीः सखि चरति सव्ये गुरुजनः
yathā- śrute veṇau vakṣaḥ sphurtia-kucam ādhmātam api te tiro-vikṣiptākṣaṃ pulakita-kapolaṃ ca vadanam | skhalat-kāñci svedārgalita-sicayaṃ cāpi jaghanaṃ pramādaṃ mā kārṣīḥ sakhi carati savye gurujanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ अयत्नजाः । तत्र शोभा-- सा शोभा रूप-भोगाद्यैर् यत् स्याद् अङ्ग-विभूषणम्
atha ayatnajāḥ | tatra śobhā-- sā śobhā rūpa-bhogādyair yat syād aṅga-vibhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- धृत्वा रक्ताङ्गुलि-किशलयैर् नीप-शाखां विशाखा निष्क्रामन्ती व्रतति-भवनात् प्रातर् उद्घूर्णिताक्षी । वेणीम् अंसोपरि विलुठतीम् अर्धम् उक्तां वहन्ती लग्ना स्वान्ते मम न हि बहिः सेयम् अद्याप्य् अयासीत्
yathā- dhṛtvā raktāṅguli-kiśalayair nīpa-śākhāṃ viśākhā niṣkrāmantī vratati-bhavanāt prātar udghūrṇitākṣī | veṇīm aṃsopari viluṭhatīm ardham uktāṃ vahantī lagnā svānte mama na hi bahiḥ seyam adyāpy ayāsīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कान्तिः-- शोभैव कान्तिर् आख्याता मन्मथाप्यायनोज्ज्वला
atha kāntiḥ-- śobhaiva kāntir ākhyātā manmathāpyāyanojjvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- प्रकृति-मधुर-मूर्तिर् बाढम् अत्राप्य् उदञ्च- त्तरुणिम-नव-लक्ष्मी-लेखयालिङ्गिताङ्गी । वर-मदन-विहारैर् अद्य तत्राप्य् उदारा मदयति हृदयं मे रुन्धती राधिकेयम्
yathā- prakṛti-madhura-mūrtir bāḍham atrāpy udañca- ttaruṇima-nava-lakṣmī-lekhayāliṅgitāṅgī | vara-madana-vihārair adya tatrāpy udārā madayati hṛdayaṃ me rundhatī rādhikeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीप्तिः-- कान्तिर् एव वयो-भोग-देश-काल-गुणादिभिः । उद्दीपितातिविस्तारं प्राप्ता चेद् दीप्तिर् उच्यते
atha dīptiḥ-- kāntir eva vayo-bhoga-deśa-kāla-guṇādibhiḥ | uddīpitātivistāraṃ prāptā ced dīptir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- निमीलन्-नेत्र-श्रीर् अचटुल-पटीराचल-मरु- न्निपीत-स्वेदाम्बुस् त्रुटद्-अमल-हारोज्ज्वल-कुचा । निकुञ्जे क्षिप्ताङ्गी शशि-किरण-किर्मीरित-तटे किशोरी सा तेने हरि-मनसि राधा मनसिजम्
yathā- nimīlan-netra-śrīr acaṭula-paṭīrācala-maru- nnipīta-svedāmbus truṭad-amala-hārojjvala-kucā | nikuñje kṣiptāṅgī śaśi-kiraṇa-kirmīrita-taṭe kiśorī sā tene hari-manasi rādhā manasijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ माधुर्यम्-- माधुर्यं नाम चेष्टानां सर्वावस्थासु चारुता
atha mādhuryam-- mādhuryaṃ nāma ceṣṭānāṃ sarvāvasthāsu cārutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- असव्यं कंसारेर् भुज-शिरसि धृत्वा पुलकिनं निज-श्रोण्यां सव्यं करम् अनृजु-विष्कम्भित-पदा । दधाना मूर्धानं लघुतर-तिरः-स्रंसिनम् इयं बभौ रासोत्तीर्णा मुहुर् अलस-मूर्तिः शशिमुखी
yathā- asavyaṃ kaṃsārer bhuja-śirasi dhṛtvā pulakinaṃ nija-śroṇyāṃ savyaṃ karam anṛju-viṣkambhita-padā | dadhānā mūrdhānaṃ laghutara-tiraḥ-sraṃsinam iyaṃ babhau rāsottīrṇā muhur alasa-mūrtiḥ śaśimukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रगल्भता-- निःशङ्कत्वं प्रयोगेषु बुधैर् उक्ता प्रगल्भता
atha pragalbhatā-- niḥśaṅkatvaṃ prayogeṣu budhair uktā pragalbhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा विदग्ध-माधवे (७।४०)- प्रातिकूल्यम् इव यद् विवृण्वती राधिका रद-नखार्पणोद्धूरा । केलि-कर्मणि गता प्रवीणतां तेन तुष्टिम् अतुलां हरिर् ययौ
yathā vidagdha-mādhave (7.40)- prātikūlyam iva yad vivṛṇvatī rādhikā rada-nakhārpaṇoddhūrā | keli-karmaṇi gatā pravīṇatāṃ tena tuṣṭim atulāṃ harir yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ औदार्यम्- औदार्यं विनयं प्राहुः सर्वावस्थागतं बुधाः
atha audāryam- audāryaṃ vinayaṃ prāhuḥ sarvāvasthāgataṃ budhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा विदग्ध-माधवे (४।१३) - न्यविशत नयनान्ते कापि सारल्य-निष्ठा वचसि च विनयेन स्तोत्र-भङ्गी न्यवात्सीत् । अजनि च मयि भूयान् सम्भ्रमस् तेन तस्या व्यवृणुत हृदि मन्युं सुष्ठु दाक्षिण्यम् एव
