Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 14

थे रेफ़ेरेन्चेस्। अथ स्थायि-भाव-प्रकरणम् स्थायि-भावोऽत्र शृङ्गारे कथ्यते मधुरा रतिः

the references. atha sthāyi-bhāva-prakaraṇam sthāyi-bhāvo'tra śṛṅgāre kathyate madhurā ratiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा, यथा गोविन्द-विलासे- कालाहि-वक्त्र-विलसद्-रसनाग्रजाग्रद्- गोपी-दृग्-अञ्चल-चमत्कृति-बिद्ध-मर्मा । शर्मादिशत्व् अरुण-घूर्णित-लोचनान्तः- सञ्चार-चूर्णित-सती-हृदयो मुकुन्दः

sā, yathā govinda-vilāse- kālāhi-vaktra-vilasad-rasanāgrajāgrad- gopī-dṛg-añcala-camatkṛti-biddha-marmā | śarmādiśatv aruṇa-ghūrṇita-locanāntaḥ- sañcāra-cūrṇita-satī-hṛdayo mukundaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा दान-केलि-कौमुद्याम् (३०)- गोवर्धन-गिरिम् उपेत्य कटाक्ष-बाणान् कर्ण-स्फुरन्-मणिज़िलोपरि सङ्क्षुवाना । का भ्रू-धनुर्-धुवन-सूचित-लुञ्चनेयं व्यग्रीकरोत्य् अहह माम् अपि सम्भ्रमेण

yathā vā dāna-keli-kaumudyām (30)- govardhana-girim upetya kaṭākṣa-bāṇān karṇa-sphuran-maṇizilopari saṅkṣuvānā | kā bhrū-dhanur-dhuvana-sūcita-luñcaneyaṃ vyagrīkaroty ahaha mām api sambhrameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभियोगाद् विषयतः सम्बन्धाद् अभिमानतः । सा तदीय-विशेषेभ्य उपमातः स्वभावतः । रतिर् आविर्भवेद् एषाम् उत्तमत्वं यथोत्तरम्

abhiyogād viṣayataḥ sambandhād abhimānataḥ | sā tadīya-viśeṣebhya upamātaḥ svabhāvataḥ | ratir āvirbhaved eṣām uttamatvaṃ yathottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र अभियोगः- अभियोगो भवेद् भाव-व्यक्तिः स्वेन परेण च

tatra abhiyogaḥ- abhiyogo bhaved bhāva-vyaktiḥ svena pareṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वेनाभियोगाद्, यथा- मद्-अधर-विलुठद्-विलोचनान्तं मृदुल-लता-नव-पल्लवं दशन्तम् । सखि हरिम् अवलोक्य भानुजाया- स्तट-विपिने स्फुटद्-अन्तरास्मि जाता

tatra svenābhiyogād, yathā- mad-adhara-viluṭhad-vilocanāntaṃ mṛdula-latā-nava-pallavaṃ daśantam | sakhi harim avalokya bhānujāyā- staṭa-vipine sphuṭad-antarāsmi jātā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- कुवलय-विपिनान्य् असौ सृजन्ती दिशि दिशि लोचन-चापलाच् चलाक्षी । हरति तरणिजा-तटे पुरः का सुबल बलान् मम चित्त-चञ्चरीकम्

yathā vā- kuvalaya-vipināny asau sṛjantī diśi diśi locana-cāpalāc calākṣī | harati taraṇijā-taṭe puraḥ kā subala balān mama citta-cañcarīkam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परेणाभियोगाद्, यथा- त्वदीयम् आपीय गतावलम्बा संवाद-माध्वीकम् अतीव साध्वी । आघूर्णमाना व्रज-राज-सूनो नीवीं स्खलन्तीं न विदाञ्चकार

pareṇābhiyogād, yathā- tvadīyam āpīya gatāvalambā saṃvāda-mādhvīkam atīva sādhvī | āghūrṇamānā vraja-rāja-sūno nīvīṃ skhalantīṃ na vidāñcakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विषयाः- शब्द-स्पर्शादयः पञ्च विषयाः किल विश्रुताः

atha viṣayāḥ- śabda-sparśādayaḥ pañca viṣayāḥ kila viśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र शब्दाद्, यथा विदग्ध-माधवे (१।३४)- नादः कदम्ब-विटपान्तरतो विसर्पन् को नाम कर्ण-पदवीम् अविशन् न जाने । हा हा कुलीन-गृहिणी-गण-गर्हणीयां येनाद्य काम् अपि दशां सखि लम्भितासि

tatra śabdād, yathā vidagdha-mādhave (1.34)- nādaḥ kadamba-viṭapāntarato visarpan ko nāma karṇa-padavīm aviśan na jāne | hā hā kulīna-gṛhiṇī-gaṇa-garhaṇīyāṃ yenādya kām api daśāṃ sakhi lambhitāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा, तत्रैव (२।२)- एकस्य श्रुतम् एव लुम्पति मतिं कृष्णेति नामाक्षरं सान्द्रोन्माद-परम्पराम् अपनयत्य् अन्यस्य वंशी-कलः । एष स्निग्ध-घन-द्युतिर् मनसि मे लग्ना सकृद्-वीक्षणात् कष्टं धिक् पुरुष-त्रये रतिर् अभून् मन्ये मृतिः श्रेयसी

yathā vā, tatraiva (2.2)- ekasya śrutam eva lumpati matiṃ kṛṣṇeti nāmākṣaraṃ sāndronmāda-paramparām apanayaty anyasya vaṃśī-kalaḥ | eṣa snigdha-ghana-dyutir manasi me lagnā sakṛd-vīkṣaṇāt kaṣṭaṃ dhik puruṣa-traye ratir abhūn manye mṛtiḥ śreyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पर्शाद्, यथा- व्रजं मुष्टि-ग्राह्ये तमसि निगिरत्य् अङ्गम् इह मे सखि स्पर्शं दैवाद् यद्-अवधि परं कस्यचिद् अगात् । गृहीता जागर्या तद्-अवधि सदैवाङ्गज-गणैः स-शङ्कैर् या पश्य क्षणम् अपि न साद्यान्प्य् उपरता

sparśād, yathā- vrajaṃ muṣṭi-grāhye tamasi nigiraty aṅgam iha me sakhi sparśaṃ daivād yad-avadhi paraṃ kasyacid agāt | gṛhītā jāgaryā tad-avadhi sadaivāṅgaja-gaṇaiḥ sa-śaṅkair yā paśya kṣaṇam api na sādyānpy uparatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपाद्, यथा हंसदूते (७७)- कृताकृष्टि-क्रीडं किम् अपि तव रूपं मम सखी सकृद् दृष्ट्वा दूराद् अहित-हित-बोधोज्झित-मतिः । हता सेयं प्रेमानलम् अनु विशन्ती सरभसं पतङ्गीवात्मानं मुरहर मुहुर् दाहितवती

rūpād, yathā haṃsadūte (77)- kṛtākṛṣṭi-krīḍaṃ kim api tava rūpaṃ mama sakhī sakṛd dṛṣṭvā dūrād ahita-hita-bodhojjhita-matiḥ | hatā seyaṃ premānalam anu viśantī sarabhasaṃ pataṅgīvātmānaṃ murahara muhur dāhitavatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाद्, यथा- पुलकयति यद् अङ्गं सेवते गात्र-भङ्गं वहति हृदि तरङ्गं सद्य एवाद्य मुग्धा । तद् अघदमन-वक्त्रोद्गीर्ण-ताम्बूलम् अल्पं स्फुटम् अविदितम् आस्ये न्यस्तम् अस्यास् त्वयालि

rasād, yathā- pulakayati yad aṅgaṃ sevate gātra-bhaṅgaṃ vahati hṛdi taraṅgaṃ sadya evādya mugdhā | tad aghadamana-vaktrodgīrṇa-tāmbūlam alpaṃ sphuṭam aviditam āsye nyastam asyās tvayāli

