अथाशोको महीपालः कृतांजलिपुटो मुदा । उपगुप्तं गुरुं नत्वा भूयो ऽप्य् एवम् अभाषत
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ guruṃ natvā bhūyo 'py evam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Ratnamālāvadāna 11
भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं । यथा ते गुरुणाख्यातं तथा मे वक्तुम् अर्हसि
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇākhyātaṃ tathā me vaktum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेन नरेन्द्रेण पृष्टो ऽसौ सुगतांशजः । उपगुप्तो महाभिज्ञस् तं नृपं प्रत्यभाषत
iti tena narendreṇa pṛṣṭo 'sau sugatāṃśajaḥ / upagupto mahābhijñas taṃ nṛpaṃ pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु राजन् महाभाग यथा मे गुरुणोदितं । तथाहं ते प्रवक्ष्यामि तद् अनुमोदनां कुरु
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditaṃ / tathāhaṃ te pravakṣyāmi tad anumodanāṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरैकसमये चैवं श्रीघनो ऽसौ तथागतः । संबुद्धः सुगतः शास्ता सर्वधर्मानुदेशकः
puraikasamaye caivaṃ śrīghano 'sau tathāgataḥ / saṃbuddhaḥ sugataḥ śāstā sarvadharmānudeśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावस्त्यां वहिर् उद्याने जेतवने मनोरमे । अनाथपिण्डदोद्याने विहारे सुगताश्रमे
śrāvastyāṃ vahir udyāne jetavane manorame / anāthapiṇḍadodyāne vihāre sugatāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षुभिः श्रावकैः सार्द्धं उपासकैश् च चैलकैः । बोधिसत्वैर् महासत्वैस् तदन्यैश् च महर्षिभिः
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ upāsakaiś ca cailakaiḥ / bodhisatvair mahāsatvais tadanyaiś ca maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यहरत् सर्वहितार्थाय धर्मामृतं प्रवर्षयन् । तत् सद्धर्मामृतं पातुं प्रययुर् बोधिकामिनः
vyaharat sarvahitārthāya dharmāmṛtaṃ pravarṣayan / tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ prayayur bodhikāminaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकपाला महाराजा स्वस्वसैन्यजनैः सह । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च मंत्रिणो जनाः
lokapālā mahārājā svasvasainyajanaiḥ saha / brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇo janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्याः साधवः पौरा धनिनश् च महाजनाः । वणिजः सार्थवाहाश् च तथान्ये सर्वजातिकाः
amātyāḥ sādhavaḥ paurā dhaninaś ca mahājanāḥ / vaṇijaḥ sārthavāhāś ca tathānye sarvajātikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदिग्भ्यः समागत्य सर्वे ते समुपागताः । तं बुद्धं सुगतं नाथं पूजयित्वा समंततः
sarvadigbhyaḥ samāgatya sarve te samupāgatāḥ / taṃ buddhaṃ sugataṃ nāthaṃ pūjayitvā samaṃtataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवृत्य पुरोधाय शख्याविगुणकामिताः । कृतांजलिपुटो तस्थुः सद्धर्मचरणोत्सुकाः
parivṛtya purodhāya śakhyāviguṇakāmitāḥ / kṛtāṃjalipuṭo tasthuḥ saddharmacaraṇotsukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपस्थितान् । आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं
athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupasthitān / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे लोकाधिपादयः । हर्षितास् ते ऽनुमोदन्तो वभूवुः परिबोधिताः
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokādhipādayaḥ / harṣitās te 'numodanto vabhūvuḥ paribodhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैव समये तस्यां श्रावस्त्यां पुरिसंभवः । आसीद् गृहपतिः प्राढ्यः कुवेरवत् समृद्धिमान्
tadaiva samaye tasyāṃ śrāvastyāṃ purisaṃbhavaḥ / āsīd gṛhapatiḥ prāḍhyaḥ kuveravat samṛddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिरत्नसेवको धीमान् सुविशालपरिग्रहः
triratnasevako dhīmān suviśālaparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगृही विधिवद् भार्यां स्वकुलधर्मचारिणी । परिणीता यथाकामं संरमे परिचारयन्