yathā vidagdha-mādhave (4.13) - nyaviśata nayanānte kāpi sāralya-niṣṭhā vacasi ca vinayena stotra-bhaṅgī nyavātsīt | ajani ca mayi bhūyān sambhramas tena tasyā vyavṛṇuta hṛdi manyuṃ suṣṭhu dākṣiṇyam eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा- कृतज्ञोऽपि प्रेमोज्ज्वल-मतिर् अपि स्फार-विनयोऽ- प्यभिज्ञानां चुडामणिर् अपि कृपानीरधिर् अपि । यद् अन्तः-स्वच्छोऽपि स्मरति न हरिर् गोकुलभुवं ममैवेदं जन्मान्तर-दुरित-दुस्ट-द्रुम-फलम्
yathā vā- kṛtajño'pi premojjvala-matir api sphāra-vinayo'- pyabhijñānāṃ cuḍāmaṇir api kṛpānīradhir api | yad antaḥ-svaccho'pi smarati na harir gokulabhuvaṃ mamaivedaṃ janmāntara-durita-dusṭa-druma-phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ धैर्यम्- स्थिरा चित्तोन्नतिर् या तु तद् धैर्यम् इति कीर्त्यते
atha dhairyam- sthirā cittonnatir yā tu tad dhairyam iti kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ललित-माधवे (७।७)- औदासीन्य-धुरा-परीत-हृदयः काठिन्यम् आलम्बतां कामं श्यामल-सुन्दरो मयि सखि स्वैरी सहस्रं समाः । किन्तु भ्रान्ति-भराद् अपि क्षणम् इदं तत्र प्रियेभ्यः प्रिये चेतो जन्मनि जन्मनि प्रणयिताद् आस्यं न मे हास्यति
yathā lalita-mādhave (7.7)- audāsīnya-dhurā-parīta-hṛdayaḥ kāṭhinyam ālambatāṃ kāmaṃ śyāmala-sundaro mayi sakhi svairī sahasraṃ samāḥ | kintu bhrānti-bharād api kṣaṇam idaṃ tatra priyebhyaḥ priye ceto janmani janmani praṇayitād āsyaṃ na me hāsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्वभावजाः । तत्र लीला-- प्रियानुकरणं लीला रम्यैर् वेश-क्रियादिभिः
atha svabhāvajāḥ | tatra līlā-- priyānukaraṇaṃ līlā ramyair veśa-kriyādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा विष्णु-पुराणे (५।१३।२७)- दुष्ट-कालिय तिष्ठाद्य कृष्णोऽहम् इति चापरा । बाहुम् आस्फोट्य कृष्णस्य लीला-सर्वस्वम् आददे
yathā viṣṇu-purāṇe (5.13.27)- duṣṭa-kāliya tiṣṭhādya kṛṣṇo'ham iti cāparā | bāhum āsphoṭya kṛṣṇasya līlā-sarvasvam ādade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा छन्दो-मञ्जर्याम्- मृगमद-कृत-चर्चा पीत-कौषेय-वासा रुचिर-शिखि-शिखण्डा बद्ध-धम्मिल्ल-पाशा । अनृजु-निहितम् अंसे वंशम् उत्क्वाणयन्ती कृत-मधुरिपु-वेषा मालिनी पातु राधा
yathā vā chando-mañjaryām- mṛgamada-kṛta-carcā pīta-kauṣeya-vāsā rucira-śikhi-śikhaṇḍā baddha-dhammilla-pāśā | anṛju-nihitam aṃse vaṃśam utkvāṇayantī kṛta-madhuripu-veṣā mālinī pātu rādhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विलासः- गति-स्थानासनादीनां मुख-नेत्रादि-कर्मणाम् । तात्कालिकं तु वैशिष्ट्यं विलासः प्रिय-सङ्गजम्
atha vilāsaḥ- gati-sthānāsanādīnāṃ mukha-netrādi-karmaṇām | tātkālikaṃ tu vaiśiṣṭyaṃ vilāsaḥ priya-saṅgajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- रुणत्सि पुरतः स्फुरत्य् अघहरे कथं नासिका- शिखग्रथित-मौक्तिकोन्नमनकैत्वेन स्मितम् । निरास्थद् अचिरं सुधा-किरण-कौमुदी-माधुरीं मनाग् अपि तवोद्गता मधुर-दन्ति दन्त-द्युतिः
yathā- ruṇatsi purataḥ sphuraty aghahare kathaṃ nāsikā- śikhagrathita-mauktikonnamanakaitvena smitam | nirāsthad aciraṃ sudhā-kiraṇa-kaumudī-mādhurīṃ manāg api tavodgatā madhura-danti danta-dyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा- अध्यासीनम् अमुं कदम्ब-निकटे क्रीडा-कुटीर-स्थली- माभीरेन्द्र-कुमारम् अत्र रभसाद् आलोकयन्त्याः पुरः । दिग्धा दुग्ध-समुद्र-मुग्ध-लहरी-लावण्य-निस्यन्दिभिः कालिन्दी तव दृक्-तरङ्गित-भरैस् तन्वङ्गि गङ्गायते
yathā vā- adhyāsīnam amuṃ kadamba-nikaṭe krīḍā-kuṭīra-sthalī- mābhīrendra-kumāram atra rabhasād ālokayantyāḥ puraḥ | digdhā dugdha-samudra-mugdha-laharī-lāvaṇya-nisyandibhiḥ kālindī tava dṛk-taraṅgita-bharais tanvaṅgi gaṅgāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विच्छित्तिः- आकल्प-कल्पनाल्पापि विच्छित्तिः कान्ति-पोष-कृत्
