Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 14

उदात्त-ललिताभ्यां तु मैत्र्य-सख्ये सुसङ्गते । द्वे सुमैत्र्य-सुसख्याख्ये यथा-सङ्ख्यम् उदीरिते

udātta-lalitābhyāṃ tu maitrya-sakhye susaṅgate | dve sumaitrya-susakhyākhye yathā-saṅkhyam udīrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सुमैत्र्यम्- आलीपुरः कथयितुं रजनी-रहस्यं तत्रोद्यते मधुरिपौ मृदुला भ्रमद्-भ्रूः । उत्क्षिप्य तन् मुख-पुटावरणाय हस्तं न्यञ्चन्-मुखी समवरिष्ट पुनर् वराक्षी

tatra sumaitryam- ālīpuraḥ kathayituṃ rajanī-rahasyaṃ tatrodyate madhuripau mṛdulā bhramad-bhrūḥ | utkṣipya tan mukha-puṭāvaraṇāya hastaṃ nyañcan-mukhī samavariṣṭa punar varākṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- क्षिप्ते वर्णक-भाजने तरणिजा-पुरे परीहासतः कृष्णेन भ्रुवम् आरचय्य कुटिलाम् आलोकयन्ती तिरः । तारा वक्षसि चित्रम् अर्ध-लिखितं श्री-वत्स-विभ्राजिते काश्मीरेण घन-श्रिया निज-कुचाकृष्टेन पूर्णं व्यधात्

yathā vā- kṣipte varṇaka-bhājane taraṇijā-pure parīhāsataḥ kṛṣṇena bhruvam āracayya kuṭilām ālokayantī tiraḥ | tārā vakṣasi citram ardha-likhitaṃ śrī-vatsa-vibhrājite kāśmīreṇa ghana-śriyā nija-kucākṛṣṭena pūrṇaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुसख्यम्- द्यूते सकृत् पान-विधौ पणी-कृते जित्वा द्विरोष्ठं पिबति स्वम् अच्युते । बबन्ध कण्ठे कुटिली-कृतेक्षणा तं वामया दोर्लतयास्य वल्लवी

atha susakhyam- dyūte sakṛt pāna-vidhau paṇī-kṛte jitvā dviroṣṭhaṃ pibati svam acyute | babandha kaṇṭhe kuṭilī-kṛtekṣaṇā taṃ vāmayā dorlatayāsya vallavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- आविष्कुर्वति विस्फुरन् नवनखोल्लेखं स्व-वक्षस्-तटं कृष्णे पीत-दुकूल-सङ्कलनया स्मित्वा सखीनां पुरः । अभ्रश्यामम् उरो रुरोध वलित-भ्रूर् आननं धुन्वती रोमाञ्चोद्गम-कञ्चुकेन कुचयोर् द्वन्द्वेन गान्धर्विका

yathā vā- āviṣkurvati visphuran navanakhollekhaṃ sva-vakṣas-taṭaṃ kṛṣṇe pīta-dukūla-saṅkalanayā smitvā sakhīnāṃ puraḥ | abhraśyāmam uro rurodha valita-bhrūr ānanaṃ dhunvatī romāñcodgama-kañcukena kucayor dvandvena gāndharvikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रागः- दुःखम् अप्य् अधिकं चित्ते सुखत्वेनैव रज्यते । यतस् तु प्रणयोत्कर्षात् स राग इति कीर्त्यते

atha rāgaḥ- duḥkham apy adhikaṃ citte sukhatvenaiva rajyate | yatas tu praṇayotkarṣāt sa rāga iti kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- तीव्रार्क-द्युति-दीपितैर् असिलताधाराकरालास्रिभि- र्मार्तण्डोपल-मण्डलैः स्थपुटितेऽप्य् अद्रेस् तटे तस्थुषी । पश्यन्ति पशुपेन्द्र-नन्दनम् असाव् इन्दीवरैर् आस्तृते तल्पे न्यस्त-पदाम्बुजेव मुदिता न स्पन्दते राधिका

yathā- tīvrārka-dyuti-dīpitair asilatādhārākarālāsribhi- rmārtaṇḍopala-maṇḍalaiḥ sthapuṭite'py adres taṭe tasthuṣī | paśyanti paśupendra-nandanam asāv indīvarair āstṛte talpe nyasta-padāmbujeva muditā na spandate rādhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा पद्यावल्यां (१७९)- ताराभिसारक चतुर्थ-निशा-शशाङ्क कामाम्बु-राशि-परिवर्धन देव तुभ्यम् । अर्घो नमो भवतु मे सह तेन यूना मिथ्यापवाद-वचसाप्य् अभिमान-सिद्धिः

yathā vā padyāvalyāṃ (179)- tārābhisāraka caturtha-niśā-śaśāṅka kāmāmbu-rāśi-parivardhana deva tubhyam | argho namo bhavatu me saha tena yūnā mithyāpavāda-vacasāpy abhimāna-siddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलिमा रक्तिमा चेति रागोऽयं द्विविधो मतः

nīlimā raktimā ceti rāgo'yaṃ dvividho mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नीलिमा- नीली-श्यामाभवो रागो नीलिमा कथ्यते बुधैः

tatra nīlimā- nīlī-śyāmābhavo rāgo nīlimā kathyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नीली-रागः- व्यय-सम्भावना-हीनो बहिर् नातिप्रकाशवान् । स्व-लग्न-भावावरणो नीली-रागः सतां मतः । यथावलोक्यते चैष चन्द्रावलि-मुकुन्दयोः

tatra nīlī-rāgaḥ- vyaya-sambhāvanā-hīno bahir nātiprakāśavān | sva-lagna-bhāvāvaraṇo nīlī-rāgaḥ satāṃ mataḥ | yathāvalokyate caiṣa candrāvali-mukundayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- प्रसन्न-विशदाशया विविध-मुद्रया निर्मितं प्रतारणम् अपि त्वया गुणतया सदा गृह्णती । तथा व्यवजहार सा व्रज-कुलेन्द्र चन्द्रावली सखीभिर् अपि तर्किता त्वयि यथा तटस्थेत्य् असौ

yathā- prasanna-viśadāśayā vividha-mudrayā nirmitaṃ pratāraṇam api tvayā guṇatayā sadā gṛhṇatī | tathā vyavajahāra sā vraja-kulendra candrāvalī sakhībhir api tarkitā tvayi yathā taṭasthety asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ श्यामा-रागः- भीरुतौषधि-सेकादिर् आद्यात् किञ्चित् प्रकाश-भाक् । यश् चिरेणैव साध्यः स्यात् स श्यामा-राग उच्यते

atha śyāmā-rāgaḥ- bhīrutauṣadhi-sekādir ādyāt kiñcit prakāśa-bhāk | yaś cireṇaiva sādhyaḥ syāt sa śyāmā-rāga ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- पुरा कुञ्जे मञ्जुन्य् अवतमस-युक्तेऽपि चकिता मुरारेर् या पार्श्वे न तरुणि दिवाप्य् अन्तरम् अगात् । तमालैः सैवाद्य द्विगुणित-तमिस्रेऽपि मुदिता तमिस्रार्धे मानिन्य् अहह भवती तं मृगयते

yathā- purā kuñje mañjuny avatamasa-yukte'pi cakitā murārer yā pārśve na taruṇi divāpy antaram agāt | tamālaiḥ saivādya dviguṇita-tamisre'pi muditā tamisrārdhe māniny ahaha bhavatī taṃ mṛgayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रक्तिमा- रागः कुसुम्भ-मञ्जिष्ठा-सम्भवो रक्तिमा मतः

