अथाशोको महीपालः कृतांजलिपुटो मुदा । उपगुप्तं गुरुं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā / upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Ratnamālāvadāna 12
भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं । यथा ते गुरुणादिष्टं तथा मे ख्यातुम् अर्हसि
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇādiṣṭaṃ tathā me khyātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेन नरेन्द्रेण पृष्टे ऽसौ सुगतात्मजः । उपगुप्तो यतिश् चैवं तं नृपं प्रत्यभाषत
iti tena narendreṇa pṛṣṭe 'sau sugatātmajaḥ / upagupto yatiś caivaṃ taṃ nṛpaṃ pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु राजन् समाधाय यथा मे गुरुणोदितं । तथाहं ते प्रवक्ष्यामि तच् छ्रुत्वा मुदितो भव
śṛṇu rājan samādhāya yathā me guruṇoditaṃ / tathāhaṃ te pravakṣyāmi tac chrutvā mudito bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरैकसमये चैवं शाक्यसिंहो जगद्गुरुः । सर्वज्ञः सुगतः शास्ता सर्वधर्मानुदेशकः
puraikasamaye caivaṃ śākyasiṃho jagadguruḥ / sarvajñaḥ sugataḥ śāstā sarvadharmānudeśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वविद्याधिपो नाथस् त्रैधातुकविनायकः । धर्मराजो मुनीन्द्रो ऽसौ सर्वसत्वहितंकरः
sarvavidyādhipo nāthas traidhātukavināyakaḥ / dharmarājo munīndro 'sau sarvasatvahitaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावस्त्यां वहिर् उद्याने जेताह्वये महावने । अनाथपिण्डदारामे विहारे सौगताश्रमे
śrāvastyāṃ vahir udyāne jetāhvaye mahāvane / anāthapiṇḍadārāme vihāre saugatāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धम् उपासकैश् च चैलकैः । बोधिसत्वगणैश् चापि तथान्यैश् च महर्षिभिः
śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddham upāsakaiś ca cailakaiḥ / bodhisatvagaṇaiś cāpi tathānyaiś ca maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यहरत् सत्वहितार्थेन धर्मामृतैः प्रवर्षयन् । तत् सद्धर्मामृतं पातुं प्राययुर् बोधिवांछिनः
vyaharat satvahitārthena dharmāmṛtaiḥ pravarṣayan / tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ prāyayur bodhivāṃchinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकपालगणाः सर्वे स्वस्वसैन्यगणैः सह । ब्राह्मणाः क्षत्रियाश् चापि वैश्याः शूद्राश् च मंत्रिणः
lokapālagaṇāḥ sarve svasvasainyagaṇaiḥ saha / brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्या धनिनः पौराः साधवश् च महाजनाः । वणिजः सार्थवाहाश् च तथान्ये सर्वजातिकाः
amātyā dhaninaḥ paurāḥ sādhavaś ca mahājanāḥ / vaṇijaḥ sārthavāhāś ca tathānye sarvajātikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदिग्भ्यः समागत्य सर्वे ते समुपागताः । संबुद्धं श्रीघनं नत्वा पूजयित्वा समंततः
sarvadigbhyaḥ samāgatya sarve te samupāgatāḥ / saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ natvā pūjayitvā samaṃtataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवृत्य पुरस्कृत्य सद्धर्मश्रवणार्थिनः । कृतांजलिपुटो दृष्ट्वा संतस्थुः संमुखानताः
parivṛtya puraskṛtya saddharmaśravaṇārthinaḥ / kṛtāṃjalipuṭo dṛṣṭvā saṃtasthuḥ saṃmukhānatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपाश्रितान् । आदिमध्यांतकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं
athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupāśritān / ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे लोकाधिपादयः । हर्षितास् ते ऽनुमोदन्तो ननन्दुः परिबोधिताः
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokādhipādayaḥ / harṣitās te 'numodanto nananduḥ paribodhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीत् सांयात्रिकोत्साही सार्थवाहो महोद्यमी
āsīt sāṃyātrikotsāhī sārthavāho mahodyamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकुलधर्मभृद् वीरः स्वकुलवृत्तिमानितः । यशोधर्मार्थकामाप्त्यै समुद्रं गन्तुम् ऐछत