saṃgṛhī vidhivad bhāryāṃ svakuladharmacāriṇī / pariṇītā yathākāmaṃ saṃrame paricārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यासौ रमणी भार्या संवृत्ता गर्भिणी सती । असूत समये पुत्रं प्रासादिकं मनोहरं
tasyāsau ramaṇī bhāryā saṃvṛttā garbhiṇī satī / asūta samaye putraṃ prāsādikaṃ manoharaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च जातिस्मरो वालो जातमात्रः स्वकौ भुजौ । संदृष्ट्वालिंग्य चुंवित्वा परिष्वज्यैवम् अब्रवीत्
sa ca jātismaro vālo jātamātraḥ svakau bhujau / saṃdṛṣṭvāliṃgya cuṃvitvā pariṣvajyaivam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ । अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना
aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैवं जातमात्रेण दृष्टं कृतं प्रभाषितं । दृष्ट्वा श्रुत्वा च सा माता त्रासिता विस्मिताभवत्
tenaivaṃ jātamātreṇa dṛṣṭaṃ kṛtaṃ prabhāṣitaṃ / dṛṣṭvā śrutvā ca sā mātā trāsitā vismitābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एतद् इति संत्रस्ता दृष्ट्वा तं दारकं मुदा । भर्त्तारं सहसाहूय अग्रम् एनम् अदर्शयत्
kim etad iti saṃtrastā dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ mudā / bharttāraṃ sahasāhūya agram enam adarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदासौ दारकश् चापि दृष्ट्वा तं जनकं मुदा । हस्तौ दृष्ट्वा तथालिंग्य चुंवयित्वा चैवम् अब्रवीत्
tadāsau dārakaś cāpi dṛṣṭvā taṃ janakaṃ mudā / hastau dṛṣṭvā tathāliṃgya cuṃvayitvā caivam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ । अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना
aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संदर्शयं हस्ताव् एवं चाप्य् अवदच् छिशुः । दारको ऽसौ पुनः सुप्तो निद्रां भेजे यद् इछया
iti saṃdarśayaṃ hastāv evaṃ cāpy avadac chiśuḥ / dārako 'sau punaḥ supto nidrāṃ bheje yad ichayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसौ जनको ऽप्य् एतद् दृष्ट्वा श्रुत्वा प्रविस्मितः । किं एतद् इति साशंका ज्ञातिन् आहूय चाब्रवीत् । भवन्तो ऽद्य प्रजातं मे पुत्ररत्नं मनोहरं । तन् निमित्तं निरीक्ष्यैतत् सत्यं मे वक्तुम् अर्हथ । इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते ज्ञातयो मुदा । तत् पुत्रं दारकं द्रष्टुं तत् कोष्ठं समुपादिशत् । तथासौ दारकश् चैवं तान् दृष्ट्वा समुपस्थितान् । भुजौ पश्यन् परिष्वज्य चुंवित्वैवम् अभाषत । अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण मयाधुना । भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदा चन । खरां वाचं च मार्हत्सु निश्चारयत सर्वदा । एवं संदर्शयं हस्तौ वचनं संवदं शिशुः । दारको ऽसौ पुनः सुप्तो निद्रां भेजे यद् इछया । एतत् ते ज्ञातयो दृष्ट्वा श्रुत्वा सर्वे ऽपि विस्मिताः । किम् एतद् इति भाषन्तो वभूवुः परिसंकिताः
tato 'sau janako 'py etad dṛṣṭvā śrutvā pravismitaḥ / kiṃ etad iti sāśaṃkā jñātin āhūya cābravīt / bhavanto 'dya prajātaṃ me putraratnaṃ manoharaṃ / tan nimittaṃ nirīkṣyaitat satyaṃ me vaktum arhatha / iti tenoditaṃ śrutvā sarve te jñātayo mudā / tat putraṃ dārakaṃ draṣṭuṃ tat koṣṭhaṃ samupādiśat / tathāsau dārakaś caivaṃ tān dṛṣṭvā samupasthitān / bhujau paśyan pariṣvajya cuṃvitvaivam abhāṣata / aho vatādya me hastau sucireṇa mayādhunā / bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadā cana / kharāṃ vācaṃ ca mārhatsu niścārayata sarvadā / evaṃ saṃdarśayaṃ hastau vacanaṃ saṃvadaṃ śiśuḥ / dārako 'sau punaḥ supto nidrāṃ bheje yad ichayā / etat te jñātayo dṛṣṭvā śrutvā sarve 'pi vismitāḥ / kim etad iti bhāṣanto vabhūvuḥ parisaṃkitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते ज्ञातयः सर्वे विज्ञाय तस्य लक्षणं । संमील्य तम् उपामंत्र्य गृहस्थः प्रतिहर्षितः
tatas te jñātayaḥ sarve vijñāya tasya lakṣaṇaṃ / saṃmīlya tam upāmaṃtrya gṛhasthaḥ pratiharṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य जातिमहं कृत्वा पुनर् एवम् अवोचत । भदन्तो दारकस्यास्य नामधेयं प्रमाणतः