atha raktimā- rāgaḥ kusumbha-mañjiṣṭhā-sambhavo raktimā mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कुसुम्भ-रागः- कुसुम्भ-रागः स ज्ञेयो यश् चित्ते सज्जति द्रुतम् । अन्य-राग-च्छवि-व्यञ्जी शोभते च यथोचितम्

tatra kusumbha-rāgaḥ- kusumbha-rāgaḥ sa jñeyo yaś citte sajjati drutam | anya-rāga-cchavi-vyañjī śobhate ca yathocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- त्वय्य् एव श्रवणावधि प्रिय-सखी या कृष्ण-बद्धान्तरा या दृष्टे भुजगेऽपि तावक-भुजा-साम्यात् प्रमोदोन्मदा । प्रेक्ष्य त्वां पुरतोऽद्य काम् अपि दशां प्रातास्ति सेयं तथा न ज्ञायेत यथा किम् एष बलवान् रागो विरागोऽथवा

yathā- tvayy eva śravaṇāvadhi priya-sakhī yā kṛṣṇa-baddhāntarā yā dṛṣṭe bhujage'pi tāvaka-bhujā-sāmyāt pramodonmadā | prekṣya tvāṃ purato'dya kām api daśāṃ prātāsti seyaṃ tathā na jñāyeta yathā kim eṣa balavān rāgo virāgo'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदाधार-विशेषेषु कौसुम्भोऽपि स्थिरो भवेत् । इति कृष्ण-प्रणयिषु म्लानिर् अस्य न युज्यते

sadādhāra-viśeṣeṣu kausumbho'pi sthiro bhavet | iti kṛṣṇa-praṇayiṣu mlānir asya na yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मञ्जिष्ठ-रागः- अहार्योऽनन्य-सापेक्षो यः कान्त्या वर्द्धते सदा । भवेन् माञ्जिष्ठ-रागोऽसौ राधा-माधवयोर् यथा

atha mañjiṣṭha-rāgaḥ- ahāryo'nanya-sāpekṣo yaḥ kāntyā varddhate sadā | bhaven māñjiṣṭha-rāgo'sau rādhā-mādhavayor yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- धत्ते द्राग् अनुपाधि जन्म विधिना केनापि नाकम्पते सूतेऽत्य् आहित-सञ्चयैर् अपि रसं ते चेन् मिथो वर्त्मने । ऋद्धिं सञ्चिनुते चमत्कृति-करोद्दाम-प्रमोदोत्तरां राधा-माधवयोर् अयं निरुपमः प्रेमानुबन्धोत्सवः

yathā- dhatte drāg anupādhi janma vidhinā kenāpi nākampate sūte'ty āhita-sañcayair api rasaṃ te cen mitho vartmane | ṛddhiṃ sañcinute camatkṛti-karoddāma-pramodottarāṃ rādhā-mādhavayor ayaṃ nirupamaḥ premānubandhotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा विदग्ध-माधवे (३।१७)- मया ते निर्बन्धान् मुरजयिनि रागः परिहृत्य मयि स्निग्धे किन्तु प्रथय परमाशीस् ततिम् इमाम् । मुखामोदोद्गारग्रहिलमतिर् अद्यैव हि यतः प्रदोषारम्भे स्यां विमल-वन-माला-मधु-करी

yathā vā vidagdha-mādhave (3.17)- mayā te nirbandhān murajayini rāgaḥ parihṛtya mayi snigdhe kintu prathaya paramāśīs tatim imām | mukhāmododgāragrahilamatir adyaiva hi yataḥ pradoṣārambhe syāṃ vimala-vana-mālā-madhu-karī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्व-पूर्वस् तु यो भावः सोमाभादौ स राजते । तथा भीष्म-सुतादौ च श्री-हरेर् महिषी-गणे

pūrva-pūrvas tu yo bhāvaḥ somābhādau sa rājate | tathā bhīṣma-sutādau ca śrī-harer mahiṣī-gaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य उत्तरोत्तरो द्वियो राधिकादौ स दीव्यति । तथा श्री-सत्यभामायां लक्ष्मणायाम् अपि क्वचित्

ya uttarottaro dviyo rādhikādau sa dīvyati | tathā śrī-satyabhāmāyāṃ lakṣmaṇāyām api kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं भेदेन भावानां सर्व-गोकुल-सुभ्रुवाम् । आत्म-पक्ष-विपक्षादि-भेदाः पूर्वम् उदीरिताः

itthaṃ bhedena bhāvānāṃ sarva-gokula-subhruvām | ātma-pakṣa-vipakṣādi-bhedāḥ pūrvam udīritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या भावान्तर-सम्बन्धाज् जायन्ते विविधा भिदाः । अपरा अपि भावानां ज्ञेयास् ताः प्रज्ञया बुधैः

yā bhāvāntara-sambandhāj jāyante vividhā bhidāḥ | aparā api bhāvānāṃ jñeyās tāḥ prajñayā budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अनुरागः- सदानुभूतम् अपि यः कुर्यान् नव-नवं प्रियम् । रागो भवन् नव-नवः सोऽनुराग इतीर्यते

atha anurāgaḥ- sadānubhūtam api yaḥ kuryān nava-navaṃ priyam | rāgo bhavan nava-navaḥ so'nurāga itīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा दान-केलि-कौमुद्याम् (२८)- प्रपन्नः पन्थानं हरिर् असकृद् अस्मन्-नयनयोर् अपूर्वोऽयं पूर्वं क्वचिद् अपि न दृष्टो मधुरिमा । प्रतीकेऽप्य् एकस्य स्फुरति मुहुर् अङ्गस्य सखि या श्रियस् तस्याः पातुं लवम् अपि समर्था न दृग् इयम्

yathā dāna-keli-kaumudyām (28)- prapannaḥ panthānaṃ harir asakṛd asman-nayanayor apūrvo'yaṃ pūrvaṃ kvacid api na dṛṣṭo madhurimā | pratīke'py ekasya sphurati muhur aṅgasya sakhi yā śriyas tasyāḥ pātuṃ lavam api samarthā na dṛg iyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- कोऽयं कृष्ण इति व्युदस्यति धृति यस् तन्वि कर्णं विशन् रागान्धे किम् इदं सदैव भवती तस्योरसि क्रीडति । हास्यं मा कुरु मोहिते त्वम् अधुना न्यस्तास्य हस्ते मया सत्यं सत्यम् असौ दृगङ्गनम् अगाद् अद्यैवअ विद्युन्-निभः

yathā vā- ko'yaṃ kṛṣṇa iti vyudasyati dhṛti yas tanvi karṇaṃ viśan rāgāndhe kim idaṃ sadaiva bhavatī tasyorasi krīḍati | hāsyaṃ mā kuru mohite tvam adhunā nyastāsya haste mayā satyaṃ satyam asau dṛgaṅganam agād adyaivaa vidyun-nibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्पर-वशीभावः प्रेम-वैचित्त्यकं तथा । अप्राणिन्य् अपि जन्माप्तौ लालसा-भर उन्नतः । विप्रलम्भेऽस्य विस्फूर्तिर् इत्य् आद्याः स्युर् इह क्रियाः