svakuladharmabhṛd vīraḥ svakulavṛttimānitaḥ / yaśodharmārthakāmāptyai samudraṃ gantum aichata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसौ स्वां प्रियां भार्यां बोधयित्वा प्रयत्नतः । स्वसहायाश् च तां सर्वां समाहूय समब्रवीत्
tato 'sau svāṃ priyāṃ bhāryāṃ bodhayitvā prayatnataḥ / svasahāyāś ca tāṃ sarvāṃ samāhūya samabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवंतो श्रूयतां सर्वे यद् अभिलषितं मम । अत्रास्ति यदि वो वांछा तन् मे स्वागन्तुम् अर्हथ
bhavaṃto śrūyatāṃ sarve yad abhilaṣitaṃ mama / atrāsti yadi vo vāṃchā tan me svāgantum arhatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं रत्नाकरं गन्तुम् इछे रत्नसमृद्धये । तत् प्रायात मया सार्द्धं यदि संपत्तिम् इछथ
ahaṃ ratnākaraṃ gantum iche ratnasamṛddhaye / tat prāyāta mayā sārddhaṃ yadi saṃpattim ichatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते रत्नलोभिताः । सहसा गंतुम् इछन्ते रत्नाकरे महोदधौ
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te ratnalobhitāḥ / sahasā gaṃtum ichante ratnākare mahodadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसौ सार्थभृच् छीघ्रं सर्वे सार्थगणैः सह । स्वस्त्ययनविधिं कृत्वा प्रतस्थे संप्रमोदितः
tato 'sau sārthabhṛc chīghraṃ sarve sārthagaṇaiḥ saha / svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe saṃpramoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमाद् व्यतिक्रम्य ग्रामारण्यवनानि च । सर्वे ते प्रचरन्तो वै तीरं प्रापुर् महोदधेः
tataḥ kramād vyatikramya grāmāraṇyavanāni ca / sarve te pracaranto vai tīraṃ prāpur mahodadheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भांडानि नौकायाम् आरोप्यारुह्य च स्वयं । कर्णधारप्रयत्नैस् ते जगाहिरे ऽम्बुधिं क्रमात्
tato bhāṃḍāni naukāyām āropyāruhya ca svayaṃ / karṇadhāraprayatnais te jagāhire 'mbudhiṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमात् समुल्लंघ्य बहुद्वीपान्तराणि ते । रत्नाकरं समासाद्य रत्नानि समसाधयन्
tataḥ kramāt samullaṃghya bahudvīpāntarāṇi te / ratnākaraṃ samāsādya ratnāni samasādhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते बहुरत्नानि समासाद्य प्रमोदिताः । ततः प्रत्यागता अब्धेस् तीरान्तिकं समाययुः
tatas te bahuratnāni samāsādya pramoditāḥ / tataḥ pratyāgatā abdhes tīrāntikaṃ samāyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तत् कर्मदोषेण कालवातैर् विघट्टितं । भिद्यते वहनं तेषां हृदयैः सा सहाशु तत्
tatra tat karmadoṣeṇa kālavātair vighaṭṭitaṃ / bhidyate vahanaṃ teṣāṃ hṛdayaiḥ sā sahāśu tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा ते वणिजः सर्वे निःप्रयत्नप्रतिक्रिया । सर्वभाण्डैः सहागाढे निपेतुर् दुष्करे ऽम्बुधौ
tadā te vaṇijaḥ sarve niḥprayatnapratikriyā / sarvabhāṇḍaiḥ sahāgāḍhe nipetur duṣkare 'mbudhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् फलकम् आलम्व्य समुत्तीर्णाः स्ववीर्यतः । केचिद् वाहुवलाधानं समुत्तीर्य स्थलं ययुः
kecit phalakam ālamvya samuttīrṇāḥ svavīryataḥ / kecid vāhuvalādhānaṃ samuttīrya sthalaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिच् च विलयं प्राप्ता निरालम्व्यनिराश्रयाः । उत्प्रवन्तो निमज्जन्तः खेदिता निधनं ययुः
kecic ca vilayaṃ prāptā nirālamvyanirāśrayāḥ / utpravanto nimajjantaḥ kheditā nidhanaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते वणिजः सर्वे ये विशिष्टा विषादिताः । ते यशोधनविभ्रष्टाः शून्यहस्ता गृहं ययुः
tatas te vaṇijaḥ sarve ye viśiṣṭā viṣāditāḥ / te yaśodhanavibhraṣṭāḥ śūnyahastā gṛhaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथासौ सार्थवाहो ऽपि गृहं प्राप्तो विषादितः । एतद् वृत्तं स्वभार्यायाः कथित्वैवं व्यचिन्तयत्