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धाद्, यथा- विभ्राजन्ते क्व सखि सुखिनः शाखिनो मोहनास् ते येषां पुष्पैर् इयम् अनुपमा वैजयन्ती कृतास्ति । पश्याकृष्ट-भ्रमर-पटला यात-यामापि कामं या भूयोभिर् मम परिमलैः स्तम्भयत्य् अद्य चेतः

gandhād, yathā- vibhrājante kva sakhi sukhinaḥ śākhino mohanās te yeṣāṃ puṣpair iyam anupamā vaijayantī kṛtāsti | paśyākṛṣṭa-bhramara-paṭalā yāta-yāmāpi kāmaṃ yā bhūyobhir mama parimalaiḥ stambhayaty adya cetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकोत्तर-पदार्थानां प्रभावः कोऽप्य् अनर्गलः । रतिं तद्-विषयं चासौ भासयेत् तूर्णम् एकदा

lokottara-padārthānāṃ prabhāvaḥ ko'py anargalaḥ | ratiṃ tad-viṣayaṃ cāsau bhāsayet tūrṇam ekadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सम्बन्धः- सम्बन्धः कुल-रूपादि-सामग्री-गौरवं भवेत्

atha sambandhaḥ- sambandhaḥ kula-rūpādi-sāmagrī-gauravaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो यथा- वीर्यं कन्दुकितादिर्-रूपम् अखिल-क्ष्मा-मण्डली-मण्डनं जन्माभीर-पुरन्दरस्य भवने पारे-परार्धं गुणाः । लीला क्वापि जगच्-चमत्कृति-करीत्य् एतस्य लोकोत्तरा वृत्तिर् वेणु-धरस्य दुर्मुखि धृतिं कस्याः क्षणं रक्षति

tato yathā- vīryaṃ kandukitādir-rūpam akhila-kṣmā-maṇḍalī-maṇḍanaṃ janmābhīra-purandarasya bhavane pāre-parārdhaṃ guṇāḥ | līlā kvāpi jagac-camatkṛti-karīty etasya lokottarā vṛttir veṇu-dharasya durmukhi dhṛtiṃ kasyāḥ kṣaṇaṃ rakṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अभिमानः- सन्तु रम्याणि भूरीणि प्रार्थ्यं स्याद् इदम् एव मे । इति यो निर्णयो धीरैर् अभिमानः स उच्यते

atha abhimānaḥ- santu ramyāṇi bhūrīṇi prārthyaṃ syād idam eva me | iti yo nirṇayo dhīrair abhimānaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो यथा- स्फुरन्तु बहवः क्षितौ मधुरिमोर्मि-धौरेयका विदग्ध-मणयो गुणावलि-पतिं-वराभिर् वृताः । न यस्य शिखि-चन्द्रं शिरसि नैव वेणुर् मुखे न धातु-वचना तनौ सखि तृणाय मन्ये न तम्

tato yathā- sphurantu bahavaḥ kṣitau madhurimormi-dhaureyakā vidagdha-maṇayo guṇāvali-patiṃ-varābhir vṛtāḥ | na yasya śikhi-candraṃ śirasi naiva veṇur mukhe na dhātu-vacanā tanau sakhi tṛṇāya manye na tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तदीय-विशेषाः- तदीयानां विशेषाः स्युः पद-गोष्ठ-प्रियादयः

atha tadīya-viśeṣāḥ- tadīyānāṃ viśeṣāḥ syuḥ pada-goṣṭha-priyādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पदानि- पदान्य् अत्र पदाङ्काः स्युः

tatra padāni- padāny atra padāṅkāḥ syuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो यथा- स्फुरति सखि रथाङ्गाम्भोज-दम्भोलि-भाजां तट-भुवि विशदेयं कस्य पङ्क्तिः पदानाम् । हृदयम् अघृण-घूर्णाघ्रातम् उद्घाटयन्ती मम तनु-लतिकायां कुड्मलं या तनोति

tato yathā- sphurati sakhi rathāṅgāmbhoja-dambholi-bhājāṃ taṭa-bhuvi viśadeyaṃ kasya paṅktiḥ padānām | hṛdayam aghṛṇa-ghūrṇāghrātam udghāṭayantī mama tanu-latikāyāṃ kuḍmalaṃ yā tanoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गोष्ठम्- गोष्ठं वृन्दावनाश्रितम्

atha goṣṭham- goṣṭhaṃ vṛndāvanāśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो, यथा- मदयति हृदयं सखि व्रजोऽयं मधुरिमभिः क्वचिद् अप्य् अदृष्ट-पूर्वैः । इह विहरति कोऽपि नागरेन्दर- स्त्रिभुवन-मण्डल-मूर्तिर् इत्य् अवेहि

tato, yathā- madayati hṛdayaṃ sakhi vrajo'yaṃ madhurimabhiḥ kvacid apy adṛṣṭa-pūrvaiḥ | iha viharati ko'pi nāgarendara- stribhuvana-maṇḍala-mūrtir ity avehi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रियजनः- प्रौढ-भावानुबिद्धो यस् तस्य प्रिय-जनोऽत्र सः

atha priyajanaḥ- prauḍha-bhāvānubiddho yas tasya priya-jano'tra saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो, यथा- गुरुभिर् निषिद्धा ताम् अहं यावद् अक्ष्णोः पदम् अनयमनन्तश्रेयसां सद्म राधाम् । तृषितम् इव मनो मे प्रेक्षते तन्वि तावद् दिशि दिशि विहरन्तीं श्यामलां शालभञ्जीम्

tato, yathā- gurubhir niṣiddhā tām ahaṃ yāvad akṣṇoḥ padam anayamanantaśreyasāṃ sadma rādhām | tṛṣitam iva mano me prekṣate tanvi tāvad diśi diśi viharantīṃ śyāmalāṃ śālabhañjīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ उपमा- यथा कथञ्चिद् अप्य् अस्य सादृश्यम् उपमोदिता

atha upamā- yathā kathañcid apy asya sādṛśyam upamoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो, यथा- नवाम्बुधर-माधुरी स्फुरति मूर्तिर् उर्वी-तले कृशोदरि दृशोर् इयात् पथि किम् ईदृशो वा युवा । पुरः सुमुखि गोपतेः सदै सन्निविष्टस्य मे पितुर् वितनुते नटो यम् अनुकृत्य नृत्य-क्रमम्