paraspara-vaśībhāvaḥ prema-vaicittyakaṃ tathā | aprāṇiny api janmāptau lālasā-bhara unnataḥ | vipralambhe'sya visphūrtir ity ādyāḥ syur iha kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र परस्पर-वशीभावो, यथा- समारम्भं पारस्परिक-विजयाय प्रथन् नतो- रपूर्वा केयं वाम् अघदमन संरम्भ-लहरी । मनो-हस्ती बन्धस् तव यद् अनया राग-निगडै- स्त्वअयाप्य् अस्याः प्रेमोत्सव-नव-गुणैश् चित्त-हरिणः

atra paraspara-vaśībhāvo, yathā- samārambhaṃ pārasparika-vijayāya prathan nato- rapūrvā keyaṃ vām aghadamana saṃrambha-laharī | mano-hastī bandhas tava yad anayā rāga-nigaḍai- stvaayāpy asyāḥ premotsava-nava-guṇaiś citta-hariṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेम-वैचित्त्य-संज्ञस् तु विप्रलम्भः स कथ्यते

prema-vaicittya-saṃjñas tu vipralambhaḥ sa kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्राणिन्य् अपि जन्म-लालसा-भरो, यथा दान-केलि-कौमुद्याम् (१७)- तपस्यामह् क्षामोदरि वरयितुम् वेनुषु जनुर् वरेण्यम् मन्येथाः सखि तद् अखिलानां सुजनुषाम् । तपह्-स्तोमेनोच्चैर् यद् इयम् उरर्ञ्कृत्य मुरली मुरारातेर् बिम्बाधर-मधुरिमानम् रसयति

aprāṇiny api janma-lālasā-bharo, yathā dāna-keli-kaumudyām (17)- tapasyāmah kṣāmodari varayitum venuṣu janur vareṇyam manyethāḥ sakhi tad akhilānāṃ sujanuṣām | tapah-stomenoccair yad iyam urarñkṛtya muralī murārāter bimbādhara-madhurimānam rasayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विप्रलम्भे विस्फूर्तिर्, यथा- ब्रूयास् त्वं मथुराध्वनीन मथुरानाथं तम् इत्य् उच्चकैः सन्देशं व्रज-सुन्दरी कम् अपि ते काचिन् मया प्राहिणोत् । तत्र क्ष्मापति-पत्तने यदि गतः स्वच्छन्द गच्छाधुना किं क्लिष्टाम् अपि विस्फुरन् दिशि दिशि क्लिश्नासि हा मे सखीम्

atha vipralambhe visphūrtir, yathā- brūyās tvaṃ mathurādhvanīna mathurānāthaṃ tam ity uccakaiḥ sandeśaṃ vraja-sundarī kam api te kācin mayā prāhiṇot | tatra kṣmāpati-pattane yadi gataḥ svacchanda gacchādhunā kiṃ kliṣṭām api visphuran diśi diśi kliśnāsi hā me sakhīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भावः- अनुरागः स्वसंवेद्य-दशां प्राप्य प्रकाशितः । यावद्-आश्रय-वृत्तिश् चेद् भाव इत्य् अभिधीयते

atha bhāvaḥ- anurāgaḥ svasaṃvedya-daśāṃ prāpya prakāśitaḥ | yāvad-āśraya-vṛttiś ced bhāva ity abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- राधाया भवतश् च चित्त-जतुनी स्वेदैर् विलाप्य क्रमात् युञ्जन्न् अद्रि-निकुञ्ज-कुञ्जर-पते निर्धूत-भेद-भ्रमम् । चित्राय स्वयम् अन्वरञ्जयद् इह ब्रह्माण्ड-हर्म्योदरे भूयोभिर् नव-राग-हिङ्गुल-भरैः शृङ्गार-कारुः कृती

yathā- rādhāyā bhavataś ca citta-jatunī svedair vilāpya kramāt yuñjann adri-nikuñja-kuñjara-pate nirdhūta-bheda-bhramam | citrāya svayam anvarañjayad iha brahmāṇḍa-harmyodare bhūyobhir nava-rāga-hiṅgula-bharaiḥ śṛṅgāra-kāruḥ kṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुकुन्द-महिषी-वृन्दैर् अप्य् असाव् अतिदुर्लभः । व्रज-देव्य् एक-संवेद्यो महाभावाख्ययोच्यते

mukunda-mahiṣī-vṛndair apy asāv atidurlabhaḥ | vraja-devy eka-saṃvedyo mahābhāvākhyayocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरामृत-स्वरूप-श्रीः स्वं स्वरूपं मनो नयेत्

varāmṛta-svarūpa-śrīḥ svaṃ svarūpaṃ mano nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रूढश् चाधिरूढश् चेत्य् उच्यते द्विविधो बुधैः

sa rūḍhaś cādhirūḍhaś cety ucyate dvividho budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रूढः- उद्दीप्ता सात्त्विका यत्र स रूढ इति भण्यते

tatra rūḍhaḥ- uddīptā sāttvikā yatra sa rūḍha iti bhaṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषासहतासन्न-जनता-हृद्-विलोडनम् । कल्प-क्षणत्वं खिन्नत्वं तत्-सौख्येऽप्य् आर्ति-शङ्कया

nimeṣāsahatāsanna-janatā-hṛd-viloḍanam | kalpa-kṣaṇatvaṃ khinnatvaṃ tat-saukhye'py ārti-śaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहाद्य्-अभावेऽप्य् आत्मादि-सर्व-विस्मरणं सदा । क्षणस्य कल्पएत्याद्या यत्र योग-वियोगयोः

mohādy-abhāve'py ātmādi-sarva-vismaraṇaṃ sadā | kṣaṇasya kalpaetyādyā yatra yoga-viyogayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र निमेषासहता, यथा श्री-दशमे (१०।८२।३८)- गोप्यश् च कृष्णम् उपलभ्य चिराद् अभीष्टं यत्-प्रेक्षणे दृशिषु पक्ष्म-कृतं शपन्ति । दृग्भिर् हृदी-कृतम् अलं परिरभ्य सर्वास् तद्-भावम् आपुर् अपि नित्य-युजां दुरापम्

tatra nimeṣāsahatā, yathā śrī-daśame (10.82.38)- gopyaś ca kṛṣṇam upalabhya cirād abhīṣṭaṃ yat-prekṣaṇe dṛśiṣu pakṣma-kṛtaṃ śapanti | dṛgbhir hṛdī-kṛtam alaṃ parirabhya sarvās tad-bhāvam āpur api nitya-yujāṃ durāpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसन्न-जनता-हृद्-विलोडनं, यथा- सख्यः प्रोक्ष्य कुरून् गुरु-क्षिति-भृताम् आघूर्णयन्ती शिरः स्वस्था विश्लथयन्त्य् अशेष-रमणीर् आप्लाव्य सर्वं जनम् । गोपीनाम् अनुराग-सिन्धु-लहरी सत्यान्तरं विक्रमै- राक्रम्य स्तिमितां व्यधाद् अपि परां वैकुण्ठ-कण्ठ-श्रियम्