tathāsau sārthavāho 'pi gṛhaṃ prāpto viṣāditaḥ / etad vṛttaṃ svabhāryāyāḥ kathitvaivaṃ vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राहं किं करिष्यामि यतो भाग्यं न विद्यते
atrāhaṃ kiṃ kariṣyāmi yato bhāgyaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाग्यवान् पुरुषो धीरो भाग्यवान् कुशली सुधीः । भाग्येन लभ्यते संपद् यशः सौख्यगुणान्वितः
bhāgyavān puruṣo dhīro bhāgyavān kuśalī sudhīḥ / bhāgyena labhyate saṃpad yaśaḥ saukhyaguṇānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीः श्रीलक्ष्मीयशोरत्नं वलं संपत् क्षणादयः । एतदाद्या गुणाः सर्वे शोभन्ति भाग्यम् आश्रिताः
dhīḥ śrīlakṣmīyaśoratnaṃ valaṃ saṃpat kṣaṇādayaḥ / etadādyā guṇāḥ sarve śobhanti bhāgyam āśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहीनभाग्यवृत्तेस् तु पुरुषस्यापि संमते । एतदाद्यादिगुणाः सर्वे न प्रसिद्ध्यंति सर्वतः
nihīnabhāgyavṛttes tu puruṣasyāpi saṃmate / etadādyādiguṇāḥ sarve na prasiddhyaṃti sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अत्र किं करिष्ये ऽहं क्व यास्यामि धनाप्तये । धनहीना न शोभन्ते गृहस्थाः साधवो ऽपि हि
tad atra kiṃ kariṣye 'haṃ kva yāsyāmi dhanāptaye / dhanahīnā na śobhante gṛhasthāḥ sādhavo 'pi hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं प्राणपरित्यागं न तु द्रव्यैर् विना गृहे । पशुवन् निरसं भुक्त्वा स्थास्याम्य् एवं निरुत्सवं
varaṃ prāṇaparityāgaṃ na tu dravyair vinā gṛhe / paśuvan nirasaṃ bhuktvā sthāsyāmy evaṃ nirutsavaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाग्येन लभ्यते द्रव्यं भाग्यं धर्मेण लभ्यते । धर्मे हि जायते स्वेष्टदेवतायाः प्रसादतः
bhāgyena labhyate dravyaṃ bhāgyaṃ dharmeṇa labhyate / dharme hi jāyate sveṣṭadevatāyāḥ prasādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् धर्मभाग्यलब्धार्थं स्वकुलदेवतां प्रति । सम्यग् आराधयित्वैवं यायां रत्नाकरं पुनः
tad dharmabhāgyalabdhārthaṃ svakuladevatāṃ prati / samyag ārādhayitvaivaṃ yāyāṃ ratnākaraṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसीति विनिश्चित्य स सार्थवाहकः पुनः । स्वकुलदेवतां सम्यग् आराध्य समयाचत
manasīti viniścitya sa sārthavāhakaḥ punaḥ / svakuladevatāṃ samyag ārādhya samayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस् ते देवते नित्यं भजे ऽहं शरणं गतः । क्षंतव्यं मे ऽपराधत्वं प्रसीद परमेश्वर
namas te devate nityaṃ bhaje 'haṃ śaraṇaṃ gataḥ / kṣaṃtavyaṃ me 'parādhatvaṃ prasīda parameśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं सा देवता सम्यग् आराध्य संप्रमोदिता । सर्वसार्थान् समाहूय पुनर् एवम् अभाषत
itthaṃ sā devatā samyag ārādhya saṃpramoditā / sarvasārthān samāhūya punar evam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो भवन्तो विजानीध्वं वयं सर्वे वणिग्जनाः । तद् अत्र भवताम् अग्रे कथ्यते मे समीहितं
bho bhavanto vijānīdhvaṃ vayaṃ sarve vaṇigjanāḥ / tad atra bhavatām agre kathyate me samīhitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् भवन्तो वयं सर्वे सार्थवाहकुलोद्भवाः । तत् तथैव गृहे स्थित्वा नैव शोभां व्रजेमहि
yad bhavanto vayaṃ sarve sārthavāhakulodbhavāḥ / tat tathaiva gṛhe sthitvā naiva śobhāṃ vrajemahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् स्वकुलवृत्तिस्थैः सर्वैर् अस्माभिर् उद्यतैः । यशोधर्मसुखाप्त्यर्थं कर्त्तव्यं धनसाधनं
tasmāt svakulavṛttisthaiḥ sarvair asmābhir udyataiḥ / yaśodharmasukhāptyarthaṃ karttavyaṃ dhanasādhanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनहीना न शोभन्ते गृहस्था हि कुटुंविनः । सार्थवाहो ऽस्तु शोभन्ते वहुरत्नार्जनोद्यताः
dhanahīnā na śobhante gṛhasthā hi kuṭuṃvinaḥ / sārthavāho 'stu śobhante vahuratnārjanodyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् विषादं परित्यक्त्वा यशोरत्नसुखाप्तये । धैर्य्यम् आलम्व्य सर्वैश् च कर्त्तव्यं धनसाधनं
