Ṛgveda Saṃhitā 9.97

अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः सम् अपृक्त रसम् । सुतः पवित्रम् पर्य् एति रेभन् मितेव सद्म पशुमान्ति होता ॥

asya preṣā hemanā pūyamāno devo devebhiḥ sam apṛkta rasam | sutaḥ pavitram pary eti rebhan miteva sadma paśumānti hotā ||

भद्रा वस्त्रा समन्या वसानो महान् कविर् निवचनानि शंसन् । आ वच्यस्व चम्वोः पूयमानो विचक्षणो जागृविर् देववीतौ ॥

bhadrā vastrā samanyā vasāno mahān kavir nivacanāni śaṃsan | ā vacyasva camvoḥ pūyamāno vicakṣaṇo jāgṛvir devavītau ||

सम् उ प्रियो मृज्यते सानो अव्ये यशस्तरो यशसां क्षैतो अस्मे । अभि स्वर धन्वा पूयमानो यूयम् पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

sam u priyo mṛjyate sāno avye yaśastaro yaśasāṃ kṣaito asme | abhi svara dhanvā pūyamāno yūyam pāta svastibhiḥ sadā naḥ ||

प्र गायताभ्य् अर्चाम देवान् सोमं हिनोत महते धनाय । स्वादुः पवाते अति वारम् अव्यम् आ सीदाति कलशं देवयुर् नः ॥

pra gāyatābhy arcāma devān somaṃ hinota mahate dhanāya | svāduḥ pavāte ati vāram avyam ā sīdāti kalaśaṃ devayur naḥ ||

इन्दुर् देवानाम् उप सख्यम् आयन् सहस्रधारः पवते मदाय । नृभि स्तवानो अनु धाम पूर्वम् अगन्न् इन्द्रम् महते सौभगाय ॥

indur devānām upa sakhyam āyan sahasradhāraḥ pavate madāya | nṛbhi stavāno anu dhāma pūrvam agann indram mahate saubhagāya ||

स्तोत्रे राये हरिर् अर्षा पुनान इन्द्रम् मदो गच्छतु ते भराय । देवैर् याहि सरथं राधो अच्छा यूयम् पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

stotre rāye harir arṣā punāna indram mado gacchatu te bharāya | devair yāhi sarathaṃ rādho acchā yūyam pāta svastibhiḥ sadā naḥ ||

प्र काव्यम् उशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति । महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्य् एति रेभन् ॥

pra kāvyam uśaneva bruvāṇo devo devānāṃ janimā vivakti | mahivrataḥ śucibandhuḥ pāvakaḥ padā varāho abhy eti rebhan ||

प्र हंसासस् तृपलम् मन्युम् अच्छामाद् अस्तं वृषगणा अयासुः । आङ्गूष्यम् पवमानं सखायो दुर्मर्षं साकम् प्र वदन्ति वाणम् ॥

pra haṃsāsas tṛpalam manyum acchāmād astaṃ vṛṣagaṇā ayāsuḥ | āṅgūṣyam pavamānaṃ sakhāyo durmarṣaṃ sākam pra vadanti vāṇam ||

स रंहत उरुगायस्य जूतिं वृथा क्रीळन्तम् मिमते न गावः । परीणसं कृणुते तिग्मशृङ्गो दिवा हरिर् ददृशे नक्तम् ऋज्रः ॥

sa raṃhata urugāyasya jūtiṃ vṛthā krīḷantam mimate na gāvaḥ | parīṇasaṃ kṛṇute tigmaśṛṅgo divā harir dadṛśe naktam ṛjraḥ ||

इन्दुर् वाजी पवते गोन्योघा इन्द्रे सोमः सह इन्वन् मदाय । हन्ति रक्षो बाधते पर्य् अरातीर् वरिवः कृण्वन् वृजनस्य राजा ॥

indur vājī pavate gonyoghā indre somaḥ saha invan madāya | hanti rakṣo bādhate pary arātīr varivaḥ kṛṇvan vṛjanasya rājā ||