āsanna-janatā-hṛd-viloḍanaṃ, yathā- sakhyaḥ prokṣya kurūn guru-kṣiti-bhṛtām āghūrṇayantī śiraḥ svasthā viślathayanty aśeṣa-ramaṇīr āplāvya sarvaṃ janam | gopīnām anurāga-sindhu-laharī satyāntaraṃ vikramai- rākramya stimitāṃ vyadhād api parāṃ vaikuṇṭha-kaṇṭha-śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्प-क्षणत्वम्, यथा- शरज्-ज्योत्स्नी रासे विधिर् अजनि-रूपापि निमिषा- दतिक्षुद्रा तासां यद् अजनि न तद् विस्मय-पदम् । सुखोत्सेकारम्भे निमिष-लव-कल्पाम् इव दशां महा-कल्पाकल्पाप्य् अहह लभते काल-कलना

kalpa-kṣaṇatvam, yathā- śaraj-jyotsnī rāse vidhir ajani-rūpāpi nimiṣā- datikṣudrā tāsāṃ yad ajani na tad vismaya-padam | sukhotsekārambhe nimiṣa-lava-kalpām iva daśāṃ mahā-kalpākalpāpy ahaha labhate kāla-kalanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्-सौख्येऽप्य् आर्ति-शङ्कया खिन्नत्वम्, यथा श्री-दशमे (१०।३१।१९)- यत् ते सुजात-चरणाम्बु-रुहं स्तनेषु; भीताः शनैः प्रिय दधीमहि कर्कशेषु तेनाटवीम् अटसि तद् व्यथते न किं स्वित्; कूर्पादिभिर् भ्रमति धीर् भवद्-आयुषां नः

tat-saukhye'py ārti-śaṅkayā khinnatvam, yathā śrī-daśame (10.31.19)- yat te sujāta-caraṇāmbu-ruhaṃ staneṣu; bhītāḥ śanaiḥ priya dadhīmahi karkaśeṣu tenāṭavīm aṭasi tad vyathate na kiṃ svit; kūrpādibhir bhramati dhīr bhavad-āyuṣāṃ naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहाद्य्-अभावेऽपि सर्व-विस्मरणं, यथा एकादशे (११।१२।१२)- ता नाविदन् मय्य् अनुषङ्ग-बद्ध- धियः स्वम् आत्मानम् अदस् तथेदम् यथा समाधौ मुनयोऽब्धि-तोये नद्यः प्रविष्टा इव नाम-रूपे

mohādy-abhāve'pi sarva-vismaraṇaṃ, yathā ekādaśe (11.12.12)- tā nāvidan mayy anuṣaṅga-baddha- dhiyaḥ svam ātmānam adas tathedam yathā samādhau munayo'bdhi-toye nadyaḥ praviṣṭā iva nāma-rūpe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षण-कल्पता, यथा तत्रैव (११।१२।११)- तास् ताः क्षपाः प्रेष्ठ-तमेन नीता मयैव वृन्दावन-गोचरेण । क्षणार्ध-वत् ताः पुनर् अङ्ग तासां हीना मया कल्प-समा बभूवुः

kṣaṇa-kalpatā, yathā tatraiva (11.12.11)- tās tāḥ kṣapāḥ preṣṭha-tamena nītā mayaiva vṛndāvana-gocareṇa | kṣaṇārdha-vat tāḥ punar aṅga tāsāṃ hīnā mayā kalpa-samā babhūvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्य-शब्दाद् इह प्रोक्ता कृष्णाविर्भाव-कारिता । सम्भोग-भेदे विस्पष्टं सा पुरस्तात् प्रवक्ष्यते

ādya-śabdād iha proktā kṛṣṇāvirbhāva-kāritā | sambhoga-bhede vispaṣṭaṃ sā purastāt pravakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अधिरूढः- रूढोक्तेभ्योऽनुभावेभ्यः काम् अप्य् आप्ता विशिष्टताम् । यत्रानुभावा दृश्यन्ते सोऽधिरूढो निगद्यते

atha adhirūḍhaḥ- rūḍhoktebhyo'nubhāvebhyaḥ kām apy āptā viśiṣṭatām | yatrānubhāvā dṛśyante so'dhirūḍho nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा शिव-वाक्यम्- लोकातीअतम् अजाण्ड-कोटिगम् अपि त्रैकालिकं यत् सुखं दुःखं चेति पृथग् यदि स्फुटम् उभे ते गच्छतः कुटताम् । नैवाभास-तुलां शिवे तद् अपि तत् कुट-द्वयं राधिका- प्रेमोद्यत्-सुख-दुःख-सिन्धु-भवयोर् विन्देत बिन्द्वोर् अपि

yathā śiva-vākyam- lokātīatam ajāṇḍa-koṭigam api traikālikaṃ yat sukhaṃ duḥkhaṃ ceti pṛthag yadi sphuṭam ubhe te gacchataḥ kuṭatām | naivābhāsa-tulāṃ śive tad api tat kuṭa-dvayaṃ rādhikā- premodyat-sukha-duḥkha-sindhu-bhavayor vindeta bindvor api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोदनो मादनश् चासाव् अधिरूढो द्विधोच्यते

modano mādanaś cāsāv adhirūḍho dvidhocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मोदनः- मोदनः स द्वयोर् यत्र सात्त्विकोद्दीप्त-सौष्ठवम्

tatra modanaḥ- modanaḥ sa dvayor yatra sāttvikoddīpta-sauṣṭhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ललित-माधवे (८।९)- आतन्वन् कल-कण्ठ-नादम् अतुलं स्तम्भ-श्रियोज्जृम्भितो भूयिष्ठोच्छलद्-अङ्कुरः फलितवान् स्वेदाम्बु-मुक्ता-फलैः । उद्यद्-बाष्प-मरन्द-भाग-विचलोऽप्य् उत्कम्पवान् विभ्रमै राधा-माधवयोर् विराजति चिराद् उल्लास-कल्प-द्रुमः

yathā lalita-mādhave (8.9)- ātanvan kala-kaṇṭha-nādam atulaṃ stambha-śriyojjṛmbhito bhūyiṣṭhocchalad-aṅkuraḥ phalitavān svedāmbu-muktā-phalaiḥ | udyad-bāṣpa-maranda-bhāga-vicalo'py utkampavān vibhramai rādhā-mādhavayor virājati cirād ullāsa-kalpa-drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेर् यत्र स-कान्तस्य विक्षोभ-भर-कारिता । प्रेमोरु-सम्पद्-विख्यात-कान्तातिशयितादयः

harer yatra sa-kāntasya vikṣobha-bhara-kāritā | premoru-sampad-vikhyāta-kāntātiśayitādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राधिका-यूथ एवासौ मोदनो न तु सर्वतः । यः श्रीमान् ह्लादिनी-शक्तेः सुविलासः प्रियो वरः

rādhikā-yūtha evāsau modano na tu sarvataḥ | yaḥ śrīmān hlādinī-śakteḥ suvilāsaḥ priyo varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सकान्तस्य हरेः क्षोभ-भर-कारिता, यथा- हन्त स्तम्भ-करम्बिता भुवि कुरोर् भद्रा सरस्वत्य् अभू- द्बाष्पं भास्करजा मुमोच तरसा सत्याभ्रमन् नर्मदा । भेजे भीष्म-सुता च वर्ण-विकृतिं गाम्भीर्य-भाग् अप्य् असौ कृष्णोदन्वति राधिकाद्भुत-नदी-प्रेमोर्मिभिः संवृते

tatra sakāntasya hareḥ kṣobha-bhara-kāritā, yathā- hanta stambha-karambitā bhuvi kuror bhadrā sarasvaty abhū- dbāṣpaṃ bhāskarajā mumoca tarasā satyābhraman narmadā | bheje bhīṣma-sutā ca varṇa-vikṛtiṃ gāmbhīrya-bhāg apy asau kṛṣṇodanvati rādhikādbhuta-nadī-premormibhiḥ saṃvṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेमोरु-सम्पद्वती-वृन्दातिशयित्वं, यथा- अद्वैताद् गिरिजां हरार्ध-वपुषं सख्यात् प्रियोरः-स्थितां लक्ष्मीम् अच्युत-चित्त-भृङ्ग-नलिनीं सत्यां च सौभाग्यतः । माधुर्यान् मधुरेश-जीवित-सखीं चन्द्रावलीं च क्षिपन् पश्यारुद्ध हरिं प्रसार्य लहरीं राधानुरागाम्बुधिः