tato, yathā- navāmbudhara-mādhurī sphurati mūrtir urvī-tale kṛśodari dṛśor iyāt pathi kim īdṛśo vā yuvā | puraḥ sumukhi gopateḥ sadai sanniviṣṭasya me pitur vitanute naṭo yam anukṛtya nṛtya-kramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- स्फुरत्य् एष प्रेयान् इव नव-घनस् तस्य सुभगे शिखण्डीनां श्रेणीं तुलयति सुरेन्द्रायुधम् इदम् । असौ वासो लक्ष्मीर् इव विहरते विद्युद् इति सा निशम्योदस्राक्षी त्वयि निहित-बुद्धिर् निवसति

yathā vā- sphuraty eṣa preyān iva nava-ghanas tasya subhage śikhaṇḍīnāṃ śreṇīṃ tulayati surendrāyudham idam | asau vāso lakṣmīr iva viharate vidyud iti sā niśamyodasrākṣī tvayi nihita-buddhir nivasati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्वभावः- भैर् हेत्व्-अनपेक्षी तु स्वभावोऽर्थः प्रकीर्तितः । निसर्गश् च स्वरूपं चेत्य् एषोऽपि भवति द्विधा

atha svabhāvaḥ- bhair hetv-anapekṣī tu svabhāvo'rthaḥ prakīrtitaḥ | nisargaś ca svarūpaṃ cety eṣo'pi bhavati dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र निसर्गः- निसर्गः सुदृढाभ्यास-जन्यः संस्कर उच्यते । तद्-उद्भोधस्य हेतुः स्याद् गुण-रूप-श्रुतिर् मनाक्

atra nisargaḥ- nisargaḥ sudṛḍhābhyāsa-janyaḥ saṃskara ucyate | tad-udbhodhasya hetuḥ syād guṇa-rūpa-śrutir manāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो, यथा- स तर्जतु बताग्रजं त्यजतु मां सुहृन्-मण्डलः पिता किल विलज्जतां घन-दृग्-अम्बुर् अम्बास्तु मे । मनः सखि समीहते श्रुत-गुण-श्रियं सर्वथा तम् एव यदु-पुङ्गवं न तु कदापि चैद्यं नृपम्

tato, yathā- sa tarjatu batāgrajaṃ tyajatu māṃ suhṛn-maṇḍalaḥ pitā kila vilajjatāṃ ghana-dṛg-ambur ambāstu me | manaḥ sakhi samīhate śruta-guṇa-śriyaṃ sarvathā tam eva yadu-puṅgavaṃ na tu kadāpi caidyaṃ nṛpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- असुन्दरः सुन्दर-शेखरो वा गुणैर् विहीनो गुणिनां वरो वा । द्वेषी मयि स्यात् करुणाम्बुधिर् वा श्यामः स एवाद्य गतिर् ममायम्

yathā vā- asundaraḥ sundara-śekharo vā guṇair vihīno guṇināṃ varo vā | dveṣī mayi syāt karuṇāmbudhir vā śyāmaḥ sa evādya gatir mamāyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्वरूपम्- अजन्यस् तु स्वतःसिद्धः स्वरूपं भाव इष्यते । एतत् तु कृष्ण-ललनोभय-निष्ठतया त्रिधा

atha svarūpam- ajanyas tu svataḥsiddhaḥ svarūpaṃ bhāva iṣyate | etat tu kṛṣṇa-lalanobhaya-niṣṭhatayā tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कृष्ण-निष्ठम्- कृष्ण-निष्ठं स्वरूपं स्याद् अदैत्यैः सुगमं जनैः

atha kṛṣṇa-niṣṭham- kṛṣṇa-niṣṭhaṃ svarūpaṃ syād adaityaiḥ sugamaṃ janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो, यथा- इयं व्यक्तिर् गोपी न भवति पुरः किन्तु कुतुकी हरिर् नारीवेशो यद् अखिल-सुर-स्त्रीर् धुवति नः । जगन्-नेत्र-श्रेणी-तिमिर-हरणायाम्बर-मणिं विना कस्यान्यस्य प्रियसखि भवेद् औपयिकता

tato, yathā- iyaṃ vyaktir gopī na bhavati puraḥ kintu kutukī harir nārīveśo yad akhila-sura-strīr dhuvati naḥ | jagan-netra-śreṇī-timira-haraṇāyāmbara-maṇiṃ vinā kasyānyasya priyasakhi bhaved aupayikatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ललना-निष्ठम्- स्वरूपं ललना-निष्ठं स्वयम् उद्बुद्धतां व्रजेत् । अदृष्टेऽप्य् अश्रुतेऽप्य् उच्चैः कृष्णे कुर्याद् द्रुतं रतिम्

atha lalanā-niṣṭham- svarūpaṃ lalanā-niṣṭhaṃ svayam udbuddhatāṃ vrajet | adṛṣṭe'py aśrute'py uccaiḥ kṛṣṇe kuryād drutaṃ ratim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो, यथा- जिहीते यः कक्षां क्वचिद् अलम् अदृष्टाश्रुत-चर- त्रिलोक्याम् अस्तीति क्षणम् अपि न सम्भावन-मयीम् । घन-श्यामं पीताम्बरम् अहह सङ्कल्पयद् अमुं जनं कञ्चिद् गोष्ठे सखि मम वृथा दीर्यति मनः

tato, yathā- jihīte yaḥ kakṣāṃ kvacid alam adṛṣṭāśruta-cara- trilokyām astīti kṣaṇam api na sambhāvana-mayīm | ghana-śyāmaṃ pītāmbaram ahaha saṅkalpayad amuṃ janaṃ kañcid goṣṭhe sakhi mama vṛthā dīryati manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ उभय-निष्ठम्- तत् स्याद् उभय-निष्ठं यत् स्वरूपं कृष्ण-सुभ्रुवोः

atha ubhaya-niṣṭham- tat syād ubhaya-niṣṭhaṃ yat svarūpaṃ kṛṣṇa-subhruvoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो, यथा ललित-माधवे (२।१२)- सहचरि हरिर् एष ब्रह्म-वेशं प्रपन्नः किम् अयम् इतरथा मे विद्रवत्य् अन्तरात्मा । शशधर-मणि-वेदी स्वेद-धारां प्रसूते न किल कुमुद-बन्धोः कौमुदीम् अन्तरेण

tato, yathā lalita-mādhave (2.12)- sahacari harir eṣa brahma-veśaṃ prapannaḥ kim ayam itarathā me vidravaty antarātmā | śaśadhara-maṇi-vedī sveda-dhārāṃ prasūte na kila kumuda-bandhoḥ kaumudīm antareṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोक्ता अत्राभियोगाद्या विलासाधिक्य-हेतवे । रतिः स्वभावजैव स्यात् प्रायो गोकुल-सुभ्रुवाम्

