Vālmīki Rāmāyaṇa — star passages [RamS] 2.10

आज्ञाप्य तु महाराजो राघवस्याभिषेचनम् । प्रियार्हां प्रियम् आख्यातुं विवेशान्तःपुरं वशी

ājñāpya tu mahārājo rāghavasyābhiṣecanam / priyārhāṃ priyam ākhyātuṃ viveśāntaḥpuraṃ vaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तत्र पतितां भूमौ शयानाम् अतथोचिताम् । प्रतप्त इव दुःखेन सो ऽपश्यज् जगतीपतिः

tāṃ tatra patitāṃ bhūmau śayānām atathocitām / pratapta iva duḥkhena so 'paśyaj jagatīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वृद्धस् तरुणीं भार्यां प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसीम् । अपापः पापसंकल्पां ददर्श धरणीतले

sa vṛddhas taruṇīṃ bhāryāṃ prāṇebhyo 'pi garīyasīm / apāpaḥ pāpasaṃkalpāṃ dadarśa dharaṇītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करेणुम् इव दिग्धेन विद्धां मृगयुणा वने । महागज इवारण्ये स्नेहात् परिममर्श ताम्

kareṇum iva digdhena viddhāṃ mṛgayuṇā vane / mahāgaja ivāraṇye snehāt parimamarśa tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिमृश्य च पाणिभ्याम् अभिसंत्रस्तचेतनः । कामी कमलपत्त्राक्षीम् उवाच वनिताम् इदम्

parimṛśya ca pāṇibhyām abhisaṃtrastacetanaḥ / kāmī kamalapattrākṣīm uvāca vanitām idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते ऽहम् अभिजानामि क्रोधम् आत्मनि संश्रितम् । देवि केनाभियुक्तासि केन वासि विमानिता

na te 'ham abhijānāmi krodham ātmani saṃśritam / devi kenābhiyuktāsi kena vāsi vimānitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् इदं मम दुःखाय शेषे कल्याणि पांसुषु । भूमौ शेषे किमर्थं त्वं मयि कल्याणचेतसि । भूतोपहतचित्तेव मम चित्तप्रमाथिनी ॥ रम्स् २,१०।७ ॥* सन्ति मे कुशला वैद्या अभितुष्टाश् च सर्वशः । सुखितां त्वां करिष्यन्ति व्याधिम् आचक्ष्व भामिनि

yad idaṃ mama duḥkhāya śeṣe kalyāṇi pāṃsuṣu / bhūmau śeṣe kimarthaṃ tvaṃ mayi kalyāṇacetasi / bhūtopahatacitteva mama cittapramāthinī // RamS 2,10.7 //* santi me kuśalā vaidyā abhituṣṭāś ca sarvaśaḥ / sukhitāṃ tvāṃ kariṣyanti vyādhim ācakṣva bhāmini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्य वा ते प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम् । कः प्रियं लभताम् अद्य को वा सुमहद् अप्रियम्

kasya vā te priyaṃ kāryaṃ kena vā vipriyaṃ kṛtam / kaḥ priyaṃ labhatām adya ko vā sumahad apriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवध्यो वध्यतां को वा वध्यः को वा विमुच्यताम् । दरिद्रः को भवत्व् आढ्यो द्रव्यवान् वाप्य् अकिञ्चनः

avadhyo vadhyatāṃ ko vā vadhyaḥ ko vā vimucyatām / daridraḥ ko bhavatv āḍhyo dravyavān vāpy akiñcanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं चैव मदीयाश् च सर्वे तव वशानुगाः । न ते कंचिद् अभिप्रायं व्याहन्तुम् अहम् उत्सहे

ahaṃ caiva madīyāś ca sarve tava vaśānugāḥ / na te kaṃcid abhiprāyaṃ vyāhantum aham utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन् मनसेच्छसि । यावद् आवर्तते चक्रं तावती मे वसुंधरा

