अथाशोको नरेन्द्रो ऽसौ भूयो नत्वा कृतांजलिः । उपगुप्तं गुरुं प्राह श्रोतुम् अन्यत् सुभाषितं
athāśoko narendro 'sau bhūyo natvā kṛtāṃjaliḥ / upaguptaṃ guruṃ prāha śrotum anyat subhāṣitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Ratnamālāvadāna 3
भदन्त श्रोतुम् इछामि भूयो ऽप्य् अन्यत् सुभाषितं । यथा ते गुरुणा ख्यातं तथा मे वक्तुम् अर्हसि
bhadanta śrotum ichāmi bhūyo 'py anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇā khyātaṃ tathā me vaktum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनार्थिते राज्ञा भूयो ऽप्य् असौ जिनांशजः । उपगुप्तो यतिर् भिक्षुस् तं नृपम् एवं अब्रवीत्
iti tenārthite rājñā bhūyo 'py asau jināṃśajaḥ / upagupto yatir bhikṣus taṃ nṛpam evaṃ abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मे गुरुणादिष्टं वक्ष्ये ऽहं ते सुभाषितं । साधु चित्तं समाधाय शृणु राजन् समाहितः
yathā me guruṇādiṣṭaṃ vakṣye 'haṃ te subhāṣitaṃ / sādhu cittaṃ samādhāya śṛṇu rājan samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पुरासीन् महाबुद्धः सर्वज्ञः श्रीघनो जिनः । सर्वविद्याकलाभिज्ञो धर्मराजस् तथागतः
yaḥ purāsīn mahābuddhaḥ sarvajñaḥ śrīghano jinaḥ / sarvavidyākalābhijño dharmarājas tathāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्तार्हन् सुगतो नाथस् त्रैधातुकविनायकः । स शाक्याधिपतिर् लोके हिताय च समंततः
śāstārhan sugato nāthas traidhātukavināyakaḥ / sa śākyādhipatir loke hitāya ca samaṃtataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्धर्मदेशनां कृत्वा बोधिमार्गं प्रकाशयन् । भिक्षुश्रावकसंघैश् च बोधिसत्वैश् च सांघिकैः
saddharmadeśanāṃ kṛtvā bodhimārgaṃ prakāśayan / bhikṣuśrāvakasaṃghaiś ca bodhisatvaiś ca sāṃghikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपासिकागणैश् चैवम् उपासकगणं सह । राजगृहम् उपाश्रित्य वेणुवने जिनाश्रमे
upāsikāgaṇaiś caivam upāsakagaṇaṃ saha / rājagṛham upāśritya veṇuvane jināśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलंदके निवापाख्ये महोद्याने समाश्रितः । आदिमध्यांतकत्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं
kalaṃdake nivāpākhye mahodyāne samāśritaḥ / ādimadhyāṃtakatyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् धर्मदेशनां श्रोतुं देवासुरमनुष्यकाः । यक्षकिन्नरगंधर्वाः सिद्धविद्याधरादयः
tad dharmadeśanāṃ śrotuṃ devāsuramanuṣyakāḥ / yakṣakinnaragaṃdharvāḥ siddhavidyādharādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुडा नागराजाश् च महाहर्षसमन्विताः । ब्राह्मणा क्षत्रियाश् चैव राजानो राजपुत्रकाः
garuḍā nāgarājāś ca mahāharṣasamanvitāḥ / brāhmaṇā kṣatriyāś caiva rājāno rājaputrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्याश् च श्रेष्ठिनः शूद्रा मंत्रिणो मातृकाजनाः । सार्थवाहाश् च पौराश् च धनिनश् च वणिग्जनाः
vaiśyāś ca śreṣṭhinaḥ śūdrā maṃtriṇo mātṛkājanāḥ / sārthavāhāś ca paurāś ca dhaninaś ca vaṇigjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च सर्वे ते संप्रहर्षिताः । महत्सत्कारपूजाभिः सर्वोपकरणैस् तथा
evam anye 'pi lokāś ca sarve te saṃpraharṣitāḥ / mahatsatkārapūjābhiḥ sarvopakaraṇais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयित्वा प्रवंदित्वा संबुद्धं सुगतं मुनिं । परिवृत्य पुरस्कृत्य तस्थौ सर्वान्य तस्थिरे
pūjayitvā pravaṃditvā saṃbuddhaṃ sugataṃ muniṃ / parivṛtya puraskṛtya tasthau sarvānya tasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्धर्मवांछिताः सर्वे श्रोतुं तत्र समागताः
saddharmavāṃchitāḥ sarve śrotuṃ tatra samāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंश् च समये पूर्य्यां श्रावस्त्यां सुभगो वणिक् । अन्यत्तमः सार्थवाह आसीन् महाधनः सुधीः