premoru-sampadvatī-vṛndātiśayitvaṃ, yathā- advaitād girijāṃ harārdha-vapuṣaṃ sakhyāt priyoraḥ-sthitāṃ lakṣmīm acyuta-citta-bhṛṅga-nalinīṃ satyāṃ ca saubhāgyataḥ | mādhuryān madhureśa-jīvita-sakhīṃ candrāvalīṃ ca kṣipan paśyāruddha hariṃ prasārya laharīṃ rādhānurāgāmbudhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोदनोऽयं प्रविश्लेष-दशायां मोहनो भवेत् । यस्मिन् विरह-वैवश्यात् सूद्दीप्ता एव सात्त्विकाः

modano'yaṃ praviśleṣa-daśāyāṃ mohano bhavet | yasmin viraha-vaivaśyāt sūddīptā eva sāttvikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- उद्यद्-वेपथु-वाद्यमान-दशना कण्ठ-स्थलान्तर् लुठ- ज्जल्पा गोकुल-मण्डलं विदधती बाष्पैर् नदी-मातृकम् । राधा कण्टकितेन कण्टकि-फलं गात्रेण धिक्-कुर्वती चित्रं तद्-घन-राग-राशिभिर् अपि श्वेती-कृता वर्तते

yathā- udyad-vepathu-vādyamāna-daśanā kaṇṭha-sthalāntar luṭha- jjalpā gokula-maṇḍalaṃ vidadhatī bāṣpair nadī-mātṛkam | rādhā kaṇṭakitena kaṇṭaki-phalaṃ gātreṇa dhik-kurvatī citraṃ tad-ghana-rāga-rāśibhir api śvetī-kṛtā vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रानुभावा गोविन्द कान्ता-श्लिष्टेऽपि मूर्च्छना । असह्य-दुःख-स्वीकाराद् अपि तत्-सुख-कामता

atrānubhāvā govinda kāntā-śliṣṭe'pi mūrcchanā | asahya-duḥkha-svīkārād api tat-sukha-kāmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माण्ड-क्षोभ-कारित्वं तिरश्चाम् अपि रोदनम् । स्व-भूतैर् अपि तत्-सङ्ग-तृष्णा मृत्यु-प्रतिश्रवात् । दिव्योन्मादादयोऽप्य् अन्ये विद्वद्भिर् अनुकीर्तिताः

brahmāṇḍa-kṣobha-kāritvaṃ tiraścām api rodanam | sva-bhūtair api tat-saṅga-tṛṣṇā mṛtyu-pratiśravāt | divyonmādādayo'py anye vidvadbhir anukīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायो वृन्दावनेश्वर्यां मोहनोऽयम् उदञ्चति । सम्यग्-विलक्षणं यस्य कार्यं सञ्चारि-मोहतः

prāyo vṛndāvaneśvaryāṃ mohano'yam udañcati | samyag-vilakṣaṇaṃ yasya kāryaṃ sañcāri-mohataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कान्ताश्लिष्टेऽपि हरौ मूर्च्छा-कारित्वं, यथा पद्यावल्याम् (३७१)- रत्न-च्छाया-च्छुरित-जलधौ मन्दिरे द्वारकाया रुक्मिण्यापि प्रबल-पुलकोद्भेदम् आलिङ्गितस्य । विश्वं पायान् मसृण-यमुना-तीर-वानीर-कुञ्जे राधा-केली-परिमल-भर-ध्यान-मूर्च्छा मुरारेः

tatra kāntāśliṣṭe'pi harau mūrcchā-kāritvaṃ, yathā padyāvalyām (371)- ratna-cchāyā-cchurita-jaladhau mandire dvārakāyā rukmiṇyāpi prabala-pulakodbhedam āliṅgitasya | viśvaṃ pāyān masṛṇa-yamunā-tīra-vānīra-kuñje rādhā-kelī-parimala-bhara-dhyāna-mūrcchā murāreḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असह्य-दुःख-स्वीकारात् तत्-सुख-कामता- स्यान् नः सौख्यं यद् अपि बलवद् गोष्ठम् आप्ते मुकुन्दे यद्य् अल्पापि क्षतिर् उदयते तस्य मागात् कदापि । अप्राप्तेऽस्मिन् यद् अपि नगराद् आर्तिर् उग्रा भवेन् नः सौख्यं तस्य स्फुरति हृदि चेत् तत्र वासं करोतु

asahya-duḥkha-svīkārāt tat-sukha-kāmatā- syān naḥ saukhyaṃ yad api balavad goṣṭham āpte mukunde yady alpāpi kṣatir udayate tasya māgāt kadāpi | aprāpte'smin yad api nagarād ārtir ugrā bhaven naḥ saukhyaṃ tasya sphurati hṛdi cet tatra vāsaṃ karotu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माण्ड-क्षोभ-कारित्वं, यथा- नारं चुक्रोश चक्रं फणि-कुलम् अभवद् व्याकुलं स्वेदम् ऊहे वृन्दं वृन्दारकाणां प्रचुर-मुदम् अमुचन्न् अश्रु वैकुण्ठ-भाजः । राधायाश् चित्रम् ईश भ्रमति दिशि दिशि प्रेम-निःश्वास-धूमे पूर्णानन्देऽप्य् उषित्वा बहिर् इदम् अबहिश् चार्तम् आसीद् अजाण्डम्

brahmāṇḍa-kṣobha-kāritvaṃ, yathā- nāraṃ cukrośa cakraṃ phaṇi-kulam abhavad vyākulaṃ svedam ūhe vṛndaṃ vṛndārakāṇāṃ pracura-mudam amucann aśru vaikuṇṭha-bhājaḥ | rādhāyāś citram īśa bhramati diśi diśi prema-niḥśvāsa-dhūme pūrṇānande'py uṣitvā bahir idam abahiś cārtam āsīd ajāṇḍam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- और्व-स्तोमात् कटुर् अपि कथं दुर्बलेनोरसा मे तापः प्रौढो हरि-विरहजः सह्यते तन् न जाने । निष्क्रान्ता चेद् भवति हृदयाद् यस्य धूम-च्छटापि ब्रह्माण्डानां सखि कुलम् अपि ज्वालया जाज्वलीति

yathā vā- aurva-stomāt kaṭur api kathaṃ durbalenorasā me tāpaḥ prauḍho hari-virahajaḥ sahyate tan na jāne | niṣkrāntā ced bhavati hṛdayād yasya dhūma-cchaṭāpi brahmāṇḍānāṃ sakhi kulam api jvālayā jājvalīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिरश्चाम् अपि रोदनम्, यथा पद्यावल्याम् (३७३)- याते द्वारवती-पुरं मुररिपौ तद्-वस्त्र-संव्यानया कालिन्दी-तट-कुञ्ज-वञ्जुल-लताम् आलाम्ब्य सोत्कण्ठया । उद्गीतं गुरु-बाष्प-गद्गद-गलत्-तारस्वरं राधया येनान्तर्जलचारिभिर् जलचरैर् अप्य् उत्कम् उत्कूजितम्