atha vicchittiḥ- ākalpa-kalpanālpāpi vicchittiḥ kānti-poṣa-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- माकन्द-पत्रेण मुकुन्द-चेतः प्रमोदिनी मारुत-कम्पितेन । रक्तेन कर्णाभरणीकृतेन राधा-मुखाम्भोरुहम् उल्ललास
yathā- mākanda-patreṇa mukunda-cetaḥ pramodinī māruta-kampitena | raktena karṇābharaṇīkṛtena rādhā-mukhāmbhoruham ullalāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा हरि-वंशे- एकेनामल-पत्रेण कण्ठ-सूत्रावलम्बिना । रराज बर्हि-पत्रेण मन्द-मारुत-कम्पिना
yathā vā hari-vaṃśe- ekenāmala-patreṇa kaṇṭha-sūtrāvalambinā | rarāja barhi-patreṇa manda-māruta-kampinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखी-यत्नाद् इव धृतिर् मण्डनानां प्रियागसि । सेर्ष्यावज्ञा वर-स्त्रीभिर् विच्छित्तिर् इति केचन
sakhī-yatnād iva dhṛtir maṇḍanānāṃ priyāgasi | serṣyāvajñā vara-strībhir vicchittir iti kecana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- मुद्रां गाढतरां विधाय निहिते दूरीकुरुष्वाङ्गदे ग्रन्थिं न्यस्य कठोरम् अर्पित-मतिः कण्ठान् मणिं भ्रंशय । मुग्धे कृष्ण-भुजङ्ग-दृष्टि-कलया दुर्वारया दूषिते रत्नालङ्करणे मनाग् अपि मनस् तृष्णां न पुष्णाति मे
yathā- mudrāṃ gāḍhatarāṃ vidhāya nihite dūrīkuruṣvāṅgade granthiṃ nyasya kaṭhoram arpita-matiḥ kaṇṭhān maṇiṃ bhraṃśaya | mugdhe kṛṣṇa-bhujaṅga-dṛṣṭi-kalayā durvārayā dūṣite ratnālaṅkaraṇe manāg api manas tṛṣṇāṃ na puṣṇāti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विभ्रमः- वल्लभ-प्राप्ति-वेलायां मदनावेश-सम्भ्रमात् । विभ्रमो हार-माल्यादि-भूषा-स्थान-विपर्ययः
atha vibhramaḥ- vallabha-prāpti-velāyāṃ madanāveśa-sambhramāt | vibhramo hāra-mālyādi-bhūṣā-sthāna-viparyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा विदग्ध-माधवे (४।२१)- धम्मिल्लोपरि नील-रत्न-रचितो हारस् त्वयारोपितो विन्यस्तः कुच-कुम्भयोः कुर्वलय-श्रेणी-कृतो गर्भकः । अङ्गे चर्चितम् अञ्जनं विनिहिता कस्तूरिका नेत्रयोः कंसारेर् अभिसार-सम्भ्रम-भरान् मन्ये जगद् विस्मृतम्
yathā vidagdha-mādhave (4.21)- dhammillopari nīla-ratna-racito hāras tvayāropito vinyastaḥ kuca-kumbhayoḥ kurvalaya-śreṇī-kṛto garbhakaḥ | aṅge carcitam añjanaṃ vinihitā kastūrikā netrayoḥ kaṃsārer abhisāra-sambhrama-bharān manye jagad vismṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा, श्री-दशमे (१०।२९।७)- लिम्पन्त्यः प्रमृजन्त्योऽन्या अञ्जन्त्यः काश् च लोचने । व्यत्यस्त-वस्त्राभरणाः काश्चित् कृष्णान्तिकं ययुः
yathā vā, śrī-daśame (10.29.7)- limpantyaḥ pramṛjantyo'nyā añjantyaḥ kāś ca locane | vyatyasta-vastrābharaṇāḥ kāścit kṛṣṇāntikaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधीनस्यापि सेवायां कान्तस्यानभिनन्दनम् । विभ्रमो वामतोद्रेकात् स्याद् इत्य् आख्याति कश्चन
adhīnasyāpi sevāyāṃ kāntasyānabhinandanam | vibhramo vāmatodrekāt syād ity ākhyāti kaścana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- त्वं गोविन्द मयासि किं नु कवरी-बन्धार्थम् अभ्यर्थितः क्लेशेनालम् अबद्ध एव चिकुर-स्तोमो मुदं दोग्धि मे । वक्त्रस्यापि न माज्जनं कुरु घनं घर्मासु मे रोचते नैवोत्तंसय मालतीर् मम शिरः खेदं भरेणाप्स्यति
yathā- tvaṃ govinda mayāsi kiṃ nu kavarī-bandhārtham abhyarthitaḥ kleśenālam abaddha eva cikura-stomo mudaṃ dogdhi me | vaktrasyāpi na mājjanaṃ kuru ghanaṃ gharmāsu me rocate naivottaṃsaya mālatīr mama śiraḥ khedaṃ bhareṇāpsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ किलकिञ्चितम्- गर्वाभिलाष-रुदित-स्मितासूया-भय-क्रुधाम् । सङ्करी-करणं हर्षाद् उच्यते किल-किञ्चितम्
atha kilakiñcitam- garvābhilāṣa-rudita-smitāsūyā-bhaya-krudhām | saṅkarī-karaṇaṃ harṣād ucyate kila-kiñcitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- मया जातोल्लासं प्रिय-सहचरी लोचन-पथे बलान् न्यस्ते राधा-कुच-मुकुलयोः पाणि-कमले । उदञ्चद्-भ्रू-भेदं सपुलकम् अवष्टम्भि वलितं स्म्राम्य् अन्तस् तस्याः स्मित-रुदित-कान्त-द्युति मुखम्