tasmiṃś ca samaye pūryyāṃ śrāvastyāṃ subhago vaṇik / anyattamaḥ sārthavāha āsīn mahādhanaḥ sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन भार्य्या सुभद्रांगी जातिधर्मसमानिका । परिणीता कुलस्थित्यै कुलधर्मानुसारतः
tena bhāryyā subhadrāṃgī jātidharmasamānikā / pariṇītā kulasthityai kuladharmānusārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तौ दंपती रक्तौ स्नेहानुबन्धितौ मुदा । यथाकामं प्रभुंजानौ सन्रमाते यथेछया
tatas tau daṃpatī raktau snehānubandhitau mudā / yathākāmaṃ prabhuṃjānau sanramāte yathechayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्य गृहस्थस्य भोग्येष्व् एवाभिरागिणः । स्वकुलवृत्तिधर्मेषु प्रमादाद् अनपेक्षिणः
tatas tasya gṛhasthasya bhogyeṣv evābhirāgiṇaḥ / svakulavṛttidharmeṣu pramādād anapekṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहारे विरक्तस्य प्रोद्यमरहितस्य च । अर्जनोपायमंदस्य केवलं व्ययकुर्वतः
vyavahāre viraktasya prodyamarahitasya ca / arjanopāyamaṃdasya kevalaṃ vyayakurvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिने दिने क्रंआन् नित्यं अतिव्ययान् निरागमत् । संपदः क्षीणतां याता ग्रिष्मकाल इव ह्रदाः
dine dine kraṃān nityaṃ ativyayān nirāgamat / saṃpadaḥ kṣīṇatāṃ yātā griṣmakāla iva hradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्य गृहस्थस्य भार्या या कुलधर्मिका । संपदः क्षीनतां दृष्ट्वा गृहे चैवं व्यचिन्तयत्
tatas tasya gṛhasthasya bhāryā yā kuladharmikā / saṃpadaḥ kṣīnatāṃ dṛṣṭvā gṛhe caivaṃ vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं मे पुरुषो भर्त्ता सार्थवाहो वणिक् धनी । भाग्यम् एव गृहे भुक्त्वा निवसति निरुद्यमः
ayaṃ me puruṣo bharttā sārthavāho vaṇik dhanī / bhāgyam eva gṛhe bhuktvā nivasati nirudyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यर्थव्ययता यत्र विद्यते न तथागमः । सा च संपत् कियत् कालं तिष्ठेत् क्षीणं व्रजेत् क्रमात्
atyarthavyayatā yatra vidyate na tathāgamaḥ / sā ca saṃpat kiyat kālaṃ tiṣṭhet kṣīṇaṃ vrajet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अयं पुरुषश् चापि कथं सुस्थो भविष्यति । केन संधार्य्यते लोकैर् विहीने भोग्यसंचये
tad ayaṃ puruṣaś cāpi kathaṃ sustho bhaviṣyati / kena saṃdhāryyate lokair vihīne bhogyasaṃcaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धो ऽप्य् अयं भवेन् नूनं दरिद्रो ऽपि भवेत् तथा । तदा किं परिभुक्त्वैवं गृहे तिस्थेत् कथं सुखी
vṛddho 'py ayaṃ bhaven nūnaṃ daridro 'pi bhavet tathā / tadā kiṃ paribhuktvaivaṃ gṛhe tisthet kathaṃ sukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं भोक्तुं न शक्तः स्यात् किं पुनर् दानम् आचरेत्
svayaṃ bhoktuṃ na śaktaḥ syāt kiṃ punar dānam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानं विना न संसारे किं सारसुखम् आप्स्यते । दानेनैव हि लभ्यन्ते यशोधर्मसुखानि च
dānaṃ vinā na saṃsāre kiṃ sārasukham āpsyate / dānenaiva hi labhyante yaśodharmasukhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानेन शुद्ध्यते चित्तं शुद्धचित्तो भवेत् सुधिः । सुधिया साध्यते शीलं शीलवान् स्याच् छुभंकरी
dānena śuddhyate cittaṃ śuddhacitto bhavet sudhiḥ / sudhiyā sādhyate śīlaṃ śīlavān syāc chubhaṃkarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभकर्मा च सद्धर्मं कृत्वा यास्यति सद्गतिं । तस्माद् अहम् इमं नाथं भर्त्तारं पुरुषं प्रभुं
śubhakarmā ca saddharmaṃ kṛtvā yāsyati sadgatiṃ / tasmād aham imaṃ nāthaṃ bharttāraṃ puruṣaṃ prabhuṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्धर्मसुखसंप्राप्त्यै प्रेरयेयं धनार्जने । धनवान् पुरुषो लोके सर्वार्थसाधने कृती
saddharmasukhasaṃprāptyai prerayeyaṃ dhanārjane / dhanavān puruṣo loke sarvārthasādhane kṛtī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थकाममोक्षाणां मूलं प्राहुर् धनं बुधाः । भर्तुर् हि पुरुषस्यापि त्रिवर्गकार्य्यसाधने