tiraścām api rodanam, yathā padyāvalyām (373)- yāte dvāravatī-puraṃ muraripau tad-vastra-saṃvyānayā kālindī-taṭa-kuñja-vañjula-latām ālāmbya sotkaṇṭhayā | udgītaṃ guru-bāṣpa-gadgada-galat-tārasvaraṃ rādhayā yenāntarjalacāribhir jalacarair apy utkam utkūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्यु-स्वीकारात् स्वभूतैर् अपि तत्-सङ्ग-तृष्णा, यथा तत्रैव (३३६)- पञ्चत्वं तनुर् एतु भूत-निवहाउ स्वांशे विशन्तु स्फुटं धातारं प्रणिपत्य हन्त शिरसा तत्रापि याचे वरम् । तद्-वापीषु पयस् तदीय-मुकुरे ज्योतिस् तदीयाङ्गन- व्योम्नि व्योम तदीय-वर्त्मनि धरा तत्-ताल-वृन्तेऽनिलः

mṛtyu-svīkārāt svabhūtair api tat-saṅga-tṛṣṇā, yathā tatraiva (336)- pañcatvaṃ tanur etu bhūta-nivahāu svāṃśe viśantu sphuṭaṃ dhātāraṃ praṇipatya hanta śirasā tatrāpi yāce varam | tad-vāpīṣu payas tadīya-mukure jyotis tadīyāṅgana- vyomni vyoma tadīya-vartmani dharā tat-tāla-vṛnte'nilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दिव्योन्मादः- एतस्य मोहनाख्यस्य गतिं कामप्य् उपेयुषः । भ्रमाभा कापि वैचित्री दिव्योन्माद इतीर्यते

atha divyonmādaḥ- etasya mohanākhyasya gatiṃ kāmapy upeyuṣaḥ | bhramābhā kāpi vaicitrī divyonmāda itīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्घूर्णा-चित्र-जल्पाद्यास् तद्-भेदा बहवो मताः

udghūrṇā-citra-jalpādyās tad-bhedā bahavo matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र उद्घूर्णा- स्याद् विलक्षणम् उद्घूर्णा नाना-वैवश्य-चेष्टितम्

tatra udghūrṇā- syād vilakṣaṇam udghūrṇā nānā-vaivaśya-ceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- शय्यां कुञ्ज-गृहे क्वचिद् वितनुते सा वास-सज्जायिता नीलाभ्रं धृत-खण्डिता व्यवहृतिश् चण्डी क्वचित् तर्जति । आघूर्णत्यभिसार-सम्भ्रमवती ध्वान्ते क्वचिद् दारुणे राधा ते विरहोद्भ्रम-प्रमथिता धत्ते न कां वा दशाम्

yathā- śayyāṃ kuñja-gṛhe kvacid vitanute sā vāsa-sajjāyitā nīlābhraṃ dhṛta-khaṇḍitā vyavahṛtiś caṇḍī kvacit tarjati | āghūrṇatyabhisāra-sambhramavatī dhvānte kvacid dāruṇe rādhā te virahodbhrama-pramathitā dhatte na kāṃ vā daśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथुरा-नगरं कृष्णे लब्धे ललित-माधवे । उद्घूर्णेयं तृतीयाङ्के राधायाः स्फुटम् ईरिता

mathurā-nagaraṃ kṛṣṇe labdhe lalita-mādhave | udghūrṇeyaṃ tṛtīyāṅke rādhāyāḥ sphuṭam īritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चित्र-जल्पः- प्रेष्ठस्य सुहृदालोके गूढ-रोषाभिजृम्भितः । भूरि-भाव-मयो जल्पो यस् तीव्रोत्कण्ठितान्तिमः

atha citra-jalpaḥ- preṣṭhasya suhṛdāloke gūḍha-roṣābhijṛmbhitaḥ | bhūri-bhāva-mayo jalpo yas tīvrotkaṇṭhitāntimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्र-जल्पो दशाङ्गोऽयं प्रजल्पः परिजल्पितम् । विजल्पोज्जल्प-संजल्पा अवजल्पोऽभिजल्पितम् । आजल्पः प्रतिजल्पश् च सुजल्पश् चेति कीर्तिताः

citra-jalpo daśāṅgo'yaṃ prajalpaḥ parijalpitam | vijalpojjalpa-saṃjalpā avajalpo'bhijalpitam | ājalpaḥ pratijalpaś ca sujalpaś ceti kīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष भ्रमर-गीताख्यो दशमे प्रकटीकृतः

eṣa bhramara-gītākhyo daśame prakaṭīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्ख्य-भाव-वैचित्री चमत्कृति-सुदुस्तरः । अपि चेच् चित्रजल्पोऽयं मनाक् तद् अपि कथ्यते

asaṅkhya-bhāva-vaicitrī camatkṛti-sudustaraḥ | api cec citrajalpo'yaṃ manāk tad api kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रजल्पः- असूयेर्ष्या-मद-युजा योऽवधीरण-मुद्रया । प्रियस्याकौशलोद्गारः प्रजल्पः स तु कीर्त्यते

tatra prajalpaḥ- asūyerṣyā-mada-yujā yo'vadhīraṇa-mudrayā | priyasyākauśalodgāraḥ prajalpaḥ sa tu kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१२)- मधुप कितव-बन्धो मा स्पृशाङ्घ्रिं सपत्न्याः कुच-विलुलित-माला-कुङ्कुम-श्मश्रुभिर् नः । वहतु मधु-पतिस् तन्-मानिनीनां प्रसादं यदु-सदसि विडम्ब्यं यस्य दूतस् त्वम् ईदृक्

yathā (10.47.12)- madhupa kitava-bandho mā spṛśāṅghriṃ sapatnyāḥ kuca-vilulita-mālā-kuṅkuma-śmaśrubhir naḥ | vahatu madhu-patis tan-māninīnāṃ prasādaṃ yadu-sadasi viḍambyaṃ yasya dūtas tvam īdṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ परिजल्पितम्- प्रभोर् निर्दयता-शाठ्य-चापलाद्य्-उपपादनात् । स्व-विचक्षणता-व्यक्तिर् भङ्ग्या स्यात् परिजल्पितम्

atha parijalpitam- prabhor nirdayatā-śāṭhya-cāpalādy-upapādanāt | sva-vicakṣaṇatā-vyaktir bhaṅgyā syāt parijalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१३)- सकृद् अधर-सुधां स्वां मोहिनीं पाययित्वा सुमनस इव सद्यस् तत्यजेऽस्मान् भवादृक् । परिचरति कथं तत्-पाद-पद्मं नु पद्मा ह्य् अपि बत हृत-चेता ह्य् उत्तमः-श्लोक-जल्पैः

yathā (10.47.13)- sakṛd adhara-sudhāṃ svāṃ mohinīṃ pāyayitvā sumanasa iva sadyas tatyaje'smān bhavādṛk | paricarati kathaṃ tat-pāda-padmaṃ nu padmā hy api bata hṛta-cetā hy uttamaḥ-śloka-jalpaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विजल्पः- व्यक्तयासूयया गूढ-मान-मुद्रान्तरालया । अघद्विषि कटाक्षोक्तिर् विजल्पो विदुषां मतः

atha vijalpaḥ- vyaktayāsūyayā gūḍha-māna-mudrāntarālayā | aghadviṣi kaṭākṣoktir vijalpo viduṣāṃ mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१४)- किम् इह बहु षडङ्घ्रे गायसि त्वं यदूनाम् अधिपतिम् अगृहाणाम् अग्रतो नः पुराणम् । विजय-सख-सखीनां गीयतां तत्-प्रसङ्गः क्षपित-कुच-रुजस् ते कल्पयन्तीष्टम् इष्टाः

