तद्रुणविपरीतो ऽतद्गुणः । सङ्गतिं व्याचष्टे-तद्गुणेति । उत्कृष्टगुणवस्तुप्रत्यासक्तौ हि न्यानगुणस्य तद्गुणस्वीकारो न्यायोपपन्नः । प्रस्यासत्ता वप्यननुहरणमतद्गुणालङ्कारः । निर्वक्ति-तस्योत्कृष्टस्येति । यदि वेति । निरुक्त्यन्तरमनुहरणाहेतौ सत्यपि अननुहरणात् अतद्गुणः । अत्र विगृह्णातितस्या प्रकृतस्येति । इत्थमियं द्विधा । धवलो ऽसीति- धवलो ऽसि यद्यपि सुन्दर! तथापि त्वया मम रञ्जितं हृदयम् । रागभरिते ऽपि हृदये सुभग! निहितो न रक्तो ऽसि ॥ धवलो युवा वलक्षश्च । रागभरितहृदयनिधाने ऽप्यरक्तत्वमतद्रुणाः । गाङ्गमिति । अङ्गेति सम्बोधनम् । चीयते उपचीयते । अत्र अप्रकृतरूपाननुहारः । उभयत्र योजयति-पूर्वत्रेत्यादि । प्रथमार्धे को ऽलङ्कार इत्यत आह-धवलो ऽसीति । धवलस्यापि रञ्जने अतद्रुणत्वं स्फुटमेव । यतः कार्यकारणेति । विषमवैधर्म्यं व्यक्तम् । न तद्रुणे ऽनुहारस्तु गुणताद्रूप्ययोर्द्विधा । उत्तरार्थं सूत्रम्- उत्तरात्प्रक्षोन्नयनमसकृदसम्भाव्यमुत्तरं चोत्तरम्
tadruṇaviparīto 'tadguṇaḥ / saṅgatiṃ vyācaṣṭe-tadguṇeti / utkṛṣṭaguṇavastupratyāsaktau hi nyānaguṇasya tadguṇasvīkāro nyāyopapannaḥ / prasyāsattā vapyananuharaṇamatadguṇālaṅkāraḥ / nirvakti-tasyotkṛṣṭasyeti / yadi veti / niruktyantaramanuharaṇāhetau satyapi ananuharaṇāt atadguṇaḥ / atra vigṛhṇātitasyā prakṛtasyeti / itthamiyaṃ dvidhā / dhavalo 'sīti- dhavalo 'si yadyapi sundara! tathāpi tvayā mama rañjitaṃ hṛdayam / rāgabharite 'pi hṛdaye subhaga! nihito na rakto 'si // dhavalo yuvā valakṣaśca / rāgabharitahṛdayanidhāne 'pyaraktatvamatadruṇāḥ / gāṅgamiti / aṅgeti sambodhanam / cīyate upacīyate / atra aprakṛtarūpānanuhāraḥ / ubhayatra yojayati-pūrvatretyādi / prathamārdhe ko 'laṅkāra ityata āha-dhavalo 'sīti / dhavalasyāpi rañjane atadruṇatvaṃ sphuṭameva / yataḥ kāryakāraṇeti / viṣamavaidharmyaṃ vyaktam / na tadruṇe 'nuhārastu guṇatādrūpyayordvidhā / uttarārthaṃ sūtram- uttarātprakṣonnayanamasakṛdasambhāvyamuttaraṃ cottaram
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.