tasya jātimahaṃ kṛtvā punar evam avocata / bhadanto dārakasyāsya nāmadheyaṃ pramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथायोग्यप्रसिद्धेन कर्त्तुम् अर्हथ सांप्रतं । इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते ज्ञातयस् ततः
yathāyogyaprasiddhena karttum arhatha sāṃprataṃ / iti tenoditaṃ śrutvā sarve te jñātayas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमील्य संमतं कृत्वा तं गृहस्थं समब्रुवन् । यद् अयं ते सुतो वालो जातमात्रः स्वकौ भुजौ
saṃmīlya saṃmataṃ kṛtvā taṃ gṛhasthaṃ samabruvan / yad ayaṃ te suto vālo jātamātraḥ svakau bhujau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन् आलिंग्या चुंवित्व मुदा चैवं प्रभाषते । तद् अयं दारको नाम्ना हस्तक इति विश्रुतः
paśyan āliṃgyā cuṃvitva mudā caivaṃ prabhāṣate / tad ayaṃ dārako nāmnā hastaka iti viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवतु सर्वलोकेषु सुचिरं चापि जीवतु । तथेति प्रतिनंदित्वा गृहस्थो ऽसौ प्रमोदितः
bhavatu sarvalokeṣu suciraṃ cāpi jīvatu / tatheti pratinaṃditvā gṛhastho 'sau pramoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन नाम्ना प्रसिद्धेन प्रथयाम् आस तं सुतं । ततो ऽसौ दारकस् तेन पित्रा पुत्राभिनंदितः । उपन्यस्तोपधात्रीषु धारणप्रतिपालने
tena nāmnā prasiddhena prathayām āsa taṃ sutaṃ / tato 'sau dārakas tena pitrā putrābhinaṃditaḥ / upanyastopadhātrīṣu dhāraṇapratipālane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तासां प्रयत्नैः स पथ्योपचारणैः क्रमात् । दिने दिने प्रवृद्धो ऽभूद् ह्रदस्थम् इव पंकजं
tatas tāsāṃ prayatnaiḥ sa pathyopacāraṇaiḥ kramāt / dine dine pravṛddho 'bhūd hradastham iva paṃkajaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स हस्तकस् ताभिः पाल्यमानः प्रवर्द्धितः । कुमारः सखिभिः सार्द्धं क्रीडास्थानं गतो ऽरमत्
evaṃ sa hastakas tābhiḥ pālyamānaḥ pravarddhitaḥ / kumāraḥ sakhibhiḥ sārddhaṃ krīḍāsthānaṃ gato 'ramat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तेषां सखीनां च हस्तको ऽसौ पुरःस्थितः । हस्ताव् आलिंग्य संरक्ष्य चुंवित्वैवम् अभाषत
tatra teṣāṃ sakhīnāṃ ca hastako 'sau puraḥsthitaḥ / hastāv āliṃgya saṃrakṣya cuṃvitvaivam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ । अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना
aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदाचन । खरां वाचं च मार्हत्सु निश्चारयत केषु चित्
bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadācana / kharāṃ vācaṃ ca mārhatsu niścārayata keṣu cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संरक्षितौ हस्तौ तेनैवं च प्रभाषितं । दृष्ट्वा श्रुत्वाभवन् सर्वे सखायातीवविस्मिताः
iti saṃrakṣitau hastau tenaivaṃ ca prabhāṣitaṃ / dṛṣṭvā śrutvābhavan sarve sakhāyātīvavismitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च जनकेनासौ लिपिशालानिवेशितः । गुरुं सम्यग् उपाश्रित्य विद्यापारं ययौ लघु
tataś ca janakenāsau lipiśālāniveśitaḥ / guruṃ samyag upāśritya vidyāpāraṃ yayau laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तेषां गुरुणां च हस्तको ऽसौ पुरःस्थितः । हस्तौ दृष्ट्वा समालिंग्य चुंवित्वा चैवम् अब्रवीत्
tatra teṣāṃ guruṇāṃ ca hastako 'sau puraḥsthitaḥ / hastau dṛṣṭvā samāliṃgya cuṃvitvā caivam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ । अहो लब्धव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना
aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhav imau hastau sucireṇa mayādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदा चन । खरां वाचं च मार्हत्सु निश्चारयत केषु चित्
bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadā cana / kharāṃ vācaṃ ca mārhatsu niścārayata keṣu cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनकायः समुद्भ्रान्तो ऽगोपायत् स्वस्वभाण्डकं । तदासौ हस्तको ऽप्य् एवं समुद्भ्रान्तः स्वकौ भुजौ । संभुज्य गोपयित्वैवं जनकायम् अभाषत । अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ । अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना । भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदा चन । खरां वाचैव मार्हत्सु निश्चारयत केषु चित् । एवं हस्तौ सुसंरक्ष्य तेनैवं च प्रभाषितं । दृष्ट्वा श्रुत्वा च ते सर्वे लोका आसन् सुविस्मिताः
janakāyaḥ samudbhrānto 'gopāyat svasvabhāṇḍakaṃ / tadāsau hastako 'py evaṃ samudbhrāntaḥ svakau bhujau / saṃbhujya gopayitvaivaṃ janakāyam abhāṣata / aho vatādya me hastau sucireṇa samudbhavau / aho labdhāv imau hastau sucireṇa mayādhunā / bhavanto 'rhatsu mā cittaṃ dūṣayata kadā cana / kharāṃ vācaiva mārhatsu niścārayata keṣu cit / evaṃ hastau susaṃrakṣya tenaivaṃ ca prabhāṣitaṃ / dṛṣṭvā śrutvā ca te sarve lokā āsan suvismitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसौ हस्तको ऽन्यस्मिं दिवसे सखिभिः सह । जेतवनं महोद्यानं जिनाश्रमे उपाययौ
tato 'sau hastako 'nyasmiṃ divase sakhibhiḥ saha / jetavanaṃ mahodyānaṃ jināśrame upāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राद्राक्षीत् महाबुद्धं भगवन्तं सभास्थितं । द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनैः परिमंडितं
tatrādrākṣīt mahābuddhaṃ bhagavantaṃ sabhāsthitaṃ / dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaiḥ parimaṃḍitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामप्रभासमुद्दीप्तं शतसूर्याधिकप्रभं । शान्तेन्द्रियं सुभद्रांगं सौम्यकान्तं मनोहरं
vyāmaprabhāsamuddīptaṃ śatasūryādhikaprabhaṃ / śāntendriyaṃ subhadrāṃgaṃ saumyakāntaṃ manoharaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वासौ सुप्रसन्नात्मा सहसा समुपागतः । पादौ तस्य मुनेर् नत्वा धर्मं श्रोतुं पुरो ऽविशत्
dṛṣṭvāsau suprasannātmā sahasā samupāgataḥ / pādau tasya muner natvā dharmaṃ śrotuṃ puro 'viśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसौ भगवान् तस्य दृष्ट्वाशयं विशोधितं । आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं
tato 'sau bhagavān tasya dṛṣṭvāśayaṃ viśodhitaṃ / ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सुगतोदितं धर्मं आर्य्यसत्यसमन्वितं । श्रुत्वासौ हस्तको विज्ञः सत्कायदृष्टिपर्वतं
taṃ sugatoditaṃ dharmaṃ āryyasatyasamanvitaṃ / śrutvāsau hastako vijñaḥ satkāyadṛṣṭiparvataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभिद्य ज्ञानवज्रेण विंशतिशिखरोद्गतं । श्रोतापत्तिफलं प्राप्तो दृष्टसत्यो ऽभवत् ततः
saṃbhidya jñānavajreṇa viṃśatiśikharodgataṃ / śrotāpattiphalaṃ prāpto dṛṣṭasatyo 'bhavat tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबुद्धसुगतं नत्वा स्वगेहं सहसा ययौ
saṃbuddhasugataṃ natvā svagehaṃ sahasā yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैतत् सर्ववृत्तांतं पित्रोर् आज्ञाय हर्षितः । प्रव्रज्यासाधने ऽनुज्ञां पितरौ प्रत्ययाचत
tatraitat sarvavṛttāṃtaṃ pitror ājñāya harṣitaḥ / pravrajyāsādhane 'nujñāṃ pitarau pratyayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं मे रोचते तात प्रव्रज्याव्रतसाधने । तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे हितं मयि यदीछथ
cittaṃ me rocate tāta pravrajyāvratasādhane / tad anujñāṃ pradattaṃ me hitaṃ mayi yadīchatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पुत्रोदितं श्रुत्वात्मजं तं पितावदत् । मा कृथाः सहसा पुत्र प्रव्रज्यासाधने मनः
iti putroditaṃ śrutvātmajaṃ taṃ pitāvadat / mā kṛthāḥ sahasā putra pravrajyāsādhane manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रज्या दुष्करं स्थानं तद् अन्यद्व्रतम् आचर । प्रव्रज्याग्रहणं वृद्धे दरिद्रिते सुशोभिते
pravrajyā duṣkaraṃ sthānaṃ tad anyadvratam ācara / pravrajyāgrahaṇaṃ vṛddhe daridrite suśobhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं च पुत्र कुमारो ऽसि दहरो ऽतिसुकोमलः । किंचिद् दुःखे ऽनभिज्ञाय तत् प्रव्रज्यां चरेः कथं