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mūlaṃ prāhur dhanaṃ budhāḥ / bhartur hi puruṣasyāpi trivargakāryyasādhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहायः कथ्यते प्राज्ञैः सती भार्य्यानुचारिणी । अस्य भर्तुर् ह्य् अहं भर्य्या सती धर्मार्थसाधने
sahāyaḥ kathyate prājñaiḥ satī bhāryyānucāriṇī / asya bhartur hy ahaṃ bharyyā satī dharmārthasādhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनः प्रोत्साहितं कृत्वा प्रेरयेयं धनार्जने ॥ र्म् ३।३४ ३४! ॥ इति निश्चित्य सा साध्वी दृष्ट्वा भर्त्तारम् आदरात् । धर्मार्थसाधने चैवं प्रोत्साहयितुम् अब्रवीत् ॥ र्म् ३।३५ ३४! ॥ स्वामि भर्त्तासि मे नाथो देवतापि त्वम् एव हि । तन् मया वक्ष्यते तथ्यं परत्रेह सुखाय ते
manaḥ protsāhitaṃ kṛtvā prerayeyaṃ dhanārjane // Rm 3.34 34! // iti niścitya sā sādhvī dṛṣṭvā bharttāram ādarāt / dharmārthasādhane caivaṃ protsāhayitum abravīt // Rm 3.35 34! // svāmi bharttāsi me nātho devatāpi tvam eva hi / tan mayā vakṣyate tathyaṃ paratreha sukhāya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथ्यं च तच्छृणुष्वैवम् अन्यथा चेत् तु मा कुरु
tathyaṃ ca tacchṛṇuṣvaivam anyathā cet tu mā kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् भवान् पुरुसः प्राढ्यः सार्थवाहो वणिक् प्रभुः । सदा भोग्यानि भुक्त्वैव स्थित्वा नैवं प्रशोभति
yad bhavān purusaḥ prāḍhyaḥ sārthavāho vaṇik prabhuḥ / sadā bhogyāni bhuktvaiva sthitvā naivaṃ praśobhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रमादं परित्यक्त्वा यशोधर्मसुखाप्तये । सत्यधर्मानुसारेण कुरुष्व धनसाधनं
tat pramādaṃ parityaktvā yaśodharmasukhāptaye / satyadharmānusāreṇa kuruṣva dhanasādhanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनेन साधयेद् भोग्यं भोग्येन पालयेत् तनुं । देहेन साधयेद् धर्मं धर्मेण सत्सुखं लभेत्
dhanena sādhayed bhogyaṃ bhogyena pālayet tanuṃ / dehena sādhayed dharmaṃ dharmeṇa satsukhaṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च यत्र गृहे स्वामी व्यवहारनिरुद्यमः । तत्र सर्वे जनाश् चापि निषत्स्यंत्य् अवसादिनः
kiṃ ca yatra gṛhe svāmī vyavahāranirudyamaḥ / tatra sarve janāś cāpi niṣatsyaṃty avasādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि यत्र गृहे स्वामी व्यवहारसमुद्यतः । तत्र सर्वे जनाश् चैव प्रचरेयुः समुद्यमाः
api yatra gṛhe svāmī vyavahārasamudyataḥ / tatra sarve janāś caiva pracareyuḥ samudyamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् गृहे सदा नित्यं दानपुण्यमहोत्सवं । स एव मन्दिरो रम्यस्वर्गवत् प्रतिभास्यते
yasmin gṛhe sadā nityaṃ dānapuṇyamahotsavaṃ / sa eva mandiro ramyasvargavat pratibhāsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिंश् चापि गृहस्थो हि दानपुण्यनिरुत्सहः । स्वयम् एव प्रभुक्त्वैवं वसते पशुवत् स किं
yasmiṃś cāpi gṛhastho hi dānapuṇyanirutsahaḥ / svayam eva prabhuktvaivaṃ vasate paśuvat sa kiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यास् ते पुरुषा वीरा यशोधर्मसुखान्विताः । कृत्वा दानवृषोत्साहं सुखं भुक्त्वा वसंति ये
dhanyās te puruṣā vīrā yaśodharmasukhānvitāḥ / kṛtvā dānavṛṣotsāhaṃ sukhaṃ bhuktvā vasaṃti ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् एव हि संसारे सुसारं जीवितं खलु । ये कृत्वा दानपुण्यानि स्वयं सौख्यं च भुंजते
teṣām eva hi saṃsāre susāraṃ jīvitaṃ khalu / ye kṛtvā dānapuṇyāni svayaṃ saukhyaṃ ca bhuṃjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानेनैव हि लोभ्यंते यशोधर्मसुखानि च । अन्यथा नैव लप्स्यन्ते ततः संपन् निरर्थिता
dānenaiva hi lobhyaṃte yaśodharmasukhāni ca / anyathā naiva lapsyante tataḥ saṃpan nirarthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियत् कालं च जीवेयुर् ये भुक्त्वैव सुखं स्थिताः । अवश्यं सर्वशो हित्वा मृता यायुर् यमालयं
