यथा दण्डभक्षणेनापूपभक्षणं कैमुत्येनापतति तथार्थान्तरस्यापतनमर्थापत्तिः । व्यचष्टे-दण्डापूपयोरिति । "द्वन्द्वमनोज्ञे"ति वुञ् सिद्धौ पृषोदरादित्वेन वृद्ध्यभावे ऽहमहमिकादिनयेन दण्डापूपिकेति केचित् । अन्ये तु मत्वर्थीयेन रूपसिद्धिमिच्छ्रन्ति । स्वसंमतिमाह-अपरेत्विति । अपरे पुनः "इवे प्रतिकृता"विति कन उपमार्थत्वेन वर्णायन्ति । निष्कर्षार्थमाह-अत्रेति । अनुमानशङ्कां निरचष्टे-न चेदमिति । समानन्यायस्य दण्डापूपर्थमाह-अत्रेति । अनुमानशङ्कां निराचचष्टे-नचेदमिति । समानन्यायस्य दण्डापूपवृत्तस्यसर्ङ्तिमाह-अर्थापत्तिश्चेति । तज्जातीयेन तत्सम्बन्धितया भेदायाह-इयं चेति । पशुपतिरिति-उत्कः उन्मनाः । विप्रकुर्युः बाधं विकुर्युः । अमी भावा वनितादयः । अप्राकरणिकापातनं दर्शयति-अत्र वि[भ्व]ति । धृतधनुषीति । स्थिरा अपिप्रह्वी भवन्ति, लोलेषु का कथा? अत्र प्राकरणिकार्थापातः । विच्छित्त्यन्यरायाह-क्वचित्त्विति । अलङ्कार इति । शङ्काकरं किमयं सेव्य उत नेति शङ्काजनकम् । विधुरिन्दुः विधिर्दिष्टम् । श्लेषतः प्राकरणिकापातमाह-अत्र विधाविति । अर्थापत्तिस्तु कैमुत्येनान्यार्थापात इष्यते । प्रकृताप्रकृतापातादियं च द्विविधा मता ॥ विकल्पार्थं सूत्रम्- तुल्यबलविरिधो विकल्पः
yathā daṇḍabhakṣaṇenāpūpabhakṣaṇaṃ kaimutyenāpatati tathārthāntarasyāpatanamarthāpattiḥ / vyacaṣṭe-daṇḍāpūpayoriti / "dvandvamanojñe"ti vuñ siddhau pṛṣodarāditvena vṛddhyabhāve 'hamahamikādinayena daṇḍāpūpiketi kecit / anye tu matvarthīyena rūpasiddhimicchranti / svasaṃmatimāha-aparetviti / apare punaḥ "ive pratikṛtā"viti kana upamārthatvena varṇāyanti / niṣkarṣārthamāha-atreti / anumānaśaṅkāṃ niracaṣṭe-na cedamiti / samānanyāyasya daṇḍāpūparthamāha-atreti / anumānaśaṅkāṃ nirācacaṣṭe-nacedamiti / samānanyāyasya daṇḍāpūpavṛttasyasarṅtimāha-arthāpattiśceti / tajjātīyena tatsambandhitayā bhedāyāha-iyaṃ ceti / paśupatiriti-utkaḥ unmanāḥ / viprakuryuḥ bādhaṃ vikuryuḥ / amī bhāvā vanitādayaḥ / aprākaraṇikāpātanaṃ darśayati-atra vi[bhva]ti / dhṛtadhanuṣīti / sthirā apiprahvī bhavanti, loleṣu kā kathā? atra prākaraṇikārthāpātaḥ / vicchittyanyarāyāha-kvacittviti / alaṅkāra iti / śaṅkākaraṃ kimayaṃ sevya uta neti śaṅkājanakam / vidhurinduḥ vidhirdiṣṭam / śleṣataḥ prākaraṇikāpātamāha-atra vidhāviti / arthāpattistu kaimutyenānyārthāpāta iṣyate / prakṛtāprakṛtāpātādiyaṃ ca dvividhā matā // vikalpārthaṃ sūtram- tulyabalaviridho vikalpaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.