ātmano jīvitenāpi brūhi yan manasecchasi / yāvad āvartate cakraṃ tāvatī me vasuṃdharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोक्ता सा समाश्वस्ता वक्तुकामा तद् अप्रियम् । परिपीडयितुं भूयो भर्तारम् उपचक्रमे

tathoktā sā samāśvastā vaktukāmā tad apriyam / paripīḍayituṃ bhūyo bhartāram upacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्मि विप्रकृता देव केनचिन् न विमानिता । अभिप्रायस् तु मे कश्चित् तम् इच्छामि त्वया कृतम्

nāsmi viprakṛtā deva kenacin na vimānitā / abhiprāyas tu me kaścit tam icchāmi tvayā kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुम् इच्छसि । अथ तद् व्याहरिष्यामि यद् अभिप्रार्थितं मया

pratijñāṃ pratijānīṣva yadi tvaṃ kartum icchasi / atha tad vyāhariṣyāmi yad abhiprārthitaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तया राजा प्रियया स्त्रीवशं गतः । ताम् उवाच महातेजाः कैकेयीम् ईषदुत्स्मितः

evam uktas tayā rājā priyayā strīvaśaṃ gataḥ / tām uvāca mahātejāḥ kaikeyīm īṣadutsmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम । मनुजो मनुजव्याघ्राद् रामाद् अन्यो न विद्यते

avalipte na jānāsi tvattaḥ priyataro mama / manujo manujavyāghrād rāmād anyo na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रे हृदयम् अप्य् एतद् अनुमृश्योद्धरस्व मे । एतत् समीक्ष्य कैकेयि ब्रूहि यत् साधु मन्यसे

bhadre hṛdayam apy etad anumṛśyoddharasva me / etat samīkṣya kaikeyi brūhi yat sādhu manyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलम् आत्मनि पश्यन्ती न मां शङ्कितुम् अर्हसि । करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे

balam ātmani paśyantī na māṃ śaṅkitum arhasi / kariṣyāmi tava prītiṃ sukṛtenāpi te śape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन वाक्येन संहृष्टा तम् अभिप्रायम् आत्मनः । व्याजहार महाघोरम् अभ्यागतम् इवान्तकम्

tena vākyena saṃhṛṣṭā tam abhiprāyam ātmanaḥ / vyājahāra mahāghoram abhyāgatam ivāntakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाक्रमेण शपसि वरं मम ददासि च । तच् छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद् देवाः सेन्द्रपुरोगमाः

yathākrameṇa śapasi varaṃ mama dadāsi ca / tac chṛṇvantu trayastriṃśad devāḥ sendrapurogamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रादित्यौ नभश् चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः । जगच् च पृथिवी चैव सगन्धर्वा सराक्षसा

candrādityau nabhaś caiva grahā rātryahanī diśaḥ / jagac ca pṛthivī caiva sagandharvā sarākṣasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवताः । यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर् भाषितं तव

niśācarāṇi bhūtāni gṛheṣu gṛhadevatāḥ / yāni cānyāni bhūtāni jānīyur bhāṣitaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यसंधो महातेजा धर्मज्ञः सुसमाहितः । वरं मम ददात्य् एष तन् मे शृण्वन्तु देवताः

satyasaṃdho mahātejā dharmajñaḥ susamāhitaḥ / varaṃ mama dadāty eṣa tan me śṛṇvantu devatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति देवी महेष्वासं परिगृह्याभिशस्य च । ततः परम् उवाचेदं वरदं काममोहितम्

iti devī maheṣvāsaṃ parigṛhyābhiśasya ca / tataḥ param uvācedaṃ varadaṃ kāmamohitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरौ यौ मे त्वया देव तदा दत्तौ महीपते । तौ तावद् अहम् अद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः

varau yau me tvayā deva tadā dattau mahīpate / tau tāvad aham adyaiva vakṣyāmi śṛṇu me vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः । अनेनैवाभिषेकेण भरतो मे ऽभिषिच्यताम्

abhiṣekasamārambho rāghavasyopakalpitaḥ / anenaivābhiṣekeṇa bharato me 'bhiṣicyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यम् आश्रितः । चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः

nava pañca ca varṣāṇi daṇḍakāraṇyam āśritaḥ / cīrājinajaṭādhārī rāmo bhavatu tāpasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतो भजताम् अद्य यौवराज्यम् अकण्टकम् । अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वने

bharato bhajatām adya yauvarājyam akaṇṭakam / adya caiva hi paśyeyaṃ prayāntaṃ rāghavaṃ vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः श्रुत्वा महाराज कैकेय्या दारुणं वचः । व्यथितो विलवश् चैव व्याघ्रीं दृष्ट्वा यथा मृगः