yathā- mayā jātollāsaṃ priya-sahacarī locana-pathe balān nyaste rādhā-kuca-mukulayoḥ pāṇi-kamale | udañcad-bhrū-bhedaṃ sapulakam avaṣṭambhi valitaṃ smrāmy antas tasyāḥ smita-rudita-kānta-dyuti mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा दान-केलि-कौमुद्यां (१)- अन्तः-स्मेरतयोज्ज्वला जल-कण-व्याकीर्ण-पक्ष्माङ्कुरा किञ्चित् पाटलिताञ्चला रसिकतोत्सिक्ता पुरः कुञ्चती । रुद्धायाः पथि माधवेन मधुर-व्याभुग्न-तारोत्तरा राधायाः किलकिञ्चित-स्तवकिनी दृष्टिः श्रियं वः क्रियात्
yathā vā dāna-keli-kaumudyāṃ (1)- antaḥ-smeratayojjvalā jala-kaṇa-vyākīrṇa-pakṣmāṅkurā kiñcit pāṭalitāñcalā rasikatotsiktā puraḥ kuñcatī | ruddhāyāḥ pathi mādhavena madhura-vyābhugna-tārottarā rādhāyāḥ kilakiñcita-stavakinī dṛṣṭiḥ śriyaṃ vaḥ kriyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मोट्टायितम्- कान्त-स्मरण-वार्तादौ हृदि तद्-भाव-भावतः । प्राकट्यम् अभिलाषस्य मोट्टायितम् उदीर्यते
atha moṭṭāyitam- kānta-smaraṇa-vārtādau hṛdi tad-bhāva-bhāvataḥ | prākaṭyam abhilāṣasya moṭṭāyitam udīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- न ब्रूते क्लम-बीजम् आलिभिर् अलं पृष्टापि पाली यदा चातुर्येण तद्-अग्रतस् तव कथा ताभिस् तदा प्रस्तुता । तां पीताम्बर जृम्भमाण-वदनाम्भोजा क्षणं शृण्वती बिम्बोष्ठी पुलकरि विडम्बितवती फुल्लां कदम्ब-श्रियम्
yathā- na brūte klama-bījam ālibhir alaṃ pṛṣṭāpi pālī yadā cāturyeṇa tad-agratas tava kathā tābhis tadā prastutā | tāṃ pītāmbara jṛmbhamāṇa-vadanāmbhojā kṣaṇaṃ śṛṇvatī bimboṣṭhī pulakari viḍambitavatī phullāṃ kadamba-śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कुट्टमितम्- स्तनाधरादि-ग्रहणे हृत्-प्रीताव् अपि सम्भ्रमात् । बहिः क्रोधो व्यथितवत् प्रोक्तं कुट्टमितं बुधैः
atha kuṭṭamitam- stanādharādi-grahaṇe hṛt-prītāv api sambhramāt | bahiḥ krodho vyathitavat proktaṃ kuṭṭamitaṃ budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- करौद्धत्यं हन्त स्थगय कवरी मे विघटते दुकूलं च न्यञ्चत्य् अघहर तवास्तां विहसितम् । किम् आरब्धः कर्तुं तम् अनवसरे निर्दय मदात् पताम्य् एषा पी᳡अदे वितर शयितुं मे क्षणम् अपि
yathā- karauddhatyaṃ hanta sthagaya kavarī me vighaṭate dukūlaṃ ca nyañcaty aghahara tavāstāṃ vihasitam | kim ārabdhaḥ kartuṃ tam anavasare nirdaya madāt patāmy eṣā pī̀ade vitara śayituṃ me kṣaṇam api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा- न भ्रू-लतां कुटिलय क्षिप नैव हस्तं वक्त्रं च कण्टकित-गण्डम् इदं न रुन्धि । प्रीणातु सुन्दरि तवाधर-बन्धु-जीवे पीत्वा मधुनि मधुरे मधुसूद्नोऽसौ
yathā vā- na bhrū-latāṃ kuṭilaya kṣipa naiva hastaṃ vaktraṃ ca kaṇṭakita-gaṇḍam idaṃ na rundhi | prīṇātu sundari tavādhara-bandhu-jīve pītvā madhuni madhure madhusūdno'sau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बिब्बोकः-- बिब्बोको मान-गर्वाभ्यां स्याद् अभीष्टेऽप्य् अनादरः
atha bibbokaḥ-- bibboko māna-garvābhyāṃ syād abhīṣṭe'py anādaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गर्वेण, यथा- प्रियोक्ति-लक्षेण विपक्ष-सन्निधौ स्वीकारितां पश्य शिखण्ड-मौलिना । श्यामातिवामा हृदयङ्गमाम् अपि स्रजं दराघ्राय निरास हेलया
tatra garveṇa, yathā- priyokti-lakṣeṇa vipakṣa-sannidhau svīkāritāṃ paśya śikhaṇḍa-maulinā | śyāmātivāmā hṛdayaṅgamām api srajaṃ darāghrāya nirāsa helayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा- स्फुरत्य् अग्रे तिष्ठन् सखि तव मुख-क्सिप्त-नयनः प्रतीक्षां कृत्वायं भवद्-अवसरस्याघ-दमनः । दृशोच्चैर् गाम्भीर्य-ग्रथित-गुरु-हेला-गहनया हसन्तीव क्षीवे त्वम् इह वनमालां रचयसि
yathā vā- sphuraty agre tiṣṭhan sakhi tava mukha-ksipta-nayanaḥ pratīkṣāṃ kṛtvāyaṃ bhavad-avasarasyāgha-damanaḥ | dṛśoccair gāmbhīrya-grathita-guru-helā-gahanayā hasantīva kṣīve tvam iha vanamālāṃ racayasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानेन, यथा- हरिणा सखि चाटु-मण्डलीं क्रियमाणाम् अवमन्य मन्युतः । न वृथाद्य सुशिक्षिताम् अपि स्वयम् अध्यापय गौरि शारिकाम्