kiyat kālaṃ ca jīveyur ye bhuktvaiva sukhaṃ sthitāḥ / avaśyaṃ sarvaśo hitvā mṛtā yāyur yamālayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कर्मसहायांस् तान् दृष्ट्वा धर्माधिपो यमः । निर्णयित्वा च तत् कर्म प्रेरयेत् कर्मभुक्तये
tatra karmasahāyāṃs tān dṛṣṭvā dharmādhipo yamaḥ / nirṇayitvā ca tat karma prerayet karmabhuktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये च पापकरा दुष्टा प्रेरयेत् तान् तु दुर्गतौ । ये तु पुण्यकरा भद्राः प्रेरयेत् तांश् च सद्गतौ
ye ca pāpakarā duṣṭā prerayet tān tu durgatau / ye tu puṇyakarā bhadrāḥ prerayet tāṃś ca sadgatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कर्मफलान्य् एवं दुःखानि च । सुखानि च सर्वथेह परत्रापि भुंजते सर्वजांतवः
tatra karmaphalāny evaṃ duḥkhāni ca / sukhāni ca sarvatheha paratrāpi bhuṃjate sarvajāṃtavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभेन सद्गतिं ययाद् यशोधर्मसुखान्विताः । पापेन दुर्गतिं यायाद् धिक्प्रवादासुखान्विताः
śubhena sadgatiṃ yayād yaśodharmasukhānvitāḥ / pāpena durgatiṃ yāyād dhikpravādāsukhānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मत्वा प्रभो स्वामिन् यशोधर्मसुखाप्तये । स्वकुलवृत्तिम् आधाय प्रोद्यमस्व धनार्जने
evaṃ matvā prabho svāmin yaśodharmasukhāptaye / svakulavṛttim ādhāya prodyamasva dhanārjane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा दानमहोत्साहं कृत्वा सद्गतिलब्धये । यथेछया सुखं भुक्त्वा पालयस्व सदा जनान्
sadā dānamahotsāhaṃ kṛtvā sadgatilabdhaye / yathechayā sukhaṃ bhuktvā pālayasva sadā janān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते मंगलं नित्यं भवेद् इह परत्र च । सफलं मानुषं जन्म नूनं सद्गतिम् आप्नुयात्
tatas te maṃgalaṃ nityaṃ bhaved iha paratra ca / saphalaṃ mānuṣaṃ janma nūnaṃ sadgatim āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भार्यावचः श्रुत्वा स गृहस्थो वणिक् सुधीः । भार्यां तां वल्लभां कान्तां दृष्ट्वा चैवं समब्रवीत्
iti bhāryāvacaḥ śrutvā sa gṛhastho vaṇik sudhīḥ / bhāryāṃ tāṃ vallabhāṃ kāntāṃ dṛṣṭvā caivaṃ samabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयि प्रिये सुभद्रासि मम भार्यानुचारिणी । यत् त्वया भाषितं सत्यं तत् करिष्यामि सर्वथा
ayi priye subhadrāsi mama bhāryānucāriṇī / yat tvayā bhāṣitaṃ satyaṃ tat kariṣyāmi sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु त्वं मे प्रिया भार्या वल्लभातिमनोहरा । तत् कथं त्वां प्रियां त्यक्त्वा कुत्र यास्ये धनार्थतः
kiṃ tu tvaṃ me priyā bhāryā vallabhātimanoharā / tat kathaṃ tvāṃ priyāṃ tyaktvā kutra yāsye dhanārthataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्थवाहो ह्य् अहं चापि तत् कथं नीचवृत्तिभिः । रत्नार्जनं करिष्यामि ततो रत्नाकरं व्रजे
sārthavāho hy ahaṃ cāpi tat kathaṃ nīcavṛttibhiḥ / ratnārjanaṃ kariṣyāmi tato ratnākaraṃ vraje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रिये सुभद्रांगी सति धर्मानुचारिणी । गृहकार्य्यं समाधार्य्य वस भुक्त्वा यथासुखं
tasmāt priye subhadrāṃgī sati dharmānucāriṇī / gṛhakāryyaṃ samādhāryya vasa bhuktvā yathāsukhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन् नाहं गृहे प्राप्तस् तावद् धैर्य्यं समाश्रय । शीघ्रम् एवागमिष्यामि मं स्मृत्वा मान्वतप्यथाः
yāvan nāhaṃ gṛhe prāptas tāvad dhairyyaṃ samāśraya / śīghram evāgamiṣyāmi maṃ smṛtvā mānvatapyathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भर्त्तोदितं श्रुत्वा सा च भार्यानुतापिता । गलदश्रुमुखी नत्वा स्वामिनं तम् अभाषत
iti bharttoditaṃ śrutvā sā ca bhāryānutāpitā / galadaśrumukhī natvā svāminaṃ tam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे नाथ सुप्रिय स्वामिन् मां विहाय कथं व्रजेः । त्वया विना कथं गेहे तिष्ठेयाहं यथा वने