yathā (10.47.14)- kim iha bahu ṣaḍaṅghre gāyasi tvaṃ yadūnām adhipatim agṛhāṇām agrato naḥ purāṇam | vijaya-sakha-sakhīnāṃ gīyatāṃ tat-prasaṅgaḥ kṣapita-kuca-rujas te kalpayantīṣṭam iṣṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ उज्जल्पः- हरेः कुहकताख्यानं गर्व-गर्भितयेर्ष्यया । सासूयश् च तद्-आक्षेपो धीरैर् उज्जल्प ईर्यते

atha ujjalpaḥ- hareḥ kuhakatākhyānaṃ garva-garbhitayerṣyayā | sāsūyaś ca tad-ākṣepo dhīrair ujjalpa īryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१५)- दिवि भुवि च रसायां काः स्त्रियस् तद्-दुरापाः कपट-रुचिर-हास-भ्रू-विजृम्भस्य याः स्युः । चरण-रज उपास्ते यस्य भूतिर् वयं का अपि च कृपण-पक्षे ह्य् उत्तमः-श्लोक-शब्दः

yathā (10.47.15)- divi bhuvi ca rasāyāṃ kāḥ striyas tad-durāpāḥ kapaṭa-rucira-hāsa-bhrū-vijṛmbhasya yāḥ syuḥ | caraṇa-raja upāste yasya bhūtir vayaṃ kā api ca kṛpaṇa-pakṣe hy uttamaḥ-śloka-śabdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ संजल्पः- सोल्लुण्ठया गहनया कयाप्य् आक्षेप-मुद्रया । तस्याकृतज्ञताद्य्-उक्तिः संजल्पः कथितो बुधैः

atha saṃjalpaḥ- solluṇṭhayā gahanayā kayāpy ākṣepa-mudrayā | tasyākṛtajñatādy-uktiḥ saṃjalpaḥ kathito budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१६)- विसृज शिरसि पादं वेद्म्य् अहं चाटु-कारैर् अनुनय-विदुषस् तेऽभ्येत्य दौत्यैर् मुकुन्दात् । स्व-कृत इह विसृष्टापत्य-पत्य्-अन्य-लोका व्यसृजद् अकृत-चेताः किं नु सन्धेयम् अस्मिन्

yathā (10.47.16)- visṛja śirasi pādaṃ vedmy ahaṃ cāṭu-kārair anunaya-viduṣas te'bhyetya dautyair mukundāt | sva-kṛta iha visṛṣṭāpatya-paty-anya-lokā vyasṛjad akṛta-cetāḥ kiṃ nu sandheyam asmin

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अवजल्पः- हरौ काठिन्य-कामित्व-धौर्त्याद् आसक्त्य-योग्यता । यत्र सेर्ष्यं भियेवोक्ता सोऽवजल्पः सतां मतः

atha avajalpaḥ- harau kāṭhinya-kāmitva-dhaurtyād āsaktya-yogyatā | yatra serṣyaṃ bhiyevoktā so'vajalpaḥ satāṃ mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१७)-- मृगयुर् इव कपीन्द्रं विव्यधे लुब्ध-धर्मा स्त्रियम् अकृत विरूपां स्त्री-जितः काम-यानाम् । बलिम् अपि बलिम् अत्त्वावेष्टयद् ध्वाङ्क्ष-वद् यस् तद् अलम् असित-सख्यैर् दुस्त्यजस् तत्-कथार्थः

yathā (10.47.17)-- mṛgayur iva kapīndraṃ vivyadhe lubdha-dharmā striyam akṛta virūpāṃ strī-jitaḥ kāma-yānām | balim api balim attvāveṣṭayad dhvāṅkṣa-vad yas tad alam asita-sakhyair dustyajas tat-kathārthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अभिजल्पितम्- भङ्ग्या त्यागौचिती तस्य खगानाम् अपि खेदनात् । यत्र सानुशयं प्रोक्ता तद् भवेद् अभिजल्पितम्

atha abhijalpitam- bhaṅgyā tyāgaucitī tasya khagānām api khedanāt | yatra sānuśayaṃ proktā tad bhaved abhijalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१८)-- यद्-अनुचरित-लीला-कर्ण-पीयूष-विप्रुट्- सकृद्-अदन-विधूत-द्वन्द्व-धर्मा विनष्टाः । सपदि गृह-कुटुम्बं दीनम् उत्सृज्य दीना बहव इह विहङ्गा भिक्षु-चर्यां चरन्ति

yathā (10.47.18)-- yad-anucarita-līlā-karṇa-pīyūṣa-vipruṭ- sakṛd-adana-vidhūta-dvandva-dharmā vinaṣṭāḥ | sapadi gṛha-kuṭumbaṃ dīnam utsṛjya dīnā bahava iha vihaṅgā bhikṣu-caryāṃ caranti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ आजल्पः- जैह्म्यं तस्यार्तिदत्वं च निर्वेदाद् यत्र कीर्तितम् । भङ्यान्य-सुखदत्वं च स आजल्प उदीरितः

atha ājalpaḥ- jaihmyaṃ tasyārtidatvaṃ ca nirvedād yatra kīrtitam | bhaṅyānya-sukhadatvaṃ ca sa ājalpa udīritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।१९)-- वयम् ऋतम् इव जिह्म-व्याहृतं श्रद्दधानाः कुलिक-रुतम् इवाज्ञाः कृष्ण-वध्वो हरिण्यः ददृशुर् असकृद् एतत् तन्-नख-स्पर्श-तीव्र- स्मर-रुज उपमन्त्रिन् भण्यताम् अन्य-वार्ता

yathā (10.47.19)-- vayam ṛtam iva jihma-vyāhṛtaṃ śraddadhānāḥ kulika-rutam ivājñāḥ kṛṣṇa-vadhvo hariṇyaḥ dadṛśur asakṛd etat tan-nakha-sparśa-tīvra- smara-ruja upamantrin bhaṇyatām anya-vārtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रतिजल्पः- दुस्त्यज-द्वन्द्व-भावेऽस्मिन् प्राप्तिर् नार्हेत्य् अनुद्धतम् । दूत-सम्माननेनोक्तं यत्र स प्रतिजल्पकः

atha pratijalpaḥ- dustyaja-dvandva-bhāve'smin prāptir nārhety anuddhatam | dūta-sammānanenoktaṃ yatra sa pratijalpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।२०)-- प्रिय-सख पुनर् आगाः प्रेयसा प्रेषितः किं वरय किम् अनुरुन्धे माननीयोऽसि मेऽङ्ग । नयसि कथम् इहास्मान् दुस्त्यज-द्वन्द्व-पार्श्वं सततम् उरसि सौम्य श्रीर् वधूः साकम् आस्ते

yathā (10.47.20)-- priya-sakha punar āgāḥ preyasā preṣitaḥ kiṃ varaya kim anurundhe mānanīyo'si me'ṅga | nayasi katham ihāsmān dustyaja-dvandva-pārśvaṃ satatam urasi saumya śrīr vadhūḥ sākam āste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुजल्पः- यत्रार्जवात् स-गाम्भीर्यं स-दैन्यं सह-चापलम् । सोत्कण्ठं च हरिः पृष्टः स सुजल्पो निगद्यते