tvaṃ ca putra kumāro 'si daharo 'tisukomalaḥ / kiṃcid duḥkhe 'nabhijñāya tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यावद् यौवनं देहं यावत् संपच् च ते गृहे । तावद् गेहे सुखं भुक्त्वा गृही धर्मं समाचर
tad yāvad yauvanaṃ dehaṃ yāvat saṃpac ca te gṛhe / tāvad gehe sukhaṃ bhuktvā gṛhī dharmaṃ samācara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् युवा समृद्धश् च तावत् त्वं प्रव्रजेः कथं
yāvad yuvā samṛddhaś ca tāvat tvaṃ pravrajeḥ kathaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपत्तिक्षणयौवन्यं एतन् मारस्य गोचरं । तद् एतस्मिं कथं पुत्र प्रव्रज्याव्रतम् आचरेः
saṃpattikṣaṇayauvanyaṃ etan mārasya gocaraṃ / tad etasmiṃ kathaṃ putra pravrajyāvratam ācareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतद् दुष्करं मत्वा प्रव्रज्याचरणे मनः । यत्नेनापि विनिवार्य कुलधर्मे समाश्रय
ity etad duṣkaraṃ matvā pravrajyācaraṇe manaḥ / yatnenāpi vinivārya kuladharme samāśraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते मंगलं नित्यम् इहामुत्रापि सर्वतः । यशोधर्मसुखान्य् एवं सद्गतिं समवाप्नुयाः
tatas te maṃgalaṃ nityam ihāmutrāpi sarvataḥ / yaśodharmasukhāny evaṃ sadgatiṃ samavāpnuyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वाक्यं पितुः श्रुत्वा हस्तको ऽसौ विशंकितः । पितरौ बोधयन् धर्मे पुनर् एवम् अभाषत
iti vākyaṃ pituḥ śrutvā hastako 'sau viśaṃkitaḥ / pitarau bodhayan dharme punar evam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यम् एतत् तथा तात त्वयैवं सत्यम् उच्यते । अत्रापि श्रूयतां तात ममाभिप्रायम् उच्यतां
satyam etat tathā tāta tvayaivaṃ satyam ucyate / atrāpi śrūyatāṃ tāta mamābhiprāyam ucyatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनित्यं खलु संसारं जीवितं चापि चंचरं । क्षणध्वंसि शरीरं च संपच् चापि घनोपमा
anityaṃ khalu saṃsāraṃ jīvitaṃ cāpi caṃcaraṃ / kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca saṃpac cāpi ghanopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दृष्ट्वा ह ताताहं संसारसुखनिःस्पृहः । प्रव्रज्याव्रतम् आधाय प्राप्तुम् इछामि सद्गतिं
evaṃ dṛṣṭvā ha tātāhaṃ saṃsārasukhaniḥspṛhaḥ / pravrajyāvratam ādhāya prāptum ichāmi sadgatiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च जन्म मानुष्यं दुल्लभं भवचारिणां । तत्रापि मरणं नित्यं पुरतः सर्वसंमुखं
api ca janma mānuṣyaṃ dullabhaṃ bhavacāriṇāṃ / tatrāpi maraṇaṃ nityaṃ purataḥ sarvasaṃmukhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुष्यं लभ्यमाने हि कुतो धर्मानुचारितं । विना धर्मानुचारेण सद्गतिं कथम् आप्नुयां
mānuṣyaṃ labhyamāne hi kuto dharmānucāritaṃ / vinā dharmānucāreṇa sadgatiṃ katham āpnuyāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबुद्धो ऽपि सदा नात्र संस्थाप्यति ससांघिकः । अतो ऽन्यत्रापि यायाद् वा निर्वृतिं चाव्रजेत् खलु
saṃbuddho 'pi sadā nātra saṃsthāpyati sasāṃghikaḥ / ato 'nyatrāpi yāyād vā nirvṛtiṃ cāvrajet khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबुद्धे निर्वृतिं याते सद्धर्म लप्स्यते कुतः । सद्धर्मान्तर्गते लोके मारचर्य्या समाचरेत्
saṃbuddhe nirvṛtiṃ yāte saddharma lapsyate kutaḥ / saddharmāntargate loke māracaryyā samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मारचर्य्यासमाक्रान्ते सर्वत्र भुवनेष्व् अपि । सर्वे सत्वाश् च कामार्त्ता भवेयुः क्लेशभागिनः
māracaryyāsamākrānte sarvatra bhuvaneṣv api / sarve satvāś ca kāmārttā bhaveyuḥ kleśabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा धर्मानुचारेषु बुद्धिः कस्य कथं चरेत् । प्रव्रज्यासंवरं स्थातुं कः समर्थो भवेत् तदा
tadā dharmānucāreṣu buddhiḥ kasya kathaṃ caret / pravrajyāsaṃvaraṃ sthātuṃ kaḥ samartho bhavet tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च संशुद्ध्यते चित्तं प्रव्रज्यासंवरं विना । अविशोधितचित्ते हि नैव यायाच् छिवां गतिं