mānena, yathā- hariṇā sakhi cāṭu-maṇḍalīṃ kriyamāṇām avamanya manyutaḥ | na vṛthādya suśikṣitām api svayam adhyāpaya gauri śārikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ललितम्- विन्यास-भङ्गि-रङ्गानां भ्रू-विलास-मनोहराः । सुकुमारा भवेद् यत्र ललितं तद्-उदीरितम्
atha lalitam- vinyāsa-bhaṅgi-raṅgānāṃ bhrū-vilāsa-manoharāḥ | sukumārā bhaved yatra lalitaṃ tad-udīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- सुभ्रू-भङ्गम् अननङ्ग-बाण-जननीर् आलोकयन्ती लताः सोल्लासं पद-पङ्कजे दिशि दिशि प्रेङ्खोलयन्त्य् उज्ज्वला । गन्धाकृष्ट-धियः करेण मृदुना व्याधुन्वती षट्-पदान् राधा नन्दति कुञ्ज-कन्दर-तटे वृन्दावन-श्रीर् इव
yathā- subhrū-bhaṅgam ananaṅga-bāṇa-jananīr ālokayantī latāḥ sollāsaṃ pada-paṅkaje diśi diśi preṅkholayanty ujjvalā | gandhākṛṣṭa-dhiyaḥ kareṇa mṛdunā vyādhunvatī ṣaṭ-padān rādhā nandati kuñja-kandara-taṭe vṛndāvana-śrīr iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विकृतम्- ह्री-मानेर्ष्यादिभिर् यत्र नोच्यते स्व-विवक्षितम् । व्यज्यते चेष्टयैवेदं विकृतं तद् विदुर् बुधाः
atha vikṛtam- hrī-mānerṣyādibhir yatra nocyate sva-vivakṣitam | vyajyate ceṣṭayaivedaṃ vikṛtaṃ tad vidur budhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ह्रिया, यथा- निशमय्य मुकुन्द मन्मुखा- द्भवद्-अभ्यर्थितम् अत्र सुन्दरी । न गिराभिनन्द किन्तु सा पुलकेनैव कपोल-शोभिना
tatra hriyā, yathā- niśamayya mukunda manmukhā- dbhavad-abhyarthitam atra sundarī | na girābhinanda kintu sā pulakenaiva kapola-śobhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा- न पर-पुरुसे दृष्टि-क्सेपो वराक्षि तवोचित- स्त्वम् असि कुलजा साध्वी वक्त्रं प्रसीद विवर्तय । इति पथि मया नर्मण्य् उक्ते हरेर् नव-वीक्षणे सदयम् उदयत्-कार्पण्यं माम् अवैक्षत राधिका
yathā vā- na para-puruse dṛṣṭi-ksepo varākṣi tavocita- stvam asi kulajā sādhvī vaktraṃ prasīda vivartaya | iti pathi mayā narmaṇy ukte harer nava-vīkṣaṇe sadayam udayat-kārpaṇyaṃ mām avaikṣata rādhikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानेन, यथा- मयासक्तवति प्रसादन-विधौ विस्मृत्य चन्द्र-ग्रहं तद्-विज्ञप्ति-समुत्सुकापि विजहौ मौनं न सा मानिनी । किन्तु श्यामल-रत्न-सम्पुट-दलेनावृत्य किञ्चिन् मुखं सत्या स्मारयति स्म विस्मृतम् असौ माम् औपरागीं श्रियम्
mānena, yathā- mayāsaktavati prasādana-vidhau vismṛtya candra-grahaṃ tad-vijñapti-samutsukāpi vijahau maunaṃ na sā māninī | kintu śyāmala-ratna-sampuṭa-dalenāvṛtya kiñcin mukhaṃ satyā smārayati sma vismṛtam asau mām auparāgīṃ śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईर्स्यया, यथा- वितर तस्करि मे मुरलीं हृता- मिति मद्-उद्धर-जल्प-विवृत्तया । भ्रू-कुटि-भङ्गुरम् अर्क-सुता-तटे सपदि राधिकयाहम् उदीक्षितः
īrsyayā, yathā- vitara taskari me muralīṃ hṛtā- miti mad-uddhara-jalpa-vivṛttayā | bhrū-kuṭi-bhaṅguram arka-sutā-taṭe sapadi rādhikayāham udīkṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलङ्कारा निगदिता विंशतिर् गात्र-चित्त-जाः । अमी यथोचितं ज्ञेया माधवेऽपि मनीषिभिः
alaṅkārā nigaditā viṃśatir gātra-citta-jāḥ | amī yathocitaṃ jñeyā mādhave'pi manīṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैश्चिद् अन्येऽप्य् अलङ्काराः प्रोक्ता नात्र मयोदिताः । मुनेर् असम्मतत्वेन किन्तु द्वितयम् उच्यते । मौग्ध्यं च चकितं चेति किञ्चिन् माधुर्य-पोषणात्
kaiścid anye'py alaṅkārāḥ proktā nātra mayoditāḥ | muner asammatatvena kintu dvitayam ucyate | maugdhyaṃ ca cakitaṃ ceti kiñcin mādhurya-poṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मौग्ध्यम्- ज्ञातस्याप्य् अज्ञवत् पृच्छा प्रियाग्रे मौग्ध्यम् ईरितम्