tad viṣādaṃ parityaktvā yaśoratnasukhāptaye / dhairyyam ālamvya sarvaiś ca karttavyaṃ dhanasādhanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनवान् पुरुषो लोकैः सर्वत्रापि प्रमान्यते । धनेन साधयेद् धर्मं धर्मेण सद्गतिं व्रजेत्
dhanavān puruṣo lokaiḥ sarvatrāpi pramānyate / dhanena sādhayed dharmaṃ dharmeṇa sadgatiṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् नित्यं महोत्साहैस् ञ्ल्त्यक्त्वालस्यकुशीदता । अर्जनीयं प्रयत्नेन धनं दानाय भुक्तये
tasmān nityaṃ mahotsāhais ñltyaktvālasyakuśīdatā / arjanīyaṃ prayatnena dhanaṃ dānāya bhuktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानं स्वर्गस्य सोपानं दानं शान्तिकरं सदा
dānaṃ svargasya sopānaṃ dānaṃ śāntikaraṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माद् दानं सदा कर्तुं भोक्तुं सौख्यं यथेछया । भूयो रत्नाकरं गंतुम् अर्हामहे धनार्जने
asmād dānaṃ sadā kartuṃ bhoktuṃ saukhyaṃ yathechayā / bhūyo ratnākaraṃ gaṃtum arhāmahe dhanārjane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रत्नानि संगृह्य स्वस्तिप्रत्यागता वयं । यावज् जीवं सुखं भुक्त्वा दानं कृत्वा वसेमहि
tatra ratnāni saṃgṛhya svastipratyāgatā vayaṃ / yāvaj jīvaṃ sukhaṃ bhuktvā dānaṃ kṛtvā vasemahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि दैवो विपत्तिः स्यात् समुद्रे पतिता वयं । तीर्थराजे मृताः सर्वे यास्यामः स्वर्गतिं ध्रुवं
yadi daivo vipattiḥ syāt samudre patitā vayaṃ / tīrtharāje mṛtāḥ sarve yāsyāmaḥ svargatiṃ dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि भाग्याद् अथास्माकं देवानां च प्रसादतः । यात्रासिद्धिर् भवेन् नूनं यावज् जीवं सुखं तदा
yadi bhāgyād athāsmākaṃ devānāṃ ca prasādataḥ / yātrāsiddhir bhaven nūnaṃ yāvaj jīvaṃ sukhaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माद् रत्नाकरे गन्तुं इछे रत्नप्रलब्धये । तत् प्रायात मया सार्द्धं यदि संपत्तिम् इछथ
asmād ratnākare gantuṃ iche ratnapralabdhaye / tat prāyāta mayā sārddhaṃ yadi saṃpattim ichatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्योदितं श्रुत्वा ते सर्वे वणिजो मुदा । तथा तेन सहैछान्त गन्तुं रत्नाकरैः पुनः
iti tasyoditaṃ śrutvā te sarve vaṇijo mudā / tathā tena sahaichānta gantuṃ ratnākaraiḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसौ सार्थभृच् छीघ्रं धृत्वा स्वस्त्ययनं मुदा । सर्वे सार्थगणैः सार्द्धं प्रतस्थे स्वपुराद् वहि
tato 'sau sārthabhṛc chīghraṃ dhṛtvā svastyayanaṃ mudā / sarve sārthagaṇaiḥ sārddhaṃ pratasthe svapurād vahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमाद् व्यतिक्रम्य ग्रामारण्यवनानि च । प्रचरन्तश् च ते सर्वे तीरं प्रापुर् महोदधेः
tataḥ kramād vyatikramya grāmāraṇyavanāni ca / pracarantaś ca te sarve tīraṃ prāpur mahodadheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सर्वे ऽपि ते सार्था भाण्डानि वहने क्रमात् । आरोप्य सहसारूढा जगाहिरे महाम्बुधौ
tatra sarve 'pi te sārthā bhāṇḍāni vahane kramāt / āropya sahasārūḍhā jagāhire mahāmbudhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमात् समुल्लंघ्य वहुद्वीपान्तराणि ते । रत्नाकरं समासाद्य रत्नानि समसाधयन्
tataḥ kramāt samullaṃghya vahudvīpāntarāṇi te / ratnākaraṃ samāsādya ratnāni samasādhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ते वहुरत्नानि समागृह्य प्रहर्षिताः । ततः प्रत्यागताश् चाब्धेस् तीरान्तिकम् उपाययुः
tatra te vahuratnāni samāgṛhya praharṣitāḥ / tataḥ pratyāgatāś cābdhes tīrāntikam upāyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद्दैवयोगेन कालिकावातघट्टिता । सा नौका भिद्यते चैवं तेषां वै हृदयैः सह