he nātha supriya svāmin māṃ vihāya kathaṃ vrajeḥ / tvayā vinā kathaṃ gehe tiṣṭheyāhaṃ yathā vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शने श्रवणे वापि गंधतैलानुलेपने । स्पर्शने भोजने पाने सुवस्त्रपरिभूषणे
darśane śravaṇe vāpi gaṃdhatailānulepane / sparśane bhojane pāne suvastraparibhūṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौरभ्या ऽङ्गने चापि भाषने गमने क्वचित् । निद्राभोगे तथा नैव विद्येत मे ऽभिलाषता
saurabhyā 'ṅgane cāpi bhāṣane gamane kvacit / nidrābhoge tathā naiva vidyeta me 'bhilāṣatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवैव स्मरणं कृत्वा निःश्वसन्ती मुहुर् मुहुः । विरहानलसंतप्ता व्रजेयं मरणं ध्रुवं
tavaiva smaraṇaṃ kṛtvā niḥśvasantī muhur muhuḥ / virahānalasaṃtaptā vrajeyaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतायां मयि ते गेहे को ऽनुरक्षेन् नु संपदः । श्रुत्वा मे मरणं नूनं धक्ष्यसे विरहानलैः
mṛtāyāṃ mayi te gehe ko 'nurakṣen nu saṃpadaḥ / śrutvā me maraṇaṃ nūnaṃ dhakṣyase virahānalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैताभिश् च संपत्तिरत्नैश् च किं करिष्यसि । अपुत्रस्य हि सर्वस्वं नूनं राजा ग्रहीष्यति
tadaitābhiś ca saṃpattiratnaiś ca kiṃ kariṣyasi / aputrasya hi sarvasvaṃ nūnaṃ rājā grahīṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदात्मना विखिद्यैवं दूरं मा गा विहायतां । गृहे स्थित्वा मया सार्द्धां सुखं भुक्त्वोद्यमं कुरु
tadātmanā vikhidyaivaṃ dūraṃ mā gā vihāyatāṃ / gṛhe sthitvā mayā sārddhāṃ sukhaṃ bhuktvodyamaṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रापि बहवः सन्ति वणिक्संघा महाजनाः । पण्यं प्रसार्य्य तं सार्द्धं साधयस्व धनं सुखं
atrāpi bahavaḥ santi vaṇiksaṃghā mahājanāḥ / paṇyaṃ prasāryya taṃ sārddhaṃ sādhayasva dhanaṃ sukhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियत् कालं च जीवेव सन्ततिश् च न विद्यते । तत् किं नौ बहुभी रत्नैर् मा गा रत्नाकरं ह्य् अतः
kiyat kālaṃ ca jīveva santatiś ca na vidyate / tat kiṃ nau bahubhī ratnair mā gā ratnākaraṃ hy ataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा दानं कृत्वा सदार्थिने । संवृत्या प्रार्जय द्रव्यं स्वगेहे संस्थितो रम
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā dānaṃ kṛtvā sadārthine / saṃvṛtyā prārjaya dravyaṃ svagehe saṃsthito rama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा धाव प्रिय कुत्रापि किं वा रत्नाकरे लभेत् । स्वगृहे ऽपि लभेज् जन्तुः स्वकर्मनिर्मितं धनं
mā dhāva priya kutrāpi kiṃ vā ratnākare labhet / svagṛhe 'pi labhej jantuḥ svakarmanirmitaṃ dhanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्रापि लभन्त्य् एव महान्तः क्षुद्रिका अपि
sarvatrāpi labhanty eva mahāntaḥ kṣudrikā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा ये सुजना लोके सधना सद्गुणाश्रयाः । ते ऽपि क्षणाद् भवन्त्य् एव निर्धना भिक्षुताश्रिताः
tathā ye sujanā loke sadhanā sadguṇāśrayāḥ / te 'pi kṣaṇād bhavanty eva nirdhanā bhikṣutāśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चापि दुर्जना लोके निर्धना निर्गुणाश् च ये । ते ऽपि लभन्ति मान्यार्हं सेव्यन्ते चापि सज्जनैः
ye cāpi durjanā loke nirdhanā nirguṇāś ca ye / te 'pi labhanti mānyārhaṃ sevyante cāpi sajjanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा ये वणिजो धीराः सार्थवाहा मणीछया । रत्नाकरं गतास् तेषां के चित् स्वस्तिसमागताः
tathā ye vaṇijo dhīrāḥ sārthavāhā maṇīchayā / ratnākaraṃ gatās teṣāṃ ke cit svastisamāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चित् तत्र समुद्रे वा भग्ननौका धनैः सह । पतिताः सन्निमज्जन्ता मृताश् च विलयं गताः