tatra maugdhyam- jñātasyāpy ajñavat pṛcchā priyāgre maugdhyam īritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मुक्ता-चरिते- कास् ता लताः क्व वा सन्ति केन वा किल रोपिताः । नाथ मत्-कङ्कण-न्यस्तं यासां मुक्ताफलं फलम्
yathā muktā-carite- kās tā latāḥ kva vā santi kena vā kila ropitāḥ | nātha mat-kaṅkaṇa-nyastaṃ yāsāṃ muktāphalaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकितम्- प्रियाग्रे चकितं भीतेर् अस्थानेऽपि भयं महत्
cakitam- priyāgre cakitaṃ bhīter asthāne'pi bhayaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- रक्ष रक्ष मुहुर् एष भीषणो धावति श्रवण-चम्पकं मम । इत्य् उदीर्य मधुपाद् विशङ्किता सस्वजे हरिण-लोचना हरिम्
yathā- rakṣa rakṣa muhur eṣa bhīṣaṇo dhāvati śravaṇa-campakaṃ mama | ity udīrya madhupād viśaṅkitā sasvaje hariṇa-locanā harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अलङ्कार-विवृतिः अथ उद्भास्वराः उद्भासन्ते स्वधानीति प्रोक्ता उद्भास्वरा बुधैः
ity alaṅkāra-vivṛtiḥ atha udbhāsvarāḥ udbhāsante svadhānīti proktā udbhāsvarā budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीव्य्-उत्तरीय-धम्मिल्ल-स्रंसनं गात्र-मोटनम् । जृम्भा घ्राणस्य फुल्लत्वं निश्वासाद्याश् च ते मताः
nīvy-uttarīya-dhammilla-sraṃsanaṃ gātra-moṭanam | jṛmbhā ghrāṇasya phullatvaṃ niśvāsādyāś ca te matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र नीवि-स्रंसनं, यथा विदग्ध-माधवे(७।४१)-- नैरञ्जन्यम् उपेयतुः परिगलन्-मोदाश्रुणी लोचने स्वेदोद्धूत-विलेपनं किल कुच-द्वन्द्वं जहौ रागिताम् । योगौत्सुक्यम् अगाद् उरः स्फुरद् इति प्रेक्ष्योदयं सङ्गिनां राधे नीविर् इयं तव श्लथ-गुणा शङ्के मुमुक्षां दधे
tatra nīvi-sraṃsanaṃ, yathā vidagdha-mādhave(7.41)-- nairañjanyam upeyatuḥ parigalan-modāśruṇī locane svedoddhūta-vilepanaṃ kila kuca-dvandvaṃ jahau rāgitām | yogautsukyam agād uraḥ sphurad iti prekṣyodayaṃ saṅgināṃ rādhe nīvir iyaṃ tava ślatha-guṇā śaṅke mumukṣāṃ dadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरीय-स्रंसनं, यथा- तव हृदि मम रागात् कोऽपि रागो गरिष्ठः स्फुरति तद् अपसृत्य व्यक्तम् एतं करोमि । इति खलु हृदयात् ते राधिके रोधकारि च्युतम् इव पुरतो मे मञ्जु माञ्जिष्ठ-वासः
uttarīya-sraṃsanaṃ, yathā- tava hṛdi mama rāgāt ko'pi rāgo gariṣṭhaḥ sphurati tad apasṛtya vyaktam etaṃ karomi | iti khalu hṛdayāt te rādhike rodhakāri cyutam iva purato me mañju māñjiṣṭha-vāsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धम्मिल्ल-स्रंसनं, यथा- स्फुरति मुर-द्विषि पुरतो दुरात्मनाम् अपि विमुक्तिदे गौरि । नाद्भुतम् इदं यदीयुः संयमिनस् ते कचा मुक्तिम्
dhammilla-sraṃsanaṃ, yathā- sphurati mura-dviṣi purato durātmanām api vimuktide gauri | nādbhutam idaṃ yadīyuḥ saṃyaminas te kacā muktim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गात्र-मोटनं, यथा- व्रजाङ्गने वल्लव-पुङ्गवस्य पुरः कुरङ्गी-नयना सलीलम् । अप्य् अङ्ग-भङ्गं किल कुर्वतीय- मनङ्ग-भङ्गं तरसा व्यतानीत्
gātra-moṭanaṃ, yathā- vrajāṅgane vallava-puṅgavasya puraḥ kuraṅgī-nayanā salīlam | apy aṅga-bhaṅgaṃ kila kurvatīya- manaṅga-bhaṅgaṃ tarasā vyatānīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जृम्भा, यथा- पुष्पैर् अवेत्य विशिखैर् भवतीम् असाध्यां साध्वीम् अधीत्य मदनः किल जृम्भणास्त्राम् । चन्द्रावलि प्रसभम् एव वशीचकार यद् गोष्ठ-सीमनि मुहुः सखि जृम्भसेऽद्य
jṛmbhā, yathā- puṣpair avetya viśikhair bhavatīm asādhyāṃ sādhvīm adhītya madanaḥ kila jṛmbhaṇāstrām | candrāvali prasabham eva vaśīcakāra yad goṣṭha-sīmani muhuḥ sakhi jṛmbhase'dya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घ्राण-फुल्लत्वं, यथा- रचित-शिखर-शोभारम्भम् अम्भोरुहाक्षी श्वसित-पवन-दोलान्दोलिना मौक्तिकेन । पुट-युगम् अतिफुल्लं बिभ्रती नासिकायां मम मनसि विलग्ना दर्शनाद् एव राधा
ghrāṇa-phullatvaṃ, yathā- racita-śikhara-śobhārambham ambhoruhākṣī śvasita-pavana-dolāndolinā mauktikena | puṭa-yugam atiphullaṃ bibhratī nāsikāyāṃ mama manasi vilagnā darśanād eva rādhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यप्य् एते विशेषाः स्युर् मोट्टायित-विलासयोः । शोभा-विशेष-पोषित्वात् तथापि पृथग् ईरिताः