na ca saṃśuddhyate cittaṃ pravrajyāsaṃvaraṃ vinā / aviśodhitacitte hi naiva yāyāc chivāṃ gatiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् चित्तपरिशुद्ध्यर्थं निर्वृते च यद् आप्तये । प्रव्रज्याव्रतम् आदातुम् इछामि तात सांप्रतं
tac cittapariśuddhyarthaṃ nirvṛte ca yad āptaye / pravrajyāvratam ādātum ichāmi tāta sāṃprataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अत्र यदि मे तात हितं कर्तुं समिछसि । प्रव्रज्यासाधने ऽनुज्ञां दातुं मे प्रार्हसि द्रुतं
yad atra yadi me tāta hitaṃ kartuṃ samichasi / pravrajyāsādhane 'nujñāṃ dātuṃ me prārhasi drutaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्य् अभ्यनुमोदित्वा तद् अनुज्ञां व्यसृजत
tathety abhyanumoditvā tad anujñāṃ vyasṛjata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा जननी चासौ दृष्ट्वा तं पुत्रम् आत्मजं । वियोगदुःखसंकार्ता रुन्दन्त्य् एवं न्यवारयत्
tac chrutvā jananī cāsau dṛṣṭvā taṃ putram ātmajaṃ / viyogaduḥkhasaṃkārtā rundanty evaṃ nyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा पुत्र कथम् एकान्ते मां विहाय क्व यास्यसि । सहसा पुत्र मा कार्षी प्रव्रज्याचरितं मनः
hā putra katham ekānte māṃ vihāya kva yāsyasi / sahasā putra mā kārṣī pravrajyācaritaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावज् जीवाम्य् अहं जीव तावन् मा प्रव्रजात्मजे । मृतायां मयि पुत्र त्वं प्रव्रजस्व यथेछया
yāvaj jīvāmy ahaṃ jīva tāvan mā pravrajātmaje / mṛtāyāṃ mayi putra tvaṃ pravrajasva yathechayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिरेण हि मे मृत्युर् भविष्यति न संशयः । तावद् एव गृहे धर्मं कुर्वन् भुक्त्वा सुखं वस
acireṇa hi me mṛtyur bhaviṣyati na saṃśayaḥ / tāvad eva gṛhe dharmaṃ kurvan bhuktvā sukhaṃ vasa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मातुर् वचः श्रुत्वा पुत्रो ऽसौ परिचोदितः । मातरं तां प्रणत्वैवं बोधयितुम् अभाषत
iti mātur vacaḥ śrutvā putro 'sau paricoditaḥ / mātaraṃ tāṃ praṇatvaivaṃ bodhayitum abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् त्वयाम्वे रुदन्त्य् एवं मृत्युनामात्र कीर्त्त्यते । तेन मे प्रेरितं चित्तं प्रव्रज्याव्रतधारणे
yat tvayāmve rudanty evaṃ mṛtyunāmātra kīrttyate / tena me preritaṃ cittaṃ pravrajyāvratadhāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं जन्मवतां मृत्युः संसारे परिवर्त्तिनः । जातो न म्रियते को हि मृतः कश् च न जायते
dhruvaṃ janmavatāṃ mṛtyuḥ saṃsāre parivarttinaḥ / jāto na mriyate ko hi mṛtaḥ kaś ca na jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहस्थो धर्मकृच् चापि यात्य् एवं मरणं ध्रुवं । ब्रह्मचारी वनस्थो ऽपि यात्य् एवं मरणं खलु
gṛhastho dharmakṛc cāpi yāty evaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ / brahmacārī vanastho 'pi yāty evaṃ maraṇaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहस्थो बहुभिर् यत्नैः प्रकृत्वा द्रव्यसाधनं । कृच्छ्रेण साधयन् धर्मं मृतो याति सुरालयं
gṛhastho bahubhir yatnaiḥ prakṛtvā dravyasādhanaṃ / kṛcchreṇa sādhayan dharmaṃ mṛto yāti surālayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् धर्मफलं स्वर्गे तावद् भुक्त्वा सुखं वसेत् । ततो धर्मफले हीने स्वर्गाच् च्युतो यतेद् अधः
yāvad dharmaphalaṃ svarge tāvad bhuktvā sukhaṃ vaset / tato dharmaphale hīne svargāc cyuto yated adhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधोलोकेष्व् अवीच्यादौ नरकेषु भ्रमेच् चिरं । विविधानि च दुःखानि भुक्त्वा जीवं चिरं वसेत्
adholokeṣv avīcyādau narakeṣu bhramec ciraṃ / vividhāni ca duḥkhāni bhuktvā jīvaṃ ciraṃ vaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन् न जायते तस्य पुण्यानुमोदना मतौ । तावत् कर्मजदुःखानि प्रभुक्त्वा नरके चरेत्