tatas taddaivayogena kālikāvātaghaṭṭitā / sā naukā bhidyate caivaṃ teṣāṃ vai hṛdayaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा ते वणिजः सर्वे निःप्रयत्नप्रतिक्रिया । सर्वभाण्डैः सहागाढे न्यपतन् दुष्टरे ऽम्बुधौ
tadā te vaṇijaḥ sarve niḥprayatnapratikriyā / sarvabhāṇḍaiḥ sahāgāḍhe nyapatan duṣṭare 'mbudhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ते विलयं प्राप्ता निरालंवा निराश्रयाः । उन्मज्जन्तो निमज्जन्तः प्रेरितास् तीरम् ऊर्मिभिः
tatra te vilayaṃ prāptā nirālaṃvā nirāśrayāḥ / unmajjanto nimajjantaḥ preritās tīram ūrmibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् फलकम् आश्रित्य समुत्तीर्य्य स्ववीर्य्यतः । केचिद् वाहुवलाधानैः समुत्तीर्य्य स्थलं ययुः
kecit phalakam āśritya samuttīryya svavīryyataḥ / kecid vāhuvalādhānaiḥ samuttīryya sthalaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिन् निहीनवीर्य्याङ्गा हन्यमाना महोर्मिभिः । उत्प्लवन्ता निमज्जन्तः खेदिता निधनं ययुः
kecin nihīnavīryyāṅgā hanyamānā mahormibhiḥ / utplavantā nimajjantaḥ kheditā nidhanaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यशोरत्नवियुक्तास् ते शून्यहस्ता गृहं ययुः
yaśoratnaviyuktās te śūnyahastā gṛhaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथासौ सार्थवाहो ऽपि गृहं गत्वा विषादितः । एतद् वृत्तं स्ववंधूनां कथित्वैवम् अभाषत
tathāsau sārthavāho 'pi gṛhaṃ gatvā viṣāditaḥ / etad vṛttaṃ svavaṃdhūnāṃ kathitvaivam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा मया किं कृतं पापं येनेद्रिग् जायते विपत् । द्विधापि सिद्ध्यते नैव यतो भाग्यं न विद्यते
hā mayā kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ yenedrig jāyate vipat / dvidhāpi siddhyate naiva yato bhāgyaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापैर् न सिद्ध्यते कर्म अत्र यत्नस्य किं वलैः । धर्मेण सिद्ध्यते कर्म तस्माद् धर्मो वलोत्तमः
pāpair na siddhyate karma atra yatnasya kiṃ valaiḥ / dharmeṇa siddhyate karma tasmād dharmo valottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् धर्मं पुरस्कृत्य कर्त्तव्यं द्रव्यसाधनं । द्रव्येन साधयेत् कर्म सद्गतिं समवाप्नुयाः
tasmād dharmaṃ puraskṛtya karttavyaṃ dravyasādhanaṃ / dravyena sādhayet karma sadgatiṃ samavāpnuyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्म तु सिद्ध्यते सम्यक् कुलवृत्तिं च चारिणां । कुलवृत्तिं परित्यज्य यो ऽन्यवृत्तौ चरेत् कुधीः
karma tu siddhyate samyak kulavṛttiṃ ca cāriṇāṃ / kulavṛttiṃ parityajya yo 'nyavṛttau caret kudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इहापि परिभ्रष्टः परत्र दुर्गतिं व्रजेत् । येनैवं सद्गतिप्राप्तिस् तदैव कर्म्म साधयेत्
sa ihāpi paribhraṣṭaḥ paratra durgatiṃ vrajet / yenaivaṃ sadgatiprāptis tadaiva karmma sādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो ऽपि दुर्गतिं प्राप्तिस् तत् कर्म तर्हितं बुधैः । तद् अत्र किं करिष्ये ऽहं क्व यास्याम्य् अर्थम् अर्जितुं । अर्थं विना कथं धर्मं कर्त्तव्यं हि कुटुंविभिः
yato 'pi durgatiṃ prāptis tat karma tarhitaṃ budhaiḥ / tad atra kiṃ kariṣye 'haṃ kva yāsyāmy artham arjituṃ / arthaṃ vinā kathaṃ dharmaṃ karttavyaṃ hi kuṭuṃvibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना धर्मं हि संसारे जन्म जीवं च निस्फलं । किं ते न पौरुषेणापि येन धर्मं न साध्यते
vinā dharmaṃ hi saṃsāre janma jīvaṃ ca nisphalaṃ / kiṃ te na pauruṣeṇāpi yena dharmaṃ na sādhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिग् धिग् मे जन्म संसारे जीवितुं न तथोत्सहे । वरं प्राणपरित्यागं न त्व् एवं चिरजीवितं