proktā atrābhiyogādyā vilāsādhikya-hetave | ratiḥ svabhāvajaiva syāt prāyo gokula-subhruvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधारणी निगदिता समञ्जसासौ समर्था च । कुब्जादिषु महिषीषु च गोकुल-देवीष्ण्ड् च क्रमतः

sādhāraṇī nigaditā samañjasāsau samarthā ca | kubjādiṣu mahiṣīṣu ca gokula-devīṣṇḍ ca kramataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिवच्-चिन्तामणिवत्-कौस्तुभ-मणिवत् त्रिधाभिमता । नातिसुलभेयम् अभितः सुदुर्लभा स्याद् अनन्य-लभ्या च

maṇivac-cintāmaṇivat-kaustubha-maṇivat tridhābhimatā | nātisulabheyam abhitaḥ sudurlabhā syād ananya-labhyā ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र साधारणी- नातिसान्द्रा हरेः प्रायः साक्षाद् दर्शन-सम्भवा । सम्भोगेच्छा-निदानेयं रतिः साधारणी मता

tatra sādhāraṇī- nātisāndrā hareḥ prāyaḥ sākṣād darśana-sambhavā | sambhogecchā-nidāneyaṃ ratiḥ sādhāraṇī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-दशमे (१०।४८।९)--- सहोष्यताम् इह प्रेष्ठ दिनानि कतिचिन् मया । रमस्व नोत्सहे त्यक्तुं सङ्गं तेऽम्बुरुहेक्षण

yathā śrī-daśame (10.48.9)--- sahoṣyatām iha preṣṭha dināni katicin mayā | ramasva notsahe tyaktuṃ saṅgaṃ te'mburuhekṣaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असान्द्रत्वाद् रतेर् अस्याः सम्भोगेच्छा विभिद्यते । एतस्या ह्रासतो ह्रासस् तद्-धेतुत्वाद् रतेर् अपि

asāndratvād rater asyāḥ sambhogecchā vibhidyate | etasyā hrāsato hrāsas tad-dhetutvād rater api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ समञ्जसा- पत्नी-भावाभिमानात्मा गुणादि-श्रवणादिजा । क्वचिद् भेदित-सम्भोग-तृष्णा सान्द्रा समञ्जसा

atha samañjasā- patnī-bhāvābhimānātmā guṇādi-śravaṇādijā | kvacid bhedita-sambhoga-tṛṣṇā sāndrā samañjasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तत्रैव (१०।५२।३८)- का त्वा मुकुन्द महती कुल-शील-रूप- विद्या-वयो-द्रविण-धामभिर् आत्म-तुल्यम् । धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या काले नृ-सिंह नर-लोक-मनो-ऽभिरामम्

yathā tatraiva (10.52.38)- kā tvā mukunda mahatī kula-śīla-rūpa- vidyā-vayo-draviṇa-dhāmabhir ātma-tulyam | dhīrā patiṃ kulavatī na vṛṇīta kanyā kāle nṛ-siṃha nara-loka-mano-'bhirāmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समञ्जसातः सम्भोग-स्पृहाया भिन्नता यदा । तदा तद्-उत्थितैर् भावैर् वश्यता दुष्करा हरिः

samañjasātaḥ sambhoga-spṛhāyā bhinnatā yadā | tadā tad-utthitair bhāvair vaśyatā duṣkarā hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि तत्रैव (१०।६१।४)- स्मायावलोक-लव-दर्शित-भाव-हारि- भ्रू-मण्डल-प्रहित-सौरत-मन्त्र-शौण्डैः । पत्न्यस् तु षोडश-सहस्रम् अनङ्ग-बाणैर् यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर् न शेकुः

tathā hi tatraiva (10.61.4)- smāyāvaloka-lava-darśita-bhāva-hāri- bhrū-maṇḍala-prahita-saurata-mantra-śauṇḍaiḥ | patnyas tu ṣoḍaśa-sahasram anaṅga-bāṇair yasyendriyaṃ vimathituṃ karaṇair na śekuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ समर्था- कंचिद् विशेषम् आयन्त्या सम्भोगेच्छा ययाभितः । रत्या तादात्म्यम् आपन्ना सा समर्थेति भण्यते

atha samarthā- kaṃcid viśeṣam āyantyā sambhogecchā yayābhitaḥ | ratyā tādātmyam āpannā sā samartheti bhaṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्व-स्वरूपात् तदीयाद् वा जाता यत्-किंचिद्-अन्वयात् । समर्था सर्व-विस्मारि-गन्धा सान्द्रतमा मता

sva-svarūpāt tadīyād vā jātā yat-kiṃcid-anvayāt | samarthā sarva-vismāri-gandhā sāndratamā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेक्ष्याशेषे जगति मधुरां स्वां वधूं शङ्कया ते तस्याः पार्श्वे गुरुभिर् अभितस् त्वत्-प्रसङ्गो न्यवारि । श्रुत्वा दूरे तद् अपि भवतः सा तुला-कोटि-नादं हा कृष्णेत्य् अश्रुत-चरम् अपि व्याहरन्त्य् उन्मदासीत्

prekṣyāśeṣe jagati madhurāṃ svāṃ vadhūṃ śaṅkayā te tasyāḥ pārśve gurubhir abhitas tvat-prasaṅgo nyavāri | śrutvā dūre tad api bhavataḥ sā tulā-koṭi-nādaṃ hā kṛṣṇety aśruta-caram api vyāharanty unmadāsīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाद्भुत-विलासोर्मि-चमत्कार-कर-श्रियः । सम्भोगेच्छा-विशेषोऽस्या रतेर् जातु न भिद्यते । इत्य् अस्यां कृष्ण-सौख्यार्थम् एव केवलम् उद्यमः

sarvādbhuta-vilāsormi-camatkāra-kara-śriyaḥ | sambhogecchā-viśeṣo'syā rater jātu na bhidyate | ity asyāṃ kṛṣṇa-saukhyārtham eva kevalam udyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वस्यां स्व-सुखायापि कदाचित् तत्र सम्भवेत्

pūrvasyāṃ sva-sukhāyāpi kadācit tatra sambhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयम् एव रतिः प्रौढा महाभाव-दशां व्रजेत् । या मृग्या स्याद् विमुक्तानां भक्तानां च वरीयसाम्

iyam eva ratiḥ prauḍhā mahābhāva-daśāṃ vrajet | yā mṛgyā syād vimuktānāṃ bhaktānāṃ ca varīyasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-दशमे (१०।४७।५८)---- एताः परं तनु-भृतो भुवि गोप-वध्वो गोविन्द एव निखिलात्मनि रूढ-भावाः । वाञ्छन्ति यद् भव-भियो मुनयो वयं च किं ब्रह्म-जन्मभिर् अनन्त-कथारसस्य

yathā śrī-daśame (10.47.58)---- etāḥ paraṃ tanu-bhṛto bhuvi gopa-vadhvo govinda eva nikhilātmani rūḍha-bhāvāḥ | vāñchanti yad bhava-bhiyo munayo vayaṃ ca kiṃ brahma-janmabhir ananta-kathārasasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् दृढेयं रतिः प्रेमा प्रोद्यन् स्नेहः क्रमाद् अयम् । स्यान् मानः प्रणयो रागोऽनुरागो भाव इत्य् अपि