yadyapy ete viśeṣāḥ syur moṭṭāyita-vilāsayoḥ | śobhā-viśeṣa-poṣitvāt tathāpi pṛthag īritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वाचिकाः- आलापश् च विलापश् च संलापश् च प्रलापकः । अनुलापोऽपलापश् च सन्देशश् चातिदेशकः
atha vācikāḥ- ālāpaś ca vilāpaś ca saṃlāpaś ca pralāpakaḥ | anulāpo'palāpaś ca sandeśaś cātideśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपदेशोपदेशौ च निर्देशो व्यपदेशकः । कीर्तिता वचनारम्भा द्वादशामी मनीषिभिः
apadeśopadeśau ca nirdeśo vyapadeśakaḥ | kīrtitā vacanārambhā dvādaśāmī manīṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र आलापः- चाटु-प्रियोक्तिर् आलापः
tatra ālāpaḥ- cāṭu-priyoktir ālāpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्री-दशमे(१०।२९।४०)- का स्त्र्य् अङ्ग ते कल-पदायत-मूर्च्छितेन सम्मोहिता æर्यपदवीं न चलेत् त्रिलोक्याम् । त्रैलोक्य-सौभगम् इदं च निरीक्ष्य रूपं यद् गो-द्विज-द्रुम-मृगान् पुलकान्य् अबिभ्रत्
yathā śrī-daśame(10.29.40)- kā stry aṅga te kala-padāyata-mūrcchitena sammohitā æryapadavīṃ na calet trilokyām | trailokya-saubhagam idaṃ ca nirīkṣya rūpaṃ yad go-dvija-druma-mṛgān pulakāny abibhrat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वा विदग्ध-माधवे (५।३१)- कठोरा भव मृद्वी वा प्राणास् त्वम् असि राधिके । अस्ति नान्या चकोरस्य चन्द्रलेखां विना गतिः
yathā vā vidagdha-mādhave (5.31)- kaṭhorā bhava mṛdvī vā prāṇās tvam asi rādhike | asti nānyā cakorasya candralekhāṃ vinā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विलापः- विलापो दुःखजं वचः
atha vilāpaḥ- vilāpo duḥkhajaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा श्री-दशमे (१०।४७।४७)- परं सौख्यं हि नैराश्यं स्वैरिण्य् अप्य् आह पिङ्गला । तज् जानतीनां नः कृष्णे तथाप्य् आशा दुरत्यया
yathā śrī-daśame (10.47.47)- paraṃ saukhyaṃ hi nairāśyaṃ svairiṇy apy āha piṅgalā | taj jānatīnāṃ naḥ kṛṣṇe tathāpy āśā duratyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संलापः । उक्ति-प्रत्युक्तिमद्-वाक्यं संलाप इति कीर्त्यते
saṃlāpaḥ | ukti-pratyuktimad-vākyaṃ saṃlāpa iti kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पद्यावल्यां (२६९)-- उत्तिष्ठारात् तरौ मे तरुणि मम तरोः शक्तिर् आरोहणे का साक्षाद् आख्यामि मुग्धे तरणिम् इह रवेर् आख्यया का रतिर् मे । वार्तेयं नौ-प्रसङ्गे कथम् अपि भविता नावयोः सङ्गमार्था वार्तापीति स्मितास्यं जित-गिरिम् अजितं राधयाराधयामि
yathā padyāvalyāṃ (269)-- uttiṣṭhārāt tarau me taruṇi mama taroḥ śaktir ārohaṇe kā sākṣād ākhyāmi mugdhe taraṇim iha raver ākhyayā kā ratir me | vārteyaṃ nau-prasaṅge katham api bhavitā nāvayoḥ saṅgamārthā vārtāpīti smitāsyaṃ jita-girim ajitaṃ rādhayārādhayāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलापः । व्यर्थालापः प्रलापः स्यात्
pralāpaḥ | vyarthālāpaḥ pralāpaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- करोति नादं मुरली रली रली व्रजाङ्गना-हृन्-मथनं थनं थनम् । ततो विदूना भजते जते जते हरे भवन्तं ललिता लिता लिता
yathā- karoti nādaṃ muralī ralī ralī vrajāṅganā-hṛn-mathanaṃ thanaṃ thanam | tato vidūnā bhajate jate jate hare bhavantaṃ lalitā litā litā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुलापः- अनुलापो मुहुर् वचः
anulāpaḥ- anulāpo muhur vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- कृष्णः कृष्णो नहि नहि तापिञ्छोऽयं वेणुर् वेणुर् नहि नहि भृङ्गोद्घोषः । गुञ्जा गुञ्जा नहि नहि बन्धूकाली नेत्रे नेत्रे नहि नहि पद्म-द्वन्द्वम्
yathā- kṛṣṇaḥ kṛṣṇo nahi nahi tāpiñcho'yaṃ veṇur veṇur nahi nahi bhṛṅgodghoṣaḥ | guñjā guñjā nahi nahi bandhūkālī netre netre nahi nahi padma-dvandvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपलापः । अपलापस् तु पूर्वोक्तस्यान्यथा योजनं भवेत्