dhig dhig me janma saṃsāre jīvituṃ na tathotsahe / varaṃ prāṇaparityāgaṃ na tv evaṃ cirajīvitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं जन्तुभिर् मृत्युर् गन्तव्यं एकधा ध्रुवं । ततो ऽत्र मर्तुम् इछामि न त्व् एवम् उषितुं गृहे ॥ र्म् १२।७८ (७८) ॥ एवंजीवो न शोभे ऽहं धिग् प्रवादाग्निदग्धितः । कथं मे शाम्यते दुःखं येनाहं परिखेदितः ॥ र्म् १२।७९ (७८) ॥ किं कर्त्तव्यं क्व गन्तव्यं यत्नं चात्र न विद्यते । सर्वथाहं विनष्टो ऽस्मि को मे ऽस्ति रक्षको जनः
avaśyaṃ jantubhir mṛtyur gantavyaṃ ekadhā dhruvaṃ / tato 'tra martum ichāmi na tv evam uṣituṃ gṛhe // Rm 12.78 (78) // evaṃjīvo na śobhe 'haṃ dhig pravādāgnidagdhitaḥ / kathaṃ me śāmyate duḥkhaṃ yenāhaṃ parikheditaḥ // Rm 12.79 (78) // kiṃ karttavyaṃ kva gantavyaṃ yatnaṃ cātra na vidyate / sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi ko me 'sti rakṣako janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यशोधर्मपरिभ्रष्टो व्रजेयं दुर्गतिं खलु । तदाहं किं करिष्यामि धर्मयशःसुखान्वितः
yaśodharmaparibhraṣṭo vrajeyaṃ durgatiṃ khalu / tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi dharmayaśaḥsukhānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुष्ये लभ्यमाने हि कुतो धर्मानुसाधनं । विना धर्म्मं यशोद्रव्यः किं सौख्यं गृहवासिनां
mānuṣye labhyamāne hi kuto dharmānusādhanaṃ / vinā dharmmaṃ yaśodravyaḥ kiṃ saukhyaṃ gṛhavāsināṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना धर्मयशोद्रव्यैर् यो गृहस्थः पशुः खलु । धर्मेण साधयेद् द्रव्यं यशोभाग्यसुखाप्तये
vinā dharmayaśodravyair yo gṛhasthaḥ paśuḥ khalu / dharmeṇa sādhayed dravyaṃ yaśobhāgyasukhāptaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माद् धि जायते पुण्यं दानशीलक्षमादिभिः । पुण्येनैव प्रलभ्यन्ते चतुर्वर्गा अपि ध्रुवं
dharmād dhi jāyate puṇyaṃ dānaśīlakṣamādibhiḥ / puṇyenaiva pralabhyante caturvargā api dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतेषां ममैको ऽपि न विद्यते कथं चन । हा हतो ऽस्मि स्वदैवेन किं करोमि विखेदितः
tad eteṣāṃ mamaiko 'pi na vidyate kathaṃ cana / hā hato 'smi svadaivena kiṃ karomi vikheditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथाहं विनष्टो ऽस्मि नमो दैवाय कर्मणे । एवं तेषां स्ववंधूनां विलपीत्वा स सार्थपः
sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi namo daivāya karmaṇe / evaṃ teṣāṃ svavaṃdhūnāṃ vilapītvā sa sārthapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्थौ चिन्ताकुलीभूतो धनार्जननिराश्रया । एवं व्यवस्थितं दृष्ट्वा तं ते सर्वे ऽपि वांधवाः
tasthau cintākulībhūto dhanārjananirāśrayā / evaṃ vyavasthitaṃ dṛṣṭvā taṃ te sarve 'pi vāṃdhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्वाश्वासं विनोदाय बोधयन्ते ध्रुवं तथा । साधो सार्थपते सत्यं तत् सर्वं यत् त्वयोच्यते
datvāśvāsaṃ vinodāya bodhayante dhruvaṃ tathā / sādho sārthapate satyaṃ tat sarvaṃ yat tvayocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एवं धैर्य्यम् आलंव्य प्रोद्यमस्व गृहे वसन् । साधो कुत्रापि मा धाव निर्माणसदृशं फलं
tad evaṃ dhairyyam ālaṃvya prodyamasva gṛhe vasan / sādho kutrāpi mā dhāva nirmāṇasadṛśaṃ phalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् एवाम्भसा कुम्भः सिंधाव् अन्धौ ऽवपूर्यते । यद् अभावि न तद् भावि भावि नैव तद् अन्यथा
yāvad evāmbhasā kumbhaḥ siṃdhāv andhau 'vapūryate / yad abhāvi na tad bhāvi bhāvi naiva tad anyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं भाविनो भावा भवंति सर्वदेहिनां । अवश्यं भाविनो भावा न भवेयुस् तथा यदि
avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavaṃti sarvadehināṃ / avaśyaṃ bhāvino bhāvā na bhaveyus tathā yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रा त्यक्तः कथं रामो राज्यभ्रष्टो वनं ययौ । तत्रापि वसतस् तस्य भार्या शीता पतिव्रता