syād dṛḍheyaṃ ratiḥ premā prodyan snehaḥ kramād ayam | syān mānaḥ praṇayo rāgo'nurāgo bhāva ity api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजम् इक्षुः स च रसः स गुडः खण्ड एव सः । स शर्करा सिता सा च सा यथा स्यात् सितोपला

bījam ikṣuḥ sa ca rasaḥ sa guḍaḥ khaṇḍa eva saḥ | sa śarkarā sitā sā ca sā yathā syāt sitopalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः प्रेम-विलासाः स्युर् भावाः स्नेहादयस् तु षट् । प्रायो व्यवहिर्यन्तेऽमी प्रेम-शब्देन सूरिभिः

ataḥ prema-vilāsāḥ syur bhāvāḥ snehādayas tu ṣaṭ | prāyo vyavahiryante'mī prema-śabdena sūribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्या यादृश-जातीयः कृष्णे प्रेमाभ्युदञ्चति । तस्यां तादृश-जातीयः स कृष्णस्याप्य् उदीयते

yasyā yādṛśa-jātīyaḥ kṛṣṇe premābhyudañcati | tasyāṃ tādṛśa-jātīyaḥ sa kṛṣṇasyāpy udīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रेमा- सर्वथा ध्वंस-रहितं सत्य् अपि ध्वंस-कारणे । यद्-भाव-बन्धनं यूनोः स प्रेमा परिकीर्तितः

tatra premā- sarvathā dhvaṃsa-rahitaṃ saty api dhvaṃsa-kāraṇe | yad-bhāva-bandhanaṃ yūnoḥ sa premā parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- शपे तुभ्यं धर्म-स्थिति-मन्यु-सरन्त्या सखि मया विशुद्धाम् उग्राभिर् मुहुर् अपि निरस्तो भणितिभिः । स मुग्धे श्यामात्मा त्यजति न हि मे वर्त्म बत मां जगारापद्-घोरा विरचयतु शास्तिं गृह-पतिः

yathā- śape tubhyaṃ dharma-sthiti-manyu-sarantyā sakhi mayā viśuddhām ugrābhir muhur api nirasto bhaṇitibhiḥ | sa mugdhe śyāmātmā tyajati na hi me vartma bata māṃ jagārāpad-ghorā viracayatu śāstiṃ gṛha-patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- राधायाः सखि सद्-गुणैर् अनुदिनं रूपानुरागादिभिः सान्द्रां लब्धवतोर् अपि व्यसनितां व्याक्षिप्त-कान्तान्तरैः । प्राप क्वापि परस्परोपरि ययोर् न म्लानतां यस् तयो- स्तं चन्द्रावलि-चन्द्रकाभरणयोः को वेत्ति भाव-क्रमम्

yathā vā- rādhāyāḥ sakhi sad-guṇair anudinaṃ rūpānurāgādibhiḥ sāndrāṃ labdhavator api vyasanitāṃ vyākṣipta-kāntāntaraiḥ | prāpa kvāpi parasparopari yayor na mlānatāṃ yas tayo- staṃ candrāvali-candrakābharaṇayoḥ ko vetti bhāva-kramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्रिधा कथ्यते प्रौढ-मध्य-मन्द-प्रभेदतः

sa tridhā kathyate prauḍha-madhya-manda-prabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रौढः- विलम्बादिभिर् अज्ञात-चित्त-वृत्तौ प्रिये जने । इतर-क्लेश-कारी यः स प्रेमा प्रौढ उच्यते

tatra prauḍhaḥ- vilambādibhir ajñāta-citta-vṛttau priye jane | itara-kleśa-kārī yaḥ sa premā prauḍha ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- गत्वा ब्रूहि निकुञ्ज-सद्मनि सखे खिन्नां मम प्रेयसीं मा कालात्ययम् आकलय्य कमले मय्य् अप्रतीतिं कृथाः । दुष्टं दानवम् अत्र गोकुल-शिरः-शूलं चिकित्सन्न् अहं द्राग् एष प्रणयेन पल्लव-मयीं लब्धोऽस्मि शय्यां तव

yathā- gatvā brūhi nikuñja-sadmani sakhe khinnāṃ mama preyasīṃ mā kālātyayam ākalayya kamale mayy apratītiṃ kṛthāḥ | duṣṭaṃ dānavam atra gokula-śiraḥ-śūlaṃ cikitsann ahaṃ drāg eṣa praṇayena pallava-mayīṃ labdho'smi śayyāṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मध्यः- इतरानुभवापेक्षां सहते यः स मध्यमः

atha madhyaḥ- itarānubhavāpekṣāṃ sahate yaḥ sa madhyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- सर्वारम्भ-मनोहरां सपदि मे चन्द्रावलीं विन्दतो रङ्गः शारद-शर्वरी-समुचितः पर्याप्तिम् एवाययौ । तां कन्दर्प-चमू-चमत्कृति-कर-क्रीडोर्मि-किर्मीरितां राधां हन्त तथापि चित्तम् अधुना साक्षान् ममापेक्षते

yathā- sarvārambha-manoharāṃ sapadi me candrāvalīṃ vindato raṅgaḥ śārada-śarvarī-samucitaḥ paryāptim evāyayau | tāṃ kandarpa-camū-camatkṛti-kara-krīḍormi-kirmīritāṃ rādhāṃ hanta tathāpi cittam adhunā sākṣān mamāpekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मन्दः- सदा परिचितत्वादेः करोत्य् अत्यन्तिकात् तु यः । नैवोपेक्षां न चापेक्षां स प्रेमा मन्द उच्यते

atha mandaḥ- sadā paricitatvādeḥ karoty atyantikāt tu yaḥ | naivopekṣāṃ na cāpekṣāṃ sa premā manda ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- अनुमीय रूढमानाम् आनय भामां सखीम् अशोक-लताम् । भवति प्रेमवतीनां मनाग् उपेक्षापि दोषाय

yathā- anumīya rūḍhamānām ānaya bhāmāṃ sakhīm aśoka-latām | bhavati premavatīnāṃ manāg upekṣāpi doṣāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा- प्रौढः प्रेमा स यत्र स्याद् विश्लेषस्यासहिष्णुता

athavā- prauḍhaḥ premā sa yatra syād viśleṣasyāsahiṣṇutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा उद्धव-सन्देशे (५०)- निर्माय त्वं वितर फलकम् हारि कंसारिमूर्त्या वारं वारं दिशसि यदि मां माननिर्वाहनाय । यत् पश्यन्ती भवनकुहरे रुद्धकर्णान्तराहं साहंकारा प्रियसखि सुखम् यापयिष्यामि यामम्

yathā uddhava-sandeśe (50)- nirmāya tvaṃ vitara phalakam hāri kaṃsārimūrtyā vāraṃ vāraṃ diśasi yadi māṃ mānanirvāhanāya | yat paśyantī bhavanakuhare ruddhakarṇāntarāhaṃ sāhaṃkārā priyasakhi sukham yāpayiṣyāmi yāmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृच्छ्रात् सहिष्णुता यत्र स तु मध्यम उच्यते