atha sujalpaḥ- yatrārjavāt sa-gāmbhīryaṃ sa-dainyaṃ saha-cāpalam | sotkaṇṭhaṃ ca hariḥ pṛṣṭaḥ sa sujalpo nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा (१०।४७।२१)-- अपि बत मधु-पुर्याम् आर्य-पुत्रोऽधुनास्ते स्मरति स पितृ-गेहान् सौम्य बन्धूंश् च गोपान् । क्वचिद् अपि स कथां नः किङ्करीणां गृणीते भुजम् अगुरु-सुगन्धं मूर्ध्न्य् अधास्यत् कदा नु

yathā (10.47.21)-- api bata madhu-puryām ārya-putro'dhunāste smarati sa pitṛ-gehān saumya bandhūṃś ca gopān | kvacid api sa kathāṃ naḥ kiṅkarīṇāṃ gṛṇīte bhujam aguru-sugandhaṃ mūrdhny adhāsyat kadā nu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मादनः- सर्व-भावोद्गमोल्लासी मादनोऽयं परात् परः । राजते ह्लादिनी-सारो राधायाम् एव यः सदा

atha mādanaḥ- sarva-bhāvodgamollāsī mādano'yaṃ parāt paraḥ | rājate hlādinī-sāro rādhāyām eva yaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- आसृष्टेर् अक्षयिष्णुं हृदय-विधु-मणि-द्रावणं वक्रिमाणं पूर्णत्वेऽप्य् उद्वहन्तं निज-रुचि-घटया साध्वसं ध्वंसयन्तम् । तन्वानं शं प्रदोषे धृत-नव-नवता-सम्पदं मादनत्वा- दद्वैतं नौमि राधा-दनुज-विजयिनोर् अद्भुतं भाव-चन्द्रम्

yathā- āsṛṣṭer akṣayiṣṇuṃ hṛdaya-vidhu-maṇi-drāvaṇaṃ vakrimāṇaṃ pūrṇatve'py udvahantaṃ nija-ruci-ghaṭayā sādhvasaṃ dhvaṃsayantam | tanvānaṃ śaṃ pradoṣe dhṛta-nava-navatā-sampadaṃ mādanatvā- dadvaitaṃ naumi rādhā-danuja-vijayinor adbhutaṃ bhāva-candram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रेर्ष्याया अयोग्येऽपि प्रबलेर्ष्या-विधायिता । सदा-भोगेऽपि तद्-गन्ध-मात्राधार-स्तवादयः

atrerṣyāyā ayogye'pi prabalerṣyā-vidhāyitā | sadā-bhoge'pi tad-gandha-mātrādhāra-stavādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अयोग्येऽपीर्ष्या, यथा दान-केलि-कौमुद्याम् (९२)- विशुद्धाभिः सार्धं व्रज-हरिण-नेत्राभिर् अनिशं त्वम् अद्धा विद्वेषं किम् इति वनमाले रचयसि । तृणीकुर्वत्य् अस्मान् वपुर् अघरिपोर् आशिखम् इदं परिष्वज्यापाद महति हृदये या विहरसि

atha ayogye'pīrṣyā, yathā dāna-keli-kaumudyām (92)- viśuddhābhiḥ sārdhaṃ vraja-hariṇa-netrābhir aniśaṃ tvam addhā vidveṣaṃ kim iti vanamāle racayasi | tṛṇīkurvaty asmān vapur agharipor āśikham idaṃ pariṣvajyāpāda mahati hṛdaye yā viharasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा-भोगेऽपि तद्-गन्ध-मात्राधार-स्तुतिर्, यथा श्री-दशमे (१०।२१।१७)- पूर्णाः पुलिन्द्य उरुगायपदाब्जराग- श्रीकुङ्कुमेन दयितास्तनमण्डितेन । तद्दर्शनस्मररुजस् तृणरूषितेन लिम्पन्त्य आननकुचेषु जुहुस् तदाधिम्

sadā-bhoge'pi tad-gandha-mātrādhāra-stutir, yathā śrī-daśame (10.21.17)- pūrṇāḥ pulindya urugāyapadābjarāga- śrīkuṅkumena dayitāstanamaṇḍitena | taddarśanasmararujas tṛṇarūṣitena limpantya ānanakuceṣu juhus tadādhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- दुष्करं कतर-दालि मालती कोमलेयम् अकरोत् तपः पुरा । हन्त गोष्ठ-पति-नन्दनोपमं या तमालम् अमलोपगूहते

yathā vā- duṣkaraṃ katara-dāli mālatī komaleyam akarot tapaḥ purā | hanta goṣṭha-pati-nandanopamaṃ yā tamālam amalopagūhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योग एव भवेद् एष विचित्रः कोऽपि मादनः । यद्-विलासा विराजन्ते नित्य-लीलाः सहस्रधा

yoga eva bhaved eṣa vicitraḥ ko'pi mādanaḥ | yad-vilāsā virājante nitya-līlāḥ sahasradhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मादनस्य गतिः सुष्ठु मदनस्येव दुर्गमा । न निर्वक्तुं भवेच् छक्या तेनासौ मुनिनाप्य् अलम्

mādanasya gatiḥ suṣṭhu madanasyeva durgamā | na nirvaktuṃ bhavec chakyā tenāsau munināpy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- रागानुरागताम् आदौ स्नेहः प्राप्यैव सत्वरम् । मानत्वं प्रणयत्वं च क्वचित् पश्चात् प्रपद्यते

kiṃ ca- rāgānurāgatām ādau snehaḥ prāpyaiva satvaram | mānatvaṃ praṇayatvaṃ ca kvacit paścāt prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतएवात्र शास्त्रेषु श्रूयते राधिकादिषु । पूर्व-राग-प्रसङ्गेऽपि प्रकटं राग-लक्षणम्

ataevātra śāstreṣu śrūyate rādhikādiṣu | pūrva-rāga-prasaṅge'pi prakaṭaṃ rāga-lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरन्ति व्रज-देवीषु परा भाव-भिदाश् च याः । तास् तर्काय्गोचरत्या न सम्यग् इह वर्णिताः

sphuranti vraja-devīṣu parā bhāva-bhidāś ca yāḥ | tās tarkāygocaratyā na samyag iha varṇitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधारण्यां रताव् एव धूमायिततया मताः । ज्वलितास् तु रति-प्रेम्णोर् दीप्ताः स्नेहादि-पञ्चसु । रूढे भावे तथोद्दीप्ताः सुदीप्ता मोहनादिषु

sādhāraṇyāṃ ratāv eva dhūmāyitatayā matāḥ | jvalitās tu rati-premṇor dīptāḥ snehādi-pañcasu | rūḍhe bhāve tathoddīptāḥ sudīptā mohanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं प्रायिकता किन्तु श्रेष्ठ-मध्यादि-भारतः । देश-काल-जनादीनां क्वाप्य् एषां स्याद् विपर्ययम्

iyaṃ prāyikatā kintu śreṣṭha-madhyādi-bhārataḥ | deśa-kāla-janādīnāṃ kvāpy eṣāṃ syād viparyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्या प्रेमान्तिमां तत्रानुरागान्तां समञ्जसा । रतिर् भावान्तिमां सीमां समर्थैव प्रपद्यन्ते

ādyā premāntimāṃ tatrānurāgāntāṃ samañjasā | ratir bhāvāntimāṃ sīmāṃ samarthaiva prapadyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतिर् नर्म-वयस्यानाम् अनुरागान्तिमां स्थितिम् । तेष्व् एव सुबलादीनां भावान्ताम् एव गच्छति

ratir narma-vayasyānām anurāgāntimāṃ sthitim | teṣv eva subalādīnāṃ bhāvāntām eva gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.