pitrā tyaktaḥ kathaṃ rāmo rājyabhraṣṭo vanaṃ yayau / tatrāpi vasatas tasya bhāryā śītā pativratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहृत्य रक्षसा नीता कथं लंकापुरे ऽवसत् । ततो रामेण वीर्येण हत्वासौ रावणस् ततः
āhṛtya rakṣasā nītā kathaṃ laṃkāpure 'vasat / tato rāmeṇa vīryeṇa hatvāsau rāvaṇas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यानीय पुनः शीता त्यक्ता भर्त्त्रा स्वयं कथं । पुनर् ऋषेः समानीय सभामध्ये परिक्षिता
pratyānīya punaḥ śītā tyaktā bharttrā svayaṃ kathaṃ / punar ṛṣeḥ samānīya sabhāmadhye parikṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पृथ्या स्वयं गृह्य सीतानीता रसातलं । ततस् तद्विरहार्त्तासौ रामः संसारनिस्पृहः
tataḥ pṛthyā svayaṃ gṛhya sītānītā rasātalaṃ / tatas tadvirahārttāsau rāmaḥ saṃsāranispṛhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नद्यां प्राणस्वयं त्यक्त्वा जनं सार्द्धं दिवं ययौ । एवम् अन्ये ऽपि राजानो युधिष्ठिरा नृपादयः । राज्यभ्रष्टा वने गत्वा विभ्रमुस् ते ऽपि दैवतः
nadyāṃ prāṇasvayaṃ tyaktvā janaṃ sārddhaṃ divaṃ yayau / evam anye 'pi rājāno yudhiṣṭhirā nṛpādayaḥ / rājyabhraṣṭā vane gatvā vibhramus te 'pi daivataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च सर्वत्रैधातुकभवाः । उत्तमा अधमा मध्या संति ते ऽपि स्वदैवतः
evam anye 'pi lokāś ca sarvatraidhātukabhavāḥ / uttamā adhamā madhyā saṃti te 'pi svadaivataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद् गृहे मृताः केचिज् जायमाना मृता अपि । केचिद् वाल्ये मृताः केचित् कौमारत्वे मृतास् तथा
kecid gṛhe mṛtāḥ kecij jāyamānā mṛtā api / kecid vālye mṛtāḥ kecit kaumāratve mṛtās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवने ऽपि मृताः केचिन् मृता वृद्धे वदन्ति मे । सर्वे ऽप्य् एवं मृता लोकाः स्वस्वदैवप्रमाणतः
yauvane 'pi mṛtāḥ kecin mṛtā vṛddhe vadanti me / sarve 'py evaṃ mṛtā lokāḥ svasvadaivapramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं देवादयो लोकाः सुखदुःखानुयोगिनः । स्वस्वदैवानुभावेन षड्गतिषु चरन्ति ते
evaṃ devādayo lokāḥ sukhaduḥkhānuyoginaḥ / svasvadaivānubhāvena ṣaḍgatiṣu caranti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद् वाल्ये सुखं भुक्त्वा यौवने दुःखभागिनः । केचिच् च यौवने सौख्यं भुक्त्वा वृद्धे सुदुःखिताः
kecid vālye sukhaṃ bhuktvā yauvane duḥkhabhāginaḥ / kecic ca yauvane saukhyaṃ bhuktvā vṛddhe suduḥkhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिच् च दुःखिता वाल्ये यौवने सौख्यभागिनः । वृद्धत्वस्य सुखीभूता भवंति ते ऽपि हि दैवतः
kecic ca duḥkhitā vālye yauvane saukhyabhāginaḥ / vṛddhatvasya sukhībhūtā bhavaṃti te 'pi hi daivataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे ऽपि सुखम् इछन्ति दुःखं नेछति कश् चन । तथा सुखानि संप्राप्तुं यत्नं कुर्वन्त्य् अनेकशः
sarve 'pi sukham ichanti duḥkhaṃ nechati kaś cana / tathā sukhāni saṃprāptuṃ yatnaṃ kurvanty anekaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां चित् सिद्ध्यते यत्नं केषां चिद् वा न सिद्ध्यति । केषां चिद् विघ्नतां याति तत् सर्वं दैवयोगतः
keṣāṃ cit siddhyate yatnaṃ keṣāṃ cid vā na siddhyati / keṣāṃ cid vighnatāṃ yāti tat sarvaṃ daivayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च रोगिणां रोगा वैद्योपचारणैर् अपि । वर्द्ध्यन्ते नैव शाम्यन्ते तद् अपि दैवयोगतः
tathā ca rogiṇāṃ rogā vaidyopacāraṇair api / varddhyante naiva śāmyante tad api daivayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां चिद् रोगिणां रोगा विना वैद्योपचारणे । शाम्यंते यत्नतो चापि तद् अपि दैवयोगतः
keṣāṃ cid rogiṇāṃ rogā vinā vaidyopacāraṇe / śāmyaṃte yatnato cāpi tad api daivayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चल्द् मंत्रिणां मंत्राः सिद्ध्यन्ते यत्नतो लघुः । केषां चिद् विघ्नतां यान्ति तद् अपि दैवकारणात्