kṛcchrāt sahiṣṇutā yatra sa tu madhyama ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा-- अवितथम् असौ किं द्राघीयान् गमिष्यति वासरः सुमुखि स निशारम्भः किंवा समेष्यति मङ्गलः । स्मित-मुख-शशी गो-धूलिभिः करम्बित-कुन्तलः क्षपयति दृशाम् आर्तिं यत्र व्रजेश्वर-नन्दनः

yathā-- avitatham asau kiṃ drāghīyān gamiṣyati vāsaraḥ sumukhi sa niśārambhaḥ kiṃvā sameṣyati maṅgalaḥ | smita-mukha-śaśī go-dhūlibhiḥ karambita-kuntalaḥ kṣapayati dṛśām ārtiṃ yatra vrajeśvara-nandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मन्दः कथितो यत्र भवेत् कुत्रापि विस्मृतिः

sa mandaḥ kathito yatra bhavet kutrāpi vismṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- प्रतिपक्ष-जनेर्ष्यया न मे स्मृतिर् आसीद् वन-माल्य-गुम्फने । सखि किं करवै गवां पुरो घन-हम्बाध्वनिर् एष जृम्भते

yathā- pratipakṣa-janerṣyayā na me smṛtir āsīd vana-mālya-gumphane | sakhi kiṃ karavai gavāṃ puro ghana-hambādhvanir eṣa jṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्नेहः- आरुह्य परमां काष्ठां प्रेमा चिद्-दीप-दीपनः । हृदयं द्रावयन्न् एष स्नेह इत्य् अभिधीयते । अत्रोदिते भवेज् जातु न तृप्तिर् दर्शनादिषु

atha snehaḥ- āruhya paramāṃ kāṣṭhāṃ premā cid-dīpa-dīpanaḥ | hṛdayaṃ drāvayann eṣa sneha ity abhidhīyate | atrodite bhavej jātu na tṛptir darśanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा क्रम-दीपिकायाम् (३।२७)- तद् अतिमधुर-रूप-कम्र-शोभा- मृत-रस-पान-विधान-लालसाभ्याम् । प्रणय-सलिल-पूर-वाहिनीनाम् अलस-विलोल-विलोचनाम्बुजाभ्याम्

yathā krama-dīpikāyām (3.27)- tad atimadhura-rūpa-kamra-śobhā- mṛta-rasa-pāna-vidhāna-lālasābhyām | praṇaya-salila-pūra-vāhinīnām alasa-vilola-vilocanāmbujābhyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- ज्योत्स्नशीधुं हरिमुख-विधोर् अप्य् अनल्पं पिबन्तौ नान्तस् तृप्तिं तव कथम् अपि प्राप्नुतो दृक्-चकोरौ । आघूर्णन्तौ मद-कलतया सुष्ठु मुग्धौ यद् एतौ भूयो भूयस् तम् इह वमतो बाष्प-पूर-च्छलेन

yathā vā- jyotsnaśīdhuṃ harimukha-vidhor apy analpaṃ pibantau nāntas tṛptiṃ tava katham api prāpnuto dṛk-cakorau | āghūrṇantau mada-kalatayā suṣṭhu mugdhau yad etau bhūyo bhūyas tam iha vamato bāṣpa-pūra-cchalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्ग-सङ्गे विलोके च श्रवणादौ च स क्रमात् । कनिष्ठो मध्यमः श्रेष्ठस् त्रिविधोऽयं मनोद्रवः

aṅga-saṅge viloke ca śravaṇādau ca sa kramāt | kaniṣṭho madhyamaḥ śreṣṭhas trividho'yaṃ manodravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र अङ्ग-सङ्गे, यथा- असि घन-रस-रूपस् त्वं पाली लावण्य-सार-मय-मूर्तिः । माधव भवद्-आश्लेषे भविता नास्याः कथं द्रवता

tatra aṅga-saṅge, yathā- asi ghana-rasa-rūpas tvaṃ pālī lāvaṇya-sāra-maya-mūrtiḥ | mādhava bhavad-āśleṣe bhavitā nāsyāḥ kathaṃ dravatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोके, यथा- अस्यास् त्वद्-वदने सरोज-सुहृदि व्यक्तिं पुरस्ताद् गते नाश्चर्यं द्रवताम् अविन्दत मनो-हैयङ्गवीनं यदि । किन्त्व् आश्चर्यम् इदं मुकुन्द मिलिते श्यामा-मुखेन्दौ भव- च्चेतश् चन्द्र-मणिर् द्रवन् जलतया भूयो बभूवाचलः

viloke, yathā- asyās tvad-vadane saroja-suhṛdi vyaktiṃ purastād gate nāścaryaṃ dravatām avindata mano-haiyaṅgavīnaṃ yadi | kintv āścaryam idaṃ mukunda milite śyāmā-mukhendau bhava- ccetaś candra-maṇir dravan jalatayā bhūyo babhūvācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणे, यथा- श्रुति-परिसर-कक्षां याति नाम्नस् तवार्धे मुरदमन दृगम्भोदारया धौत-गात्री । मदन-मद-मधूली-मुग्ध-मेधा-समृद्धिः स्खलति कुवलयाक्षी जृम्भते स्तम्भते च

śravaṇe, yathā- śruti-parisara-kakṣāṃ yāti nāmnas tavārdhe muradamana dṛgambhodārayā dhauta-gātrī | madana-mada-madhūlī-mugdha-medhā-samṛddhiḥ skhalati kuvalayākṣī jṛmbhate stambhate ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदि-शब्देन स्मरणे, यथा- कृष्ण-वर्त्मनि कृताभिनिवेशो साम्प्रतः त्वम् असि कम्पित-गात्री । स्नेह-पूर-परिपाक-मयं ते किं भविष्यति मनो न विलीनम्

ādi-śabdena smaraṇe, yathā- kṛṣṇa-vartmani kṛtābhiniveśo sāmprataḥ tvam asi kampita-gātrī | sneha-pūra-paripāka-mayaṃ te kiṃ bhaviṣyati mano na vilīnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स घृतं मधु चेत्युक्तं स्नेहो द्वेधा स्वरूपतः

sa ghṛtaṃ madhu cetyuktaṃ sneho dvedhā svarūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र घृत-स्नेहः- आत्यन्तिकादरमयः स्नेहो घृतम् इतीर्यते

tatra ghṛta-snehaḥ- ātyantikādaramayaḥ sneho ghṛtam itīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावान्तरान्वितओ गच्छन् स्वादोद्रेकं न तु स्वयम् । घनीभवेन् निसर्गाति-शीतलान् मिथ आदरात् । गाढादरमयस् तेन स्नेहः स्याद् घृतवद् घृतम्

bhāvāntarānvitao gacchan svādodrekaṃ na tu svayam | ghanībhaven nisargāti-śītalān mitha ādarāt | gāḍhādaramayas tena snehaḥ syād ghṛtavad ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- अभुत्थाय विदूरतो मधुभ्ञ्दा याश्लिष्यते सादरं या स्नेहेन वशीकरोति गुरुणा पावित्र्य-पूर्णेन तम् । क्षिप्रं याति सितोपलेव विलयं तत्-केलि-वृष्ट्या च या युक्ता हन्त कयोपमातुम् अपि सा चन्द्रावली मे सखी

