प्राङ्गनिर्दिष्टनां पश्चान्निर्दिष्टैः क्रमेण सम्बन्धो यथासंख्यालङ्कारः । व्याचष्टे-ऊर्ध्वमित्यादि । ऊर्ध्वं प्रागित्यर्थः । स चेति । अनुनिर्देशो ऽर्थान्तरगतः न तु उद्दिष्टार्थगतः । सामर्थ्यादुद्दिष्टानुनिर्देश्ययोः सापेक्षत्वलक्षणात् । सम्बन्धप्रतीतिं निष्कर्षति-ऊर्ध्वनिष्ठानामिति । वाक्यार्थः सूत्रत्मनो वाक्यस्यार्थः । अतः क्रमविशेषः । अन्ये तु क्रम इत्येवाभिदधिरे । द्वैविध्यमाह-तच्चेति । आद्यस्य लक्षणमाह-शाब्दं यत्रेति । व्यस्तानां व्यस्तैरर्थादभिसंवन्धे शाब्दक्रमावलम्बिनः सम्बन्धस्यातिरोधानप्रतीतिकत्वाच्छाब्दता । द्वितीयं लक्षयति-आर्थन्त्विति । समुदायस्य समुदायेन सम्बन्धे शाब्दे पर्यालोचनया अवयवत्रमसम्बन्ध इत्यार्थता । लावण्येति । लावण्यप्रभा त्यागावनीभरक्षणत्वशालिनि त्वयि सति इन्दुपूषचिन्तारत्नकुलक्ष्माभृतां नैरर्थक्यं । योजयति-अत्र लावण्यौकस्त्वेत्यादि । कज्जलेत्यत्रार्ऽऽथत्वं योजयति-अत्र कज्जलादीनामिति । श्रुत्या शब्देन समुदायगतःसंबन्धः । "प्रागुक्तानामनूक्तैस्तु सम्बन्धः त्रिमिको यदा । यथासंख्यं तथा शाब्दम् आर्थं चेति द्विधा मतम्" ॥ पर्यायार्थं सूत्रम्- एक मनेकस्मिननेकमेकस्मिन् वा क्रमेण पर्यायः
prāṅganirdiṣṭanāṃ paścānnirdiṣṭaiḥ krameṇa sambandho yathāsaṃkhyālaṅkāraḥ / vyācaṣṭe-ūrdhvamityādi / ūrdhvaṃ prāgityarthaḥ / sa ceti / anunirdeśo 'rthāntaragataḥ na tu uddiṣṭārthagataḥ / sāmarthyāduddiṣṭānunirdeśyayoḥ sāpekṣatvalakṣaṇāt / sambandhapratītiṃ niṣkarṣati-ūrdhvaniṣṭhānāmiti / vākyārthaḥ sūtratmano vākyasyārthaḥ / ataḥ kramaviśeṣaḥ / anye tu krama ityevābhidadhire / dvaividhyamāha-tacceti / ādyasya lakṣaṇamāha-śābdaṃ yatreti / vyastānāṃ vyastairarthādabhisaṃvandhe śābdakramāvalambinaḥ sambandhasyātirodhānapratītikatvācchābdatā / dvitīyaṃ lakṣayati-ārthantviti / samudāyasya samudāyena sambandhe śābde paryālocanayā avayavatramasambandha ityārthatā / lāvaṇyeti / lāvaṇyaprabhā tyāgāvanībharakṣaṇatvaśālini tvayi sati indupūṣacintāratnakulakṣmābhṛtāṃ nairarthakyaṃ / yojayati-atra lāvaṇyaukastvetyādi / kajjaletyatrār''thatvaṃ yojayati-atra kajjalādīnāmiti / śrutyā śabdena samudāyagataḥsaṃbandhaḥ / "prāguktānāmanūktaistu sambandhaḥ trimiko yadā / yathāsaṃkhyaṃ tathā śābdam ārthaṃ ceti dvidhā matam" // paryāyārthaṃ sūtram- eka manekasminanekamekasmin vā krameṇa paryāyaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.