tataḥ śrutvā mahārāja kaikeyyā dāruṇaṃ vacaḥ / vyathito vilavaś caiva vyāghrīṃ dṛṣṭvā yathā mṛgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंवृतायाम् आसीनो जगत्यां दीर्घम् उच्छ्वसन् । अहो धिग् इति सामर्षो वाचम् उक्त्वा नराधिपः । मोहम् आपेदिवान् भूयः शोकोपहतचेतनः ॥ रम्स् २,१०।३१ ॥* चिरेण तु नृपः संज्ञां प्रतिलभ्य सुदुःखितः । कैकेयीम् अब्रवीत् क्रुद्धः प्रदहन्न् इव चक्षुषा

asaṃvṛtāyām āsīno jagatyāṃ dīrgham ucchvasan / aho dhig iti sāmarṣo vācam uktvā narādhipaḥ / moham āpedivān bhūyaḥ śokopahatacetanaḥ // RamS 2,10.31 //* cireṇa tu nṛpaḥ saṃjñāṃ pratilabhya suduḥkhitaḥ / kaikeyīm abravīt kruddhaḥ pradahann iva cakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृशंसे दुष्टचारित्रे कुलस्यास्य विनाशिनि । किं कृतं तव रामेण पापे पापं मयापि वा

nṛśaṃse duṣṭacāritre kulasyāsya vināśini / kiṃ kṛtaṃ tava rāmeṇa pāpe pāpaṃ mayāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा ते जननीतुल्यां वृत्तिं वहति राघवः । तस्यैव त्वम् अनर्थाय किंनिमित्तम् इहोद्यता

sadā te jananītulyāṃ vṛttiṃ vahati rāghavaḥ / tasyaiva tvam anarthāya kiṃnimittam ihodyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं मयात्मविनाशाय भवनं स्वं प्रवेशिता । अविज्ञानान् नृपसुता व्याली तीक्ष्णविषा यथा

tvaṃ mayātmavināśāya bhavanaṃ svaṃ praveśitā / avijñānān nṛpasutā vyālī tīkṣṇaviṣā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवलोको यदा सर्वो रामस्येह गुणस्तवम् । अपराधं कम् उद्दिश्य त्यक्ष्यामीष्टम् अहं सुतम्

jīvaloko yadā sarvo rāmasyeha guṇastavam / aparādhaṃ kam uddiśya tyakṣyāmīṣṭam ahaṃ sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसल्यां वा सुमित्रां वा त्यजेयम् अपि वा श्रियम् । जीवितं वात्मनो रामं न त्व् एव पितृवत्सलम्

kausalyāṃ vā sumitrāṃ vā tyajeyam api vā śriyam / jīvitaṃ vātmano rāmaṃ na tv eva pitṛvatsalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परा भवति मे प्रीतिर् दृष्ट्वा तनयम् अग्रजम् । अपश्यतस् तु मे रामं नष्टा भवति चेतना

parā bhavati me prītir dṛṣṭvā tanayam agrajam / apaśyatas tu me rāmaṃ naṣṭā bhavati cetanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठेल् लोको विना सूर्यं सस्यं वा सलिलं विना । न तु रामं विना देहे तिष्ठेत् तु मम जीवितम्

tiṣṭhel loko vinā sūryaṃ sasyaṃ vā salilaṃ vinā / na tu rāmaṃ vinā dehe tiṣṭhet tu mama jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अलं त्यज्यताम् एष निश्चयः पापनिश्चये । अपि ते चरणौ मूर्ध्ना स्पृशाम्य् एष प्रसीद मे

tad alaṃ tyajyatām eṣa niścayaḥ pāpaniścaye / api te caraṇau mūrdhnā spṛśāmy eṣa prasīda me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भूमिपालो विलपन्न् अनाथवत् स्त्रिया गृहीतो हृदये ऽतिमात्रया । पपात देव्याश् चरणौ प्रसारिताव् उभाव् असंस्पृश्य यथातुरस् तथा

sa bhūmipālo vilapann anāthavat striyā gṛhīto hṛdaye 'timātrayā / papāta devyāś caraṇau prasāritāv ubhāv asaṃspṛśya yathāturas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.