yāvan na jāyate tasya puṇyānumodanā matau / tāvat karmajaduḥkhāni prabhuktvā narake caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु जायते तस्य त्रिरत्नस्मरणे मतिः । तदा तत्स्मृतिपुण्येन धर्मे ऽनुमोद्यते मतिः
yadā tu jāyate tasya triratnasmaraṇe matiḥ / tadā tatsmṛtipuṇyena dharme 'numodyate matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा पुण्यानुरागेण संबुद्धशरणं व्रजेत् । तदा तं सुगतं दृष्ट्वा धर्माकरैः परिस्पृशेत्
yadā puṇyānurāgeṇa saṃbuddhaśaraṇaṃ vrajet / tadā taṃ sugataṃ dṛṣṭvā dharmākaraiḥ parispṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगते दृक्प्रभास्पृष्टे पापदुःखैर् विमोचितः । नरकेभ्यः समुत्तीर्य प्रयायात् सुगतालयं
sugate dṛkprabhāspṛṣṭe pāpaduḥkhair vimocitaḥ / narakebhyaḥ samuttīrya prayāyāt sugatālayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि यदि धर्मेषु चरन् नित्यम् अतंद्रितः । क्रमाद् बोधिचरीं प्राप्य प्रयायात् परमां गतिं
tatrāpi yadi dharmeṣu caran nityam ataṃdritaḥ / kramād bodhicarīṃ prāpya prayāyāt paramāṃ gatiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखदुःखानि संभुक्त्वा संसारे चरते भ्रमन्
sukhaduḥkhāni saṃbhuktvā saṃsāre carate bhraman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं चित् सुचिरेणैवं सुगतस्य प्रसादतः । भवचारकनिर्मुक्तं प्रयायात् परमां गतिं
kathaṃ cit sucireṇaivaṃ sugatasya prasādataḥ / bhavacārakanirmuktaṃ prayāyāt paramāṃ gatiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रज्यार्हत्पदं प्राप्य प्राप्तुम् इछामि निर्वृतिं । तन् ममात्र त्वया मात नैव कार्या निवारणा
pravrajyārhatpadaṃ prāpya prāptum ichāmi nirvṛtiṃ / tan mamātra tvayā māta naiva kāryā nivāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि पुण्ये ऽस्ति ते वांछा तद् अनुज्ञाशु दीयतां । यदि न दीयते ऽनुज्ञा तद् अपि नौ वियोगता
yadi puṇye 'sti te vāṃchā tad anujñāśu dīyatāṃ / yadi na dīyate 'nujñā tad api nau viyogatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्मात् मृत्युर् आगत्य भविष्यति पुरापि नौ । तदा ते किं करिष्यामि किं ममापि करिष्यसि
akasmāt mṛtyur āgatya bhaviṣyati purāpi nau / tadā te kiṃ kariṣyāmi kiṃ mamāpi kariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदानुशोचनाम् एव कृत्वा जीवं त्यजेवहि । इति मातर् विदित्वा त्वं तदनुज्ञां प्रदेहि मे
sadānuśocanām eva kṛtvā jīvaṃ tyajevahi / iti mātar viditvā tvaṃ tadanujñāṃ pradehi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विघ्नतां मा कृथा ह्य् अत्र धर्मे भवानुमोदिनी । तथा चेच् छुभता नित्यम् इहामुत्रापि ते भवेत्
vighnatāṃ mā kṛthā hy atra dharme bhavānumodinī / tathā cec chubhatā nityam ihāmutrāpi te bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं च सौगतिं चर्यां कृत्वा यास्यामि निर्वृतीं । इति पुत्रोदितं श्रुत्वा मतासौ परिबोधिता
ahaṃ ca saugatiṃ caryāṃ kṛtvā yāsyāmi nirvṛtīṃ / iti putroditaṃ śrutvā matāsau paribodhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथानुमोदनां कृत्वाभवत् तूष्णीव्यवस्थिता
tathānumodanāṃ kṛtvābhavat tūṣṇīvyavasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासौ हस्तको विज्ञः पित्रोर् मत्वाभिसंमतं । तयोः पादान् प्रणत्वैवं सहसा निर्ययौ गृहात्
athāsau hastako vijñaḥ pitror matvābhisaṃmataṃ / tayoḥ pādān praṇatvaivaṃ sahasā niryayau gṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ज्ञातिगणान् सर्वान् वन्धुमित्रसुहृज्जनान् । सर्वान् अतिथिवर्गांश् च वांछितार्थैः प्रतोषयन्
tato jñātigaṇān sarvān vandhumitrasuhṛjjanān / sarvān atithivargāṃś ca vāṃchitārthaiḥ pratoṣayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्तर्प्य बोधयित्वा च सहसा संप्रहर्षितः । जेतवनं प्रगत्वा स विहारं समुपाविशत्
santarpya bodhayitvā ca sahasā saṃpraharṣitaḥ / jetavanaṃ pragatvā sa vihāraṃ samupāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थं सुगतं दृष्ट्वा सहसा समुपायतः । कृतांजलिपुटो नत्वा प्रव्रज्यां समयाचत