yathā- abhutthāya vidūrato madhubhñdā yāśliṣyate sādaraṃ yā snehena vaśīkaroti guruṇā pāvitrya-pūrṇena tam | kṣipraṃ yāti sitopaleva vilayaṃ tat-keli-vṛṣṭyā ca yā yuktā hanta kayopamātum api sā candrāvalī me sakhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- निजम् अघरिपुणांसे न्यस्तम् आकृष्य सव्यं भुजम् इह निदधाना दक्षम् अस्रोक्षिताक्षी । पद-युगम् अपि बङ्कं शङ्कया विक्षिपन्ती प्रतियुवति-वयस्यां स्मेरयामास गौरी

yathā vā- nijam agharipuṇāṃse nyastam ākṛṣya savyaṃ bhujam iha nidadhānā dakṣam asrokṣitākṣī | pada-yugam api baṅkaṃ śaṅkayā vikṣipantī pratiyuvati-vayasyāṃ smerayāmāsa gaurī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदरो गौरवोत्थः स्याद् इत्य् अन्योन्याश्रित-द्वयम् । रत्यादौ सद् अपि स्नेहे सुव्यक्तत्वाद् इहोच्यते

ādaro gauravotthaḥ syād ity anyonyāśrita-dvayam | ratyādau sad api snehe suvyaktatvād ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदीयतातिशय-भाक् प्रिये स्नेहो भवेन् मधु । स्वयं प्रकट-माधुर्यो नाना-रस-समाहृतिः

madīyatātiśaya-bhāk priye sneho bhaven madhu | svayaṃ prakaṭa-mādhuryo nānā-rasa-samāhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्ततोष्म-धरः स्नेहो मधु-साम्यान् मधूच्यते

mattatoṣma-dharaḥ sneho madhu-sāmyān madhūcyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- राधा स्नेहमयेन हन्त रचिता माधुर्य-सारेण सा सौधीव प्रतिमा घनाप्य् उरु-गुणैर् भावोष्मणा विद्रुता । यन्-नामन्य् अपि धामनि श्रवणयोर् याति प्रसङ्गेन मे सान्द्रानन्दमयी भवत्य् अनुपमा सद्यो जगद्-विस्मृति

yathā- rādhā snehamayena hanta racitā mādhurya-sāreṇa sā saudhīva pratimā ghanāpy uru-guṇair bhāvoṣmaṇā vidrutā | yan-nāmany api dhāmani śravaṇayor yāti prasaṅgena me sāndrānandamayī bhavaty anupamā sadyo jagad-vismṛti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मानः- स्नेहस् तूत्कृष्टतावाप्त्या माधुर्यं मानयन् नवम् । यो धारयत्य् अदाक्षिण्यं स मान इति कीर्त्यते

atha mānaḥ- snehas tūtkṛṣṭatāvāptyā mādhuryaṃ mānayan navam | yo dhārayaty adākṣiṇyaṃ sa māna iti kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- स्रवद्-अस्र-भरे कृते दृशौ मे तव गोधूलिभिर् एव गोप-वीर । अधुना वदनानिलैः किम् एभि- र्विरमेति भ्रूकुटिं बभार सुभ्रूः

yathā- sravad-asra-bhare kṛte dṛśau me tava godhūlibhir eva gopa-vīra | adhunā vadanānilaiḥ kim ebhi- rvirameti bhrūkuṭiṃ babhāra subhrūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदात्तो ललितश् चेति मानोऽयं द्विविधो मतः

udātto lalitaś ceti māno'yaṃ dvividho mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र उदात्तः- उदात्तः स्याद् घृत-स्नेहो धारयन् गहन-क्रमम् । दाक्षिण्य-भाग-दाक्षिण्यं वाम्य-गन्धं च कुत्रचित्

tatra udāttaḥ- udāttaḥ syād ghṛta-sneho dhārayan gahana-kramam | dākṣiṇya-bhāga-dākṣiṇyaṃ vāmya-gandhaṃ ca kutracit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दाक्षिण्योदात्तो, यथा- राधेति स्खिलाभिधे मयि हठाद् बिद्धान्तराप्य् आर्तिभिर् मद्-वैलक्ष्य-शमाय सा द्विगुणयन्त्य् आस्यारविन्दे स्मितम् । जल्पे च म्रदिमानुबिद्धम् अधिकं माधुर्यम् आतन्वती चित्राणीव चकार मत्-प्रिय-सुहृद्-वृनानि चन्द्रावली

tatra dākṣiṇyodātto, yathā- rādheti skhilābhidhe mayi haṭhād biddhāntarāpy ārtibhir mad-vailakṣya-śamāya sā dviguṇayanty āsyāravinde smitam | jalpe ca mradimānubiddham adhikaṃ mādhuryam ātanvatī citrāṇīva cakāra mat-priya-suhṛd-vṛnāni candrāvalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वाम्य-गन्धोदात्तो, यथा श्री-विष्णु-पुराणे (५।१३।४५) काचिद् भ्रू-भङ्गुरं कृत्वा ललाट-फलकं हरिम् । विलोक्य नेत्र-भृङ्गाभ्यां पपौ तन्-मुख-पङ्कजम्

atha vāmya-gandhodātto, yathā śrī-viṣṇu-purāṇe (5.13.45) kācid bhrū-bhaṅguraṃ kṛtvā lalāṭa-phalakaṃ harim | vilokya netra-bhṛṅgābhyāṃ papau tan-mukha-paṅkajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- अक्ष-संसदि जितापि मृगाक्षी माधवेन परिरम्भ-पणेन । भुग्न-दृष्टिर् इह विप्रतिपन्नां तं करणे रुरुधे परिरिप्सुम्

yathā vā- akṣa-saṃsadi jitāpi mṛgākṣī mādhavena parirambha-paṇena | bhugna-dṛṣṭir iha vipratipannāṃ taṃ karaṇe rurudhe pariripsum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ललितः- मधु-स्नेहस् तु कौटिल्यं स्वातन्त्र्य-हृदयङ्गमम् । बिभ्रन्-नर्म-विशेषं च ललितोऽयम् उदीर्यते

atha lalitaḥ- madhu-snehas tu kauṭilyaṃ svātantrya-hṛdayaṅgamam | bibhran-narma-viśeṣaṃ ca lalito'yam udīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कौटिल्य-ललितो, यथा श्री-दशमे (१०।३२।६)- एका भ्रू-कुटिम् आबद्ध्य प्रेम-संरम्भ-विह्वला । घ्नतीवैक्षत् सन्दष्ट-दशन-च्छदा

tatra kauṭilya-lalito, yathā śrī-daśame (10.32.6)- ekā bhrū-kuṭim ābaddhya prema-saṃrambha-vihvalā | ghnatīvaikṣat sandaṣṭa-daśana-cchadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- अदत्त मे वर्त्मनि मन्मथोन्मदा स्वयंग्रहाश्लेषम् असौ सखी तव । इत्य् उक्तवन्तं कुटिलीभवन् मुखी कृष्णं वतंसेन जघान मङ्गला