अध धारया मध्वा पृचानस् तिरो रोम पवते अद्रिदुग्धः । इन्दुर् इन्द्रस्य सख्यं जुषाणो देवो देवस्य मत्सरो मदाय ॥

adha dhārayā madhvā pṛcānas tiro roma pavate adridugdhaḥ | indur indrasya sakhyaṃ juṣāṇo devo devasya matsaro madāya ||

अभि प्रियाणि पवते पुनानो देवो देवान् स्वेन रसेन पृञ्चन् । इन्दुर् धर्माण्य् ऋतुथा वसानो दश क्षिपो अव्यत सानो अव्ये ॥

abhi priyāṇi pavate punāno devo devān svena rasena pṛñcan | indur dharmāṇy ṛtuthā vasāno daśa kṣipo avyata sāno avye ||

वृषा शोणो अभिकनिक्रदद् गा नदयन्न् एति पृथिवीम् उत द्याम् । इन्द्रस्येव वग्नुर् आ शृण्व आजौ प्रचेतयन्न् अर्षति वाचम् एमाम् ॥

vṛṣā śoṇo abhikanikradad gā nadayann eti pṛthivīm uta dyām | indrasyeva vagnur ā śṛṇva ājau pracetayann arṣati vācam emām ||

रसाय्यः पयसा पिन्वमान ईरयन्न् एषि मधुमन्तम् अंशुम् । पवमानः संतनिम् एषि कृण्वन्न् इन्द्राय सोम परिषिच्यमानः ॥

rasāyyaḥ payasā pinvamāna īrayann eṣi madhumantam aṃśum | pavamānaḥ saṃtanim eṣi kṛṇvann indrāya soma pariṣicyamānaḥ ||

एवा पवस्व मदिरो मदायोदग्राभस्य नमयन् वधस्नैः । परि वर्णम् भरमाणो रुशन्तं गव्युर् नो अर्ष परि सोम सिक्तः ॥

evā pavasva madiro madāyodagrābhasya namayan vadhasnaiḥ | pari varṇam bharamāṇo ruśantaṃ gavyur no arṣa pari soma siktaḥ ||

जुष्ट्वी न इन्दो सुपथा सुगान्य् उरौ पवस्व वरिवांसि कृण्वन् । घनेव विष्वग् दुरितानि विघ्नन्न् अधि ष्णुना धन्व सानो अव्ये ॥

juṣṭvī na indo supathā sugāny urau pavasva varivāṃsi kṛṇvan | ghaneva viṣvag duritāni vighnann adhi ṣṇunā dhanva sāno avye ||

वृष्टिं नो अर्ष दिव्यां जिगत्नुम् इळावतीं शङ्गयीं जीरदानुम् । स्तुकेव वीता धन्वा विचिन्वन् बन्धूंर् इमां अवरां इन्दो वायून् ॥

vṛṣṭiṃ no arṣa divyāṃ jigatnum iḷāvatīṃ śaṅgayīṃ jīradānum | stukeva vītā dhanvā vicinvan bandhūṃr imāṃ avarāṃ indo vāyūn ||

ग्रन्थिं न वि ष्य ग्रथितम् पुनान ऋजुं च गातुं वृजिनं च सोम । अत्यो न क्रदो हरिर् आ सृजानो मर्यो देव धन्व पस्त्यावान् ॥

granthiṃ na vi ṣya grathitam punāna ṛjuṃ ca gātuṃ vṛjinaṃ ca soma | atyo na krado harir ā sṛjāno maryo deva dhanva pastyāvān ||

जुष्टो मदाय देवतात इन्दो परि ष्णुना धन्व सानो अव्ये । सहस्रधारः सुरभिर् अदब्धः परि स्रव वाजसातौ नृषह्ये ॥

juṣṭo madāya devatāta indo pari ṣṇunā dhanva sāno avye | sahasradhāraḥ surabhir adabdhaḥ pari srava vājasātau nṛṣahye ||

अरश्मानो ये ऽरथा अयुक्ता अत्यासो न ससृजानास आजौ । एते शुक्रासो धन्वन्ति सोमा देवासस् तां उप याता पिबध्यै ॥

araśmāno ye 'rathā ayuktā atyāso na sasṛjānāsa ājau | ete śukrāso dhanvanti somā devāsas tāṃ upa yātā pibadhyai ||