ke cit tatra samudre vā bhagnanaukā dhanaiḥ saha / patitāḥ sannimajjantā mṛtāś ca vilayaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के चिद् वीर्यबलेनैवैः समुत्तीर्य प्रयत्नतः । अकिंचन्याः परिभ्रष्टा रिक्तहस्ता गृहागताः । एवं सर्वे ऽपि सत्वाश् च स्वकृतकर्मनिर्मितं । फलं भुक्त्वा भ्रमन्त्य् एवं संसारे षड्गतिष्व् अपि
ke cid vīryabalenaivaiḥ samuttīrya prayatnataḥ / akiṃcanyāḥ paribhraṣṭā riktahastā gṛhāgatāḥ / evaṃ sarve 'pi satvāś ca svakṛtakarmanirmitaṃ / phalaṃ bhuktvā bhramanty evaṃ saṃsāre ṣaḍgatiṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति कर्मप्रमाणत्वं ज्ञात्वा संपद्विपत्तिता । मा खेदय स्वम् आत्मानं धर्मं कृत्वा सुखं वस
iti karmapramāṇatvaṃ jñātvā saṃpadvipattitā / mā khedaya svam ātmānaṃ dharmaṃ kṛtvā sukhaṃ vasa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा नौ मंगलं नित्यं सर्वत्रापि भवेत् खलु । यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा सद्गतिं च व्रजेमहि
tathā nau maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhavet khalu / yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā sadgatiṃ ca vrajemahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भार्योदितं श्रुत्वा सार्थवाहात्मजः स च । तं प्रियां रमणीं भार्य्यां दृष्ट्वैवं समभाषत
iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāhātmajaḥ sa ca / taṃ priyāṃ ramaṇīṃ bhāryyāṃ dṛṣṭvaivaṃ samabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्रे सत्यं त्वं या प्रोक्तं यत् स्वकर्मप्रमानता । इति मत्वाहम् इछामि गन्तुं रत्नाकरे ऽपि हि
bhadre satyaṃ tvaṃ yā proktaṃ yat svakarmapramānatā / iti matvāham ichāmi gantuṃ ratnākare 'pi hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अभावि न तद् भावि भावि चेन् न तद् अन्यथा । सर्वत्रापि भवेन् नूनं तेनाब्धिं गन्तुम् ईह्यते
yad abhāvi na tad bhāvi bhāvi cen na tad anyathā / sarvatrāpi bhaven nūnaṃ tenābdhiṃ gantum īhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि भाग्यं ममास्त्य् एवं स्वस्ति स्याद् गमने खलु । रत्नानि बहुशो लब्धा प्रत्यागछेय सिद्धिताः
yadi bhāgyaṃ mamāsty evaṃ svasti syād gamane khalu / ratnāni bahuśo labdhā pratyāgacheya siddhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मे भाग्यता नैव नूनं तत्र विपत्तिता । महत्तीर्थे निमग्नो ऽहं मृतो यास्ये सुरालयं
atha me bhāgyatā naiva nūnaṃ tatra vipattitā / mahattīrthe nimagno 'haṃ mṛto yāsye surālayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा भट्टा महावीरा यशोधर्मसुखाप्तये । शत्रुं जेतुं महोत्साहैर् विशन्ति रणमण्डले
yathā bhaṭṭā mahāvīrā yaśodharmasukhāptaye / śatruṃ jetuṃ mahotsāhair viśanti raṇamaṇḍale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र के चिद् धता वीरा यशोधर्मान्विता मृताः । सहसा ते प्रयान्त्य् एवं स्वर्गसौख्यानुभोगिनः
tatra ke cid dhatā vīrā yaśodharmānvitā mṛtāḥ / sahasā te prayānty evaṃ svargasaukhyānubhoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तथाहं गंइष्यामि रत्नाकरं न चान्यतः
tat tathāhaṃ gaṃiṣyāmi ratnākaraṃ na cānyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्वस्ति गृहं प्राप्स्ये यशोरत्नसुखान्वितः । मृतो ऽथ निर्मलीभूत्वा स्वर्गे सौख्यम् अवाप्नुयां
yadi svasti gṛhaṃ prāpsye yaśoratnasukhānvitaḥ / mṛto 'tha nirmalībhūtvā svarge saukhyam avāpnuyāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मत्वा प्रिये भद्रे मा विषीद सुखां वस । यावन् नाहं गृहं प्राप्तस् तावद् भजेष्टदेवतां
iti matvā priye bhadre mā viṣīda sukhāṃ vasa / yāvan nāhaṃ gṛhaṃ prāptas tāvad bhajeṣṭadevatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथाहं गमिष्यामि स्वकुलकीर्तिलब्धये । अनिवर्त्ती ह्य् अहं कार्य्ये तन् मां त्वं मा निवारय