apalāpaḥ | apalāpas tu pūrvoktasyānyathā yojanaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- फुल्लोज्ज्वल-वन-मालं कामयते का न माधवं प्रमदा । हरये स्पृहयसि राधे नहि नहि वैरिणि वसन्ताय
yathā- phullojjvala-vana-mālaṃ kāmayate kā na mādhavaṃ pramadā | haraye spṛhayasi rādhe nahi nahi vairiṇi vasantāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्देशः- सन्देशस् तु प्रोषितस्य स्व-वार्ता-प्रेषणं भवेत्
sandeśaḥ- sandeśas tu proṣitasya sva-vārtā-preṣaṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- व्याहर मथुरानाथे मम सन्देश-प्रहेलिकां पान्थ । विकला कृता कुहूभिर् लभते चन्द्रावली क्व लयम्
yathā- vyāhara mathurānāthe mama sandeśa-prahelikāṃ pāntha | vikalā kṛtā kuhūbhir labhate candrāvalī kva layam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिदेशः- सोऽतिदेशस् तद् उक्तानि मद्-उक्तानीति यद् वचः
atideśaḥ- so'tideśas tad uktāni mad-uktānīti yad vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- वृथा वृथास् त्वं विचिकित्सितानि मा गोकुलाधीश्वर-नन्दनात्र । गान्धर्विकाया गिरम् अन्तरस्थां वीणेव गीतिं ललिता व्यनक्ति
yathā- vṛthā vṛthās tvaṃ vicikitsitāni mā gokulādhīśvara-nandanātra | gāndharvikāyā giram antarasthāṃ vīṇeva gītiṃ lalitā vyanakti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ अपदेशः- अन्यार्थ-कथनं यत् तु सोऽपदेश इतीरितः
atha apadeśaḥ- anyārtha-kathanaṃ yat tu so'padeśa itīritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- यत् ते विक्षतम् उज्ज्वलं पृथु-फल-द्वन्द्वं नवा दाडिमी भृङ्गेण व्रणितं मधूनि पिबता ताम्रं च पुष्प-द्वयम् । इत्य् आकर्ण्य सखी-गिरं गुरु-जनालोके किल श्यामला चैलेन स्तनयोर् युगं व्यवदधे दन्त-च्छदौ पाणिना
yathā- yat te vikṣatam ujjvalaṃ pṛthu-phala-dvandvaṃ navā dāḍimī bhṛṅgeṇa vraṇitaṃ madhūni pibatā tāmraṃ ca puṣpa-dvayam | ity ākarṇya sakhī-giraṃ guru-janāloke kila śyāmalā cailena stanayor yugaṃ vyavadadhe danta-cchadau pāṇinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपदेशः- यत् तु शिक्षार्थ-वचनम् उपदेशः स उच्यते
upadeśaḥ- yat tu śikṣārtha-vacanam upadeśaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा छन्दो-मञ्जर्याम्- मुग्धे यौवन-लक्ष्मीर् विद्युद्-विभ्रम-लोला त्रैलोक्याद्भुत-रूपो गोविन्दोऽतिदुरापः । तद्-वृन्दावन-कुञ्जे गुञ्जद्-भृङ्ग-सनाथे श्री-नाथेन समेता स्वच्छन्दं कुरु केलिम्
yathā chando-mañjaryām- mugdhe yauvana-lakṣmīr vidyud-vibhrama-lolā trailokyādbhuta-rūpo govindo'tidurāpaḥ | tad-vṛndāvana-kuñje guñjad-bhṛṅga-sanāthe śrī-nāthena sametā svacchandaṃ kuru kelim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्देशः- निर्देशस् तु भवेत् सोऽयम् अहम् इत्य् आदि-भाषणम्
nirdeśaḥ- nirdeśas tu bhavet so'yam aham ity ādi-bhāṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- सेयं मे भगिनी राधा ललितेयं च मे सखी । विशाखेयम् अहं कृष्ण तिस्रः पुष्पार्थम् आगताः
yathā- seyaṃ me bhaginī rādhā laliteyaṃ ca me sakhī | viśākheyam ahaṃ kṛṣṇa tisraḥ puṣpārtham āgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यपदेशः- व्याजेनात्माभिलाषोक्तिर् व्यपदेश इतीर्यते
vyapadeśaḥ- vyājenātmābhilāṣoktir vyapadeśa itīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- विलसन्-नवक-स्तवका काम्य-वने पश्य मालती मिलति । कथम् इव चुम्बसि तुम्बीम् अथवा भ्रमरोऽसि किं ब्रूमः
yathā- vilasan-navaka-stavakā kāmya-vane paśya mālatī milati | katham iva cumbasi tumbīm athavā bhramaro'si kiṃ brūmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभावा भवन्त्य् एते रसे सर्वत्र वाचिकाः । माधुर्याधिक्य-पोषित्वाद् इहैव परिकीर्तिताः
anubhāvā bhavanty ete rase sarvatra vācikāḥ | mādhuryādhikya-poṣitvād ihaiva parikīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.