yathā vā- adatta me vartmani manmathonmadā svayaṃgrahāśleṣam asau sakhī tava | ity uktavantaṃ kuṭilībhavan mukhī kṛṣṇaṃ vataṃsena jaghāna maṅgalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- चित्रं चिर-स्पर्श-सुखाय चुचुके कुर्वन्तम् अक्षिप्रम् इयं चलेक्षणा । स्विन्नाङ्गुलीकं पुलकाञ्चित-श्रिया सव्येन चिक्षेप कुचेन केशवम्

yathā vā- citraṃ cira-sparśa-sukhāya cucuke kurvantam akṣipram iyaṃ calekṣaṇā | svinnāṅgulīkaṃ pulakāñcita-śriyā savyena cikṣepa kucena keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नर्म-ललितो, यथा दान-केलि-कौमुद्याम् (९०)- मिथ्या जल्पतु ते कथं नु रसना साध्वी-सहस्रस्य या बिम्बोष्ठामृत-सेवनाद् अघरिपो पुण्या प्रयत्नाद् अभूत् । कस्माद् एव बल्ंत्-करोतु च करः सोढुं क्षमः सुभ्रुवां रक्तः सुष्ठु न निवि-बन्धम् अपि यः का वान्य-बन्धे कथा

atha narma-lalito, yathā dāna-keli-kaumudyām (90)- mithyā jalpatu te kathaṃ nu rasanā sādhvī-sahasrasya yā bimboṣṭhāmṛta-sevanād agharipo puṇyā prayatnād abhūt | kasmād eva balṃt-karotu ca karaḥ soḍhuṃ kṣamaḥ subhruvāṃ raktaḥ suṣṭhu na nIvi-bandham api yaḥ kā vānya-bandhe kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रणयः- मानो दधानो विश्रम्भं प्रणयः प्रोच्यते बुधैः

atha praṇayaḥ- māno dadhāno viśrambhaṃ praṇayaḥ procyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- कुचोपान्ते स्पृष्टा मुर-विजयिना तद्-भुज-शिर- स्तिरो-न्यस्त-ग्रीवा भ्रुवम् अनृजु-दृष्टिर् विभुजती । पटेनास्य म्लानीकृत-पुरट-भासा पुलकिनी प्रमोदास्रैर् धौतं निज-मुखम् इयं मार्ष्टि सुमुखी

yathā- kucopānte spṛṣṭā mura-vijayinā tad-bhuja-śira- stiro-nyasta-grīvā bhruvam anṛju-dṛṣṭir vibhujatī | paṭenāsya mlānīkṛta-puraṭa-bhāsā pulakinī pramodāsrair dhautaṃ nija-mukham iyaṃ mārṣṭi sumukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरूपं प्रणयस्यास्य विश्रम्भः कथितो बुधैः । विश्रम्भोऽपि द्विधा मैत्रं सख्यं चेति निगद्यते

svarūpaṃ praṇayasyāsya viśrambhaḥ kathito budhaiḥ | viśrambho'pi dvidhā maitraṃ sakhyaṃ ceti nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मैत्रं- भावज्ञैः प्रोच्यते मैत्रं विश्रम्भो विनयान्वितः

tatra maitraṃ- bhāvajñaiḥ procyate maitraṃ viśrambho vinayānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा श्री-दशमे (१०।३२।४)- काचित् कराम्बुजं शौरेर् जगृहेऽञ्जलिनां मुदा । काचिद् दधार तद्-बाहुम् अंसे चन्दन-रूषितम्

yathā śrī-daśame (10.32.4)- kācit karāmbujaṃ śaurer jagṛhe'ñjalināṃ mudā | kācid dadhāra tad-bāhum aṃse candana-rūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- न हि सङ्कुच पङ्कजेक्षणः पादयोस् ते निदधातु नूपुरौ । अनयोर् ध्वनिभिर् विलज्जतां कलहंसीव विपक्ष-कामिनी

yathā vā- na hi saṅkuca paṅkajekṣaṇaḥ pādayos te nidadhātu nūpurau | anayor dhvanibhir vilajjatāṃ kalahaṃsīva vipakṣa-kāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सख्यम्- विस्रम्भं साध्वसोन्मुक्तः सख्यं स्व-वशता-मयः

atha sakhyam- visrambhaṃ sādhvasonmuktaḥ sakhyaṃ sva-vaśatā-mayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- सरभसम् अधिकण्ठम् अर्पिताभ्यां दनुज-रिपोर् निज-बाहु-वल्लरीभ्याम् । निटिलम् अवनमय्य तस्य कर्णे सखि कथितं किम् इव त्वया रहस्यम्

yathā- sarabhasam adhikaṇṭham arpitābhyāṃ danuja-ripor nija-bāhu-vallarībhyām | niṭilam avanamayya tasya karṇe sakhi kathitaṃ kim iva tvayā rahasyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा श्री-विष्णु-पुराणे (५।३०।३४)- यदि ते तद्-वचः सत्यं सत्यात्यर्थं प्रियेति मे । मद्-गेह-निष्कुटार्थाय तदायं नीयतां तरुः

yathā vā śrī-viṣṇu-purāṇe (5.30.34)- yadi te tad-vacaḥ satyaṃ satyātyarthaṃ priyeti me | mad-geha-niṣkuṭārthāya tadāyaṃ nīyatāṃ taruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- विन्यस्य वक्षोरुह-कोरक-द्वयीं वक्षः-स्थले कंस-हरस्य हारिणीम् । पत्राङ्कुरं कुङ्कुम-बिन्दु-नालिके लिखत्य् असौ चन्द्र-मुखी सखी मम

yathā vā- vinyasya vakṣoruha-koraka-dvayīṃ vakṣaḥ-sthale kaṃsa-harasya hāriṇīm | patrāṅkuraṃ kuṅkuma-bindu-nālike likhaty asau candra-mukhī sakhī mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा श्री-दशमे (१०।३०।३८)- ततो गत्वा वनोद्देशे दृप्ता केशवम् अब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मनः

yathā vā śrī-daśame (10.30.38)- tato gatvā vanoddeśe dṛptā keśavam abravīt | na pāraye'haṃ calituṃ naya māṃ yatra te manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनित्वा प्रणयः स्नेहात् कुत्रचिन् मानतां व्रजेत् । स्नेहान् मानः क्वचिद् भूत्वा प्रणयत्वम् अथाश्नुते

janitvā praṇayaḥ snehāt kutracin mānatāṃ vrajet | snehān mānaḥ kvacid bhūtvā praṇayatvam athāśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्य-कारणतान्योन्ऽन्यम् अतः प्रणय-मानयोः । इत्य् अत्र पृथग् एवासौ विश्रम्भोदाहृतिः कृता

kārya-kāraṇatānyon'nyam ataḥ praṇaya-mānayoḥ | ity atra pṛthag evāsau viśrambhodāhṛtiḥ kṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.