sarvathāhaṃ gamiṣyāmi svakulakīrtilabdhaye / anivarttī hy ahaṃ kāryye tan māṃ tvaṃ mā nivāraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भर्त्तुर् वचः श्रुत्वा निर्बन्धं गमनं प्रति । सा सती तं स्वभर्त्तारं नत्वा प्राह कृतांजलिः
iti bharttur vacaḥ śrutvā nirbandhaṃ gamanaṃ prati / sā satī taṃ svabharttāraṃ natvā prāha kṛtāṃjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिंस् त्वं सर्वथा गन्तुं यदीछसि महाम्बुधिं । धैर्य्यम् आलम्व्य संपश्यन् मार्गे व्रज समाहितः
svāmiṃs tvaṃ sarvathā gantuṃ yadīchasi mahāmbudhiṃ / dhairyyam ālamvya saṃpaśyan mārge vraja samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्ति ते व्रजतो मार्गे सर्वत्रापि दिवानिशं । स्वस्ति प्रत्यागते चैवं भूयान् नित्यं शुभं सदा
svasti te vrajato mārge sarvatrāpi divāniśaṃ / svasti pratyāgate caivaṃ bhūyān nityaṃ śubhaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यात्रासिद्धिमहासंपद्यशोधर्मसुखान्वितः । स्वस्ति शीघ्रं समागछ व्रजा ते ऽस्तु सदा शिवं
yātrāsiddhimahāsaṃpadyaśodharmasukhānvitaḥ / svasti śīghraṃ samāgacha vrajā te 'stu sadā śivaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भार्योदितं श्रुत्वा सार्थवाहस् तथेति सः । प्रतिज्ञाय वंक्संघान् सर्वान् आहूय चाब्रवीत्
iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāhas tatheti saḥ / pratijñāya vaṃksaṃghān sarvān āhūya cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्तो ऽहं समिछामि योशोधर्मसुखाप्तये । स्वकुलवृत्तिम् आधाय गन्तुं रत्नाकरांबुधौ
bhavanto 'haṃ samichāmi yośodharmasukhāptaye / svakulavṛttim ādhāya gantuṃ ratnākarāṃbudhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गन्तुं मया सार्द्धं यदि यूयं समिछथ । तत् पण्यं सहसादाय समायात चरेमहि
tatra gantuṃ mayā sārddhaṃ yadi yūyaṃ samichatha / tat paṇyaṃ sahasādāya samāyāta caremahi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते वणिजो मुदा । सहसा पण्यम् आदाय तत्र गन्तुम् उपाक्रमन्
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vaṇijo mudā / sahasā paṇyam ādāya tatra gantum upākraman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सार्थपतिः शीघ्रं तैश् च पंचशतैः सह । स्वस्त्ययनविधिं कृत्वा प्रतस्थे संप्रमोदितः
atha sārthapatiḥ śīghraṃ taiś ca paṃcaśataiḥ saha / svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe saṃpramoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमाद् अतिक्रम्य ग्रामजनपदानि ते । विलंघ्यारण्यदेशांश् च तीरं प्रापुर् महोदधेः
tataḥ kramād atikramya grāmajanapadāni te / vilaṃghyāraṇyadeśāṃś ca tīraṃ prāpur mahodadheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नावं समारुह्य तानि पंचशतानि च । प्रवितत्य ध्वजं शुभ्रं जगाहिरे ऽम्बुधौ क्रमात्
tato nāvaṃ samāruhya tāni paṃcaśatāni ca / pravitatya dhvajaṃ śubhraṃ jagāhire 'mbudhau kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा ते वहनारूढा वातानुकूलतो ध्रुवं । क्रमाद् द्वीपांश् च लंघित्वा रत्नाकरं समाययुः
tathā te vahanārūḍhā vātānukūlato dhruvaṃ / kramād dvīpāṃś ca laṃghitvā ratnākaraṃ samāyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रत्नाकरं प्राप्ता देवता सुप्रमोदतः । ते मिथः कलहं कृत्वा प्रत्यागंतुं न शेकिरे
tatra ratnākaraṃ prāptā devatā supramodataḥ / te mithaḥ kalahaṃ kṛtvā pratyāgaṃtuṃ na śekire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरम् एवं विरोधित्वाद् रत्नानि च न लेभिरे । बांधवांश् च मुहुः स्मृत्वा तस्थुः सर्वे विलंविताः
ciram evaṃ virodhitvād ratnāni ca na lebhire / bāṃdhavāṃś ca muhuḥ smṛtvā tasthuḥ sarve vilaṃvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रांतरे च सा नारी सार्थवाहप्रिया सती । भर्त्त्रा विना गृहं शून्यम् अमन्यत निरुत्सवात्
