कुतश्चिन्निमित्तात् प्रकाश्यास्यगूढवस्तुनो व्याजवचसा निगूहनं व्याजोक्तिः । व्याचष्टे-यत्र निगूढमित्यादि । वःस्वन्तरप्रक्षेपेति निरुक्तिः । शैलेन्द्रेति । प्रतिपाद्यमाना दीयमाना । आदिशब्दात् स्तम्भवेपथू । विधिव्यसङ्गः क्रियाशक्तिः । शैलान्तःपुरेण मातृमण्डलेन गाणैश्च दृष्टः । योजयति-अत्र रोमाञ्चेति । असामञ्जस्यं शमयितुमाह-यद्यपीत्यादि । अपलापमात्रं चिन्तयेति सस्मितस्वकथनात् पुनः प्रकाशनं लक्षणतयान चिन्तनीयमिति भावः । उल्लेख उट्टङ्कनम् । अव्यासिमाशङ्कते-नन्वपह्नुतीति । उत्तरः प्रकारः अपह्ववाय सादृश्यं इत्येवमात्मकः । परिहरति-सत्यमिति । तत्र तथोक्तिः उद्भटसिद्धान्ताश्रयेण । तन्मते व्यजोस्त्यनुपवर्णानात् तथापह्नुतिसम्भवः । इह तु व्याजोक्त्युपवर्णनात् सो ऽपह्नुति प्रकार एव नास्तीत्येकैवापह्नुतः । अत इयं व्याजोक्तिरेव । व्याजोक्तिर्त्र्याजवचनेनोद्भिन्नस्य निगूहनम् । अपह्नवाय सादृश्यम् इष्टा नापह्नुतिर्यतः ॥ वक्रोक्त्यर्थं सूत्रम्- अन्यथोक्तस्य वाक्यस्य काकुश्लेषाभ्यां अन्यथा योजनं वक्रोक्तिः
kutaścinnimittāt prakāśyāsyagūḍhavastuno vyājavacasā nigūhanaṃ vyājoktiḥ / vyācaṣṭe-yatra nigūḍhamityādi