tatrasthaṃ sugataṃ dṛṣṭvā sahasā samupāyataḥ / kṛtāṃjalipuṭo natvā pravrajyāṃ samayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस् ते भगवन् नाथ भवतां शरणं व्रजे । तत् प्रव्रज्यां व्रतं देहि चरिष्ये ब्रह्मसंवरं
namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / tat pravrajyāṃ vrataṃ dehi cariṣye brahmasaṃvaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनार्थिते बुद्धो भगवान् तम् अभाषत । एहि भिक्षो कुमारात्र चर ब्रह्मव्रतं वरं
iti tenārthite buddho bhagavān tam abhāṣata / ehi bhikṣo kumārātra cara brahmavrataṃ varaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिश्य मुनीन्द्रो ऽसौ पाणिना तच् छिरः स्पृशन् । सम्यक् प्रव्राजयित्वाशु स्वसंघे तं समग्रहीत्
ity ādiśya munīndro 'sau pāṇinā tac chiraḥ spṛśan / samyak pravrājayitvāśu svasaṃghe taṃ samagrahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एहीत्य् आदिष्टमात्रे ऽपि मुनीन्द्रेण स हस्तकः । मुण्डितः खिष्खिरीपात्रहस्तो ऽभूच् चीवरावृतः
ehīty ādiṣṭamātre 'pi munīndreṇa sa hastakaḥ / muṇḍitaḥ khiṣkhirīpātrahasto 'bhūc cīvarāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाच् छिक्षा समासाद्य प्राप्योपसंपदो ऽपि च । व्यायच्छ घटमानश् च समाधिषु समाहितः
kramāc chikṣā samāsādya prāpyopasaṃpado 'pi ca / vyāyaccha ghaṭamānaś ca samādhiṣu samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इदं पंचगंडं च भवचक्रं चलाचलं । विदित्वा सर्वसंस्कारगतिश् चापि विघातिनी
tad idaṃ paṃcagaṃḍaṃ ca bhavacakraṃ calācalaṃ / viditvā sarvasaṃskāragatiś cāpi vighātinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिसंविद्गुणाः प्राप्य जित्वा क्लेशगणां यतिः
pratisaṃvidguṇāḥ prāpya jitvā kleśagaṇāṃ yatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षाद् अर्हत्पदं प्राप्तः वीतरागो जितेंद्रियः । समलोष्टहिरण्यश् च वासीचंदनसंनिभः
sākṣād arhatpadaṃ prāptaḥ vītarāgo jiteṃdriyaḥ / samaloṣṭahiraṇyaś ca vāsīcaṃdanasaṃnibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशसमचित्तांगो निर्विकल्पो निरंजनः । संसारभोग्यसत्कारलाभलोभपराङ्मुखः
ākāśasamacittāṃgo nirvikalpo niraṃjanaḥ / saṃsārabhogyasatkāralābhalobhaparāṅmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पंचाभिज्ञापदप्राप्तश् चतुर्ब्रह्मविहारकः । सदेवासुरमर्त्यानां त्रैधातुकनिवासिनां
paṃcābhijñāpadaprāptaś caturbrahmavihārakaḥ / sadevāsuramartyānāṃ traidhātukanivāsināṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूज्यो मान्यो ऽभिवंद्यो ऽभूद् धस्तको ऽर्हं यतिः सुधीः । सहसा क्लेशगणाञ् जित्वा साक्षाद् अर्हन् भवत्य् अपि
pūjyo mānyo 'bhivaṃdyo 'bhūd dhastako 'rhaṃ yatiḥ sudhīḥ / sahasā kleśagaṇāñ jitvā sākṣād arhan bhavaty api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते भिक्षवः सर्वे दृष्ट्वा तं दारकं यतिं । विस्मिताः श्रीघनं नत्वा पप्रछुस् तस्य कर्मतां
tatas te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ yatiṃ / vismitāḥ śrīghanaṃ natvā paprachus tasya karmatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अद्य भगवच् छास्तः सर्वसत्वानुबोधये । यद् अनेन कृतं कर्म तत् समादेष्टुम् अर्हति
tad adya bhagavac chāstaḥ sarvasatvānubodhaye / yad anena kṛtaṃ karma tat samādeṣṭum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ते भिक्षुभिः पृष्टे भगवान् स मुनीश्वरः । तान् स्वशिष्यान् यतीन् भिक्षून् समामंत्र्याब्रवीत् तथा
iti te bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān sa munīśvaraḥ / tān svaśiṣyān yatīn bhikṣūn samāmaṃtryābravīt tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणुध्वं भिक्षवः सर्वे यूयं हि विस्मयान्विताः । यद् अनेन कृतं कर्म तन् मया वः प्रचक्ष्यतां
śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ sarve yūyaṃ hi vismayānvitāḥ / yad anena kṛtaṃ karma tan mayā vaḥ pracakṣyatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.