atrāṃtare ca sā nārī sārthavāhapriyā satī / bharttrā vinā gṛhaṃ śūnyam amanyata nirutsavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् दिने प्रस्थितो भर्ता सार्थवाहः पुराद् वहिः । तद् दिनारभ्य सा नारी गणयन्ती दिनं प्रति
yad dine prasthito bhartā sārthavāhaḥ purād vahiḥ / tad dinārabhya sā nārī gaṇayantī dinaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्तुर् एव मुहुः स्मृत्वा विरहवेदनातुरा । निःश्वसन्ती मुहुश् चैवम् अधैर्य्या परितापिनी
bharttur eva muhuḥ smṛtvā virahavedanāturā / niḥśvasantī muhuś caivam adhairyyā paritāpinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृशाङ्गा पाण्डुवर्णा च विरुक्षाकीर्णकेशिनी । प्रसाधनानभीछन्ती मलिनवसनावृता
kṛśāṅgā pāṇḍuvarṇā ca virukṣākīrṇakeśinī / prasādhanānabhīchantī malinavasanāvṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनश्रवणे चापि गंधान्वाहरणे ऽपि च । भोजनेष्व् अपि पाने च स्पर्शने गमनेष्व् अपि
darśanaśravaṇe cāpi gaṃdhānvāharaṇe 'pi ca / bhojaneṣv api pāne ca sparśane gamaneṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतूहरे तथान्यत्र मनोरमे ऽपि चाद्भुते । सर्वत्र विषयेष्व् एवं न प्रोत्सहे यथातुरा
kutūhare tathānyatra manorame 'pi cādbhute / sarvatra viṣayeṣv evaṃ na protsahe yathāturā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्तुर् वियोगदुःखार्त्ता रोगिनीव विषादिनी । असह्यमदनाक्रान्ता धैर्य्योपायविचेतना
bharttur viyogaduḥkhārttā roginīva viṣādinī / asahyamadanākrāntā dhairyyopāyavicetanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तुर् आगतिम् आलम्ब्य क्षणं धैर्य्यसमाश्रिता । भर्तारम् एव संस्मृत्वा गृह एव न्यषीदत
bhartur āgatim ālambya kṣaṇaṃ dhairyyasamāśritā / bhartāram eva saṃsmṛtvā gṛha eva nyaṣīdata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न निद्रां शयने भेजे नान्यस्मृतौ मनो ऽनुदत् । प्रभुम् एवं समाध्यात्वा तस्थौ ध्यायीव योगवित्
na nidrāṃ śayane bheje nānyasmṛtau mano 'nudat / prabhum evaṃ samādhyātvā tasthau dhyāyīva yogavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैवं विकलीभूतां यौवनीं तां पतिव्रतां । काचिद् एका सखी भद्रा संनिरीक्ष्याब्रवीद् रहः
athaivaṃ vikalībhūtāṃ yauvanīṃ tāṃ pativratāṃ / kācid ekā sakhī bhadrā saṃnirīkṣyābravīd rahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्रे किन् ते विषाद त्वं विभासि त्वैः यथातुरा । मा विषीद यद् अर्थन् ते तद् वदस्व मयि प्रिये
bhadre kin te viṣāda tvaṃ vibhāsi tvaiḥ yathāturā / mā viṣīda yad arthan te tad vadasva mayi priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं नोत्सहसे भद्रे स्वकुलधर्मचारिणि । कौतुके चाद्भुते चापि सर्वत्र विषयेष्व् अपि
kathaṃ notsahase bhadre svakuladharmacāriṇi / kautuke cādbhute cāpi sarvatra viṣayeṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजने भूषणे चापि द्रष्टुं श्रोतुं न वांछसि । किं विषादेन सिद्धं ते तत् प्रभुक्ष्व यथासुखं
bhojane bhūṣaṇe cāpi draṣṭuṃ śrotuṃ na vāṃchasi / kiṃ viṣādena siddhaṃ te tat prabhukṣva yathāsukhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तयोदिते सख्या सार्थवाहप्रियापि स । तां सखीं प्रमदां कान्तां दृष्ट्वा चैवम् अभाषत
iti tayodite sakhyā sārthavāhapriyāpi sa / tāṃ sakhīṃ pramadāṃ kāntāṃ dṛṣṭvā caivam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं भोगार्थिनी भद्रे नापि कामातिरागिणी । किं तु धर्मानुरक्तास्मि तत् कथं स्वामिनं विना
nāhaṃ bhogārthinī bhadre nāpi kāmātirāgiṇī / kiṃ tu dharmānuraktāsmi tat kathaṃ svāminaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाहं विषयां त्यक्त्वा स्मृत्वा भर्त्तारम् एव तं । स्वागार एव तिष्ठामि भोग्येष्व् अपि च निस्पृहा
tenāhaṃ viṣayāṃ tyaktvā smṛtvā bharttāram eva taṃ / svāgāra eva tiṣṭhāmi bhogyeṣv api ca nispṛhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.