tathā cald maṃtriṇāṃ maṃtrāḥ siddhyante yatnato laghuḥ / keṣāṃ cid vighnatāṃ yānti tad api daivakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवं वणिजां लाभोः सिद्ध्यन्ते यत्नतो ऽपि च । केषां चिन् नैव यत्नेन तद् अपि दैवयोगतः
tathaivaṃ vaṇijāṃ lābhoḥ siddhyante yatnato 'pi ca / keṣāṃ cin naiva yatnena tad api daivayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा वीरा रणे शत्रुं विना यत्नं जयंत्य् अपि । केचित् तु रिपुना युद्धे हन्यमाना मृताः परे
tathā vīrā raṇe śatruṃ vinā yatnaṃ jayaṃty api / kecit tu ripunā yuddhe hanyamānā mṛtāḥ pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् कृत्वा महायुद्धं हन्यमानाः परस्परं । त्यक्त्वा देहं गताः स्वर्गं तद् अपि दैवयोगतः
kecit kṛtvā mahāyuddhaṃ hanyamānāḥ parasparaṃ / tyaktvā dehaṃ gatāḥ svargaṃ tad api daivayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सांयात्रिका रत्नं प्राप्तुं रत्नाकरं गताः । केचिद् रत्नानि संगृह्य स्वस्ति प्रत्यागता गृहं
evaṃ sāṃyātrikā ratnaṃ prāptuṃ ratnākaraṃ gatāḥ / kecid ratnāni saṃgṛhya svasti pratyāgatā gṛhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद् रत्नम् अलब्धं वै शून्यहस्ता गृहागताः । केचिच् च निधनं यातास् तत्रैव मकरालये
kecid ratnam alabdhaṃ vai śūnyahastā gṛhāgatāḥ / kecic ca nidhanaṃ yātās tatraiva makarālaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद् यत्नात् समुत्तीर्य जीवन्तो गृहम् आगताः । केचिच् च जांगले चौरैर् निहता मरणं गताः
kecid yatnāt samuttīrya jīvanto gṛham āgatāḥ / kecic ca jāṃgale caurair nihatā maraṇaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिच् च जंतुभिर् मार्गे हिंस्यमाने मृता वने । केषां चित् सिद्ध्यते यात्रा महल्लाभसमन्विताः
kecic ca jaṃtubhir mārge hiṃsyamāne mṛtā vane / keṣāṃ cit siddhyate yātrā mahallābhasamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां चिद् विघ्नतां यान्ति तथापि दैवयोगतः । कैश् चिद् गृहे निधिः प्राप्तः कैश् चिद् देशान्तरे वने
keṣāṃ cid vighnatāṃ yānti tathāpi daivayogataḥ / kaiś cid gṛhe nidhiḥ prāptaḥ kaiś cid deśāntare vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैश् चिद् दूरे भ्रमद्भिश् च नैव किं चित् क्व चिद् धनं । केषां चिद् वर्द्धते संपद् यत्नायासं विना लघु
kaiś cid dūre bhramadbhiś ca naiva kiṃ cit kva cid dhanaṃ / keṣāṃ cid varddhate saṃpad yatnāyāsaṃ vinā laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां चिद् धीयते संपद् रक्षितापि प्रयत्नतः । केषां चित् सुस्थिरा संपत् केषां चिद् वल अस्थिरा
keṣāṃ cid dhīyate saṃpad rakṣitāpi prayatnataḥ / keṣāṃ cit susthirā saṃpat keṣāṃ cid vala asthirā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां चिज् जायते नैव नानोपायार्जनैर् अपि । एवं नानाप्रकारैश् च सत्वास् त्रैधातुकोद्भवाः
keṣāṃ cij jāyate naiva nānopāyārjanair api / evaṃ nānāprakāraiś ca satvās traidhātukodbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुंजते सुखदुःखानि स्वस्वदैवानुसारिणाः । सुखस्यान्ते हि दुःखानि दुःखस्यान्ते सुखानि च
bhuṃjate sukhaduḥkhāni svasvadaivānusāriṇāḥ / sukhasyānte hi duḥkhāni duḥkhasyānte sukhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुंजन्ते जंतवः सर्वे भ्रमन्ते षड्गतिष्व् अपि । तथा भवन्ति मित्राणि द्विषो ऽपि हितकारिणः
bhuṃjante jaṃtavaḥ sarve bhramante ṣaḍgatiṣv api / tathā bhavanti mitrāṇi dviṣo 'pi hitakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्राण्य् अपि द्विषो दुष्टा भवंति दैवयोगतः । तथामृतं विषीभूतं विषं चाप्य् अमृती भवेत्
mitrāṇy api dviṣo duṣṭā bhavaṃti daivayogataḥ / tathāmṛtaṃ viṣībhūtaṃ viṣaṃ cāpy amṛtī bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महद् वरं
tad api daivayogena tasmād daivaṃ mahad varaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.