एवा न इन्दो अभि देववीतिम् परि स्रव नभो अर्णश् चमूषु । सोमो अस्मभ्यं काम्यम् बृहन्तं रयिं ददातु वीरवन्तम् उग्रम् ॥

evā na indo abhi devavītim pari srava nabho arṇaś camūṣu | somo asmabhyaṃ kāmyam bṛhantaṃ rayiṃ dadātu vīravantam ugram ||

तक्षद् यदी मनसो वेनतो वाग् ज्येष्ठस्य वा धर्मणि क्षोर् अनीके । आद् ईम् आयन् वरम् आ वावशाना जुष्टम् पतिं कलशे गाव इन्दुम् ॥

takṣad yadī manaso venato vāg jyeṣṭhasya vā dharmaṇi kṣor anīke | ād īm āyan varam ā vāvaśānā juṣṭam patiṃ kalaśe gāva indum ||

प्र दानुदो दिव्यो दानुपिन्व ऋतम् ऋताय पवते सुमेधाः । धर्मा भुवद् वृजन्यस्य राजा प्र रश्मिभिर् दशभिर् भारि भूम ॥

pra dānudo divyo dānupinva ṛtam ṛtāya pavate sumedhāḥ | dharmā bhuvad vṛjanyasya rājā pra raśmibhir daśabhir bhāri bhūma ||

पवित्रेभिः पवमानो नृचक्षा राजा देवानाम् उत मर्त्यानाम् । द्विता भुवद् रयिपती रयीणाम् ऋतम् भरत् सुभृतं चार्व् इन्दुः ॥

pavitrebhiḥ pavamāno nṛcakṣā rājā devānām uta martyānām | dvitā bhuvad rayipatī rayīṇām ṛtam bharat subhṛtaṃ cārv induḥ ||

अर्वां इव श्रवसे सातिम् अच्छेन्द्रस्य वायोर् अभि वीतिम् अर्ष । स नः सहस्रा बृहतीर् इषो दा भवा सोम द्रविणोवित् पुनानः ॥

arvāṃ iva śravase sātim acchendrasya vāyor abhi vītim arṣa | sa naḥ sahasrā bṛhatīr iṣo dā bhavā soma draviṇovit punānaḥ ||

देवाव्यो नः परिषिच्यमानाः क्षयं सुवीरं धन्वन्तु सोमाः । आयज्यवः सुमतिं विश्ववारा होतारो न दिवियजो मन्द्रतमाः ॥

devāvyo naḥ pariṣicyamānāḥ kṣayaṃ suvīraṃ dhanvantu somāḥ | āyajyavaḥ sumatiṃ viśvavārā hotāro na diviyajo mandratamāḥ ||

एवा देव देवताते पवस्व महे सोम प्सरसे देवपानः । महश् चिद् धि ष्मसि हिताः समर्ये कृधि सुष्ठाने रोदसी पुनानः ॥

evā deva devatāte pavasva mahe soma psarase devapānaḥ | mahaś cid dhi ṣmasi hitāḥ samarye kṛdhi suṣṭhāne rodasī punānaḥ ||

अश्वो नो क्रदो वृषभिर् युजानः सिंहो न भीमो मनसो जवीयान् । अर्वाचीनैः पथिभिर् ये रजिष्ठा आ पवस्व सौमनसं न इन्दो ॥

aśvo no krado vṛṣabhir yujānaḥ siṃho na bhīmo manaso javīyān | arvācīnaiḥ pathibhir ye rajiṣṭhā ā pavasva saumanasaṃ na indo ||

शतं धारा देवजाता असृग्रन् सहस्रम् एनाः कवयो मृजन्ति । इन्दो सनित्रं दिव आ पवस्व पुरएतासि महतो धनस्य ॥

śataṃ dhārā devajātā asṛgran sahasram enāḥ kavayo mṛjanti | indo sanitraṃ diva ā pavasva puraetāsi mahato dhanasya ||

दिवो न सर्गा अससृग्रम् अह्नां राजा न मित्रम् प्र मिनाति धीरः । पितुर् न पुत्रः क्रतुभिर् यतान आ पवस्व विशे अस्या अजीतिम् ॥

divo na sargā asasṛgram ahnāṃ rājā na mitram pra mināti dhīraḥ | pitur na putraḥ kratubhir yatāna ā pavasva viśe asyā ajītim ||

प्र ते धारा मधुमतीर् असृग्रन् वारान् यत् पूतो अत्येष्य् अव्यान् । पवमान पवसे धाम गोनां जज्ञानः सूर्यम् अपिन्वो अर्कैः ॥

pra te dhārā madhumatīr asṛgran vārān yat pūto atyeṣy avyān | pavamāna pavase dhāma gonāṃ jajñānaḥ sūryam apinvo arkaiḥ ||

कनिक्रदद् अनु पन्थाम् ऋतस्य शुक्रो वि भास्य् अमृतस्य धाम । स इन्द्राय पवसे मत्सरवान् हिन्वानो वाचम् मतिभिः कवीनाम् ॥

kanikradad anu panthām ṛtasya śukro vi bhāsy amṛtasya dhāma | sa indrāya pavase matsaravān hinvāno vācam matibhiḥ kavīnām ||

दिव्यः सुपर्णो ऽव चक्षि सोम पिन्वन् धाराः कर्मणा देववीतौ । एन्दो विश कलशं सोमधानं क्रन्दन्न् इहि सूर्यस्योप रश्मिम् ॥

divyaḥ suparṇo 'va cakṣi soma pinvan dhārāḥ karmaṇā devavītau | endo viśa kalaśaṃ somadhānaṃ krandann ihi sūryasyopa raśmim ||

तिस्रो वाच ईरयति प्र वह्निर् ऋतस्य धीतिम् ब्रह्मणो मनीषाम् । गावो यन्ति गोपतिम् पृच्छमानाः सोमं यन्ति मतयो वावशानाः ॥

tisro vāca īrayati pra vahnir ṛtasya dhītim brahmaṇo manīṣām | gāvo yanti gopatim pṛcchamānāḥ somaṃ yanti matayo vāvaśānāḥ ||

सोमं गावो धेनवो वावशानाः सोमं विप्रा मतिभिः पृच्छमानाः । सोमः सुतः पूयते अज्यमानः सोमे अर्कास् त्रिष्टुभः सं नवन्ते ॥

somaṃ gāvo dhenavo vāvaśānāḥ somaṃ viprā matibhiḥ pṛcchamānāḥ | somaḥ sutaḥ pūyate ajyamānaḥ some arkās triṣṭubhaḥ saṃ navante ||

एवा नः सोम परिषिच्यमान आ पवस्व पूयमानः स्वस्ति । इन्द्रम् आ विश बृहता रवेण वर्धया वाचं जनया पुरन्धिम् ॥

evā naḥ soma pariṣicyamāna ā pavasva pūyamānaḥ svasti | indram ā viśa bṛhatā raveṇa vardhayā vācaṃ janayā purandhim ||

आ जागृविर् विप्र ऋता मतीनां सोमः पुनानो असदच् चमूषु । सपन्ति यम् मिथुनासो निकामा अध्वर्यवो रथिरासः सुहस्ताः ॥

ā jāgṛvir vipra ṛtā matīnāṃ somaḥ punāno asadac camūṣu | sapanti yam mithunāso nikāmā adhvaryavo rathirāsaḥ suhastāḥ ||

स पुनान उप सूरे न धातोभे अप्रा रोदसी वि ष आवः । प्रिया चिद् यस्य प्रियसास ऊती स तू धनं कारिणे न प्र यंसत् ॥

sa punāna upa sūre na dhātobhe aprā rodasī vi ṣa āvaḥ | priyā cid yasya priyasāsa ūtī sa tū dhanaṃ kāriṇe na pra yaṃsat ||

स वर्धिता वर्धनः पूयमानः सोमो मीढ्वां अभि नो ज्योतिषावीत् । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञाः स्वर्विदो अभि गा अद्रिम् उष्णन् ॥

sa vardhitā vardhanaḥ pūyamānaḥ somo mīḍhvāṃ abhi no jyotiṣāvīt | yenā naḥ pūrve pitaraḥ padajñāḥ svarvido abhi gā adrim uṣṇan ||

अक्रान् समुद्रः प्रथमे विधर्मञ् जनयन् प्रजा भुवनस्य राजा । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत् सोमो वावृधे सुवान इन्दुः ॥

akrān samudraḥ prathame vidharmañ janayan prajā bhuvanasya rājā | vṛṣā pavitre adhi sāno avye bṛhat somo vāvṛdhe suvāna induḥ ||

महत् तत् सोमो महिषश् चकारापां यद् गर्भो ऽवृणीत देवान् । अदधाद् इन्द्रे पवमान ओजो ऽजनयत् सूर्ये ज्योतिर् इन्दुः ॥

mahat tat somo mahiṣaś cakārāpāṃ yad garbho 'vṛṇīta devān | adadhād indre pavamāna ojo 'janayat sūrye jyotir induḥ ||

मत्सि वायुम् इष्टये राधसे च मत्सि मित्रावरुणा पूयमानः । मत्सि शर्धो मारुतम् मत्सि देवान् मत्सि द्यावापृथिवी देव सोम ॥

matsi vāyum iṣṭaye rādhase ca matsi mitrāvaruṇā pūyamānaḥ | matsi śardho mārutam matsi devān matsi dyāvāpṛthivī deva soma ||

ऋजुः पवस्व वृजिनस्य हन्तापामीवाम् बाधमानो मृधश् च । अभिश्रीणन् पयः पयसाभि गोनाम् इन्द्रस्य त्वं तव वयं सखायः ॥

ṛjuḥ pavasva vṛjinasya hantāpāmīvām bādhamāno mṛdhaś ca | abhiśrīṇan payaḥ payasābhi gonām indrasya tvaṃ tava vayaṃ sakhāyaḥ ||

मध्वः सूदम् पवस्व वस्व उत्सं वीरं च न आ पवस्वा भगं च । स्वदस्वेन्द्राय पवमान इन्दो रयिं च न आ पवस्वा समुद्रात् ॥

madhvaḥ sūdam pavasva vasva utsaṃ vīraṃ ca na ā pavasvā bhagaṃ ca | svadasvendrāya pavamāna indo rayiṃ ca na ā pavasvā samudrāt ||

सोमः सुतो धारयात्यो न हित्वा सिन्धुर् न निम्नम् अभि वाज्य् अक्षाः । आ योनिं वन्यम् असदत् पुनानः सम् इन्दुर् गोभिर् असरत् सम् अद्भिः ॥

somaḥ suto dhārayātyo na hitvā sindhur na nimnam abhi vājy akṣāḥ | ā yoniṃ vanyam asadat punānaḥ sam indur gobhir asarat sam adbhiḥ ||

एष स्य ते पवत इन्द्र सोमश् चमूषु धीर उशते तवस्वान् । स्वर्चक्षा रथिरः सत्यशुष्मः कामो न यो देवयताम् असर्जि ॥

eṣa sya te pavata indra somaś camūṣu dhīra uśate tavasvān | svarcakṣā rathiraḥ satyaśuṣmaḥ kāmo na yo devayatām asarji ||

एष प्रत्नेन वयसा पुनानस् तिरो वर्पांसि दुहितुर् दधानः । वसानः शर्म त्रिवरूथम् अप्सु होतेव याति समनेषु रेभन् ॥

eṣa pratnena vayasā punānas tiro varpāṃsi duhitur dadhānaḥ | vasānaḥ śarma trivarūtham apsu hoteva yāti samaneṣu rebhan ||

नू नस् त्वं रथिरो देव सोम परि स्रव चम्वोः पूयमानः । अप्सु स्वादिष्ठो मधुमां ऋतावा देवो न यः सविता सत्यमन्मा ॥

nū nas tvaṃ rathiro deva soma pari srava camvoḥ pūyamānaḥ | apsu svādiṣṭho madhumāṃ ṛtāvā devo na yaḥ savitā satyamanmā ||

अभि वायुं वीत्य् अर्षा गृणानो ऽभि मित्रावरुणा पूयमानः । अभी नरं धीजवनं रथेष्ठाम् अभीन्द्रं वृषणं वज्रबाहुम् ॥

abhi vāyuṃ vīty arṣā gṛṇāno 'bhi mitrāvaruṇā pūyamānaḥ | abhī naraṃ dhījavanaṃ ratheṣṭhām abhīndraṃ vṛṣaṇaṃ vajrabāhum ||

अभि वस्त्रा सुवसनान्य् अर्षाभि धेनूः सुदुघाः पूयमानः । अभि चन्द्रा भर्तवे नो हिरण्याभ्य् अश्वान् रथिनो देव सोम ॥

abhi vastrā suvasanāny arṣābhi dhenūḥ sudughāḥ pūyamānaḥ | abhi candrā bhartave no hiraṇyābhy aśvān rathino deva soma ||

अभी नो अर्ष दिव्या वसून्य् अभि विश्वा पार्थिवा पूयमानः । अभि येन द्रविणम् अश्नवामाभ्य् आर्षेयं जमदग्निवन् नः ॥

abhī no arṣa divyā vasūny abhi viśvā pārthivā pūyamānaḥ | abhi yena draviṇam aśnavāmābhy ārṣeyaṃ jamadagnivan naḥ ||

अया पवा पवस्वैना वसूनि मांश्चत्व इन्दो सरसि प्र धन्व । ब्रध्नश् चिद् अत्र वातो न जूतः पुरुमेधश् चित् तकवे नरं दात् ॥

ayā pavā pavasvainā vasūni māṃścatva indo sarasi pra dhanva | bradhnaś cid atra vāto na jūtaḥ purumedhaś cit takave naraṃ dāt ||

उत न एना पवया पवस्वाधि श्रुते श्रवाय्यस्य तीर्थे । षष्टिं सहस्रा नैगुतो वसूनि वृक्षं न पक्वं धूनवद् रणाय ॥

uta na enā pavayā pavasvādhi śrute śravāyyasya tīrthe | ṣaṣṭiṃ sahasrā naiguto vasūni vṛkṣaṃ na pakvaṃ dhūnavad raṇāya ||

महीमे अस्य वृषनाम शूषे मांश्चत्वे वा पृशने वा वधत्रे । अस्वापयन् निगुतः स्नेहयच् चापामित्रां अपाचितो अचेतः ॥

mahīme asya vṛṣanāma śūṣe māṃścatve vā pṛśane vā vadhatre | asvāpayan nigutaḥ snehayac cāpāmitrāṃ apācito acetaḥ ||

सं त्री पवित्रा विततान्य् एष्य् अन्व् एकं धावसि पूयमानः । असि भगो असि दात्रस्य दातासि मघवा मघवद्भ्य इन्दो ॥

saṃ trī pavitrā vitatāny eṣy anv ekaṃ dhāvasi pūyamānaḥ | asi bhago asi dātrasya dātāsi maghavā maghavadbhya indo ||

एष विश्ववित् पवते मनीषी सोमो विश्वस्य भुवनस्य राजा । द्रप्सां ईरयन् विदथेष्व् इन्दुर् वि वारम् अव्यं समयाति याति ॥

eṣa viśvavit pavate manīṣī somo viśvasya bhuvanasya rājā | drapsāṃ īrayan vidatheṣv indur vi vāram avyaṃ samayāti yāti ||

इन्दुं रिहन्ति महिषा अदब्धाः पदे रेभन्ति कवयो न गृध्राः । हिन्वन्ति धीरा दशभिः क्षिपाभिः सम् अञ्जते रूपम् अपां रसेन ॥

induṃ rihanti mahiṣā adabdhāḥ pade rebhanti kavayo na gṛdhrāḥ | hinvanti dhīrā daśabhiḥ kṣipābhiḥ sam añjate rūpam apāṃ rasena ||

त्वया वयम् पवमानेन सोम भरे कृतं वि चिनुयाम शश्वत् । तन् नो मित्रो वरुणो मामहन्ताम् अदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥

tvayā vayam pavamānena soma bhare kṛtaṃ vi cinuyāma śaśvat | tan no mitro varuṇo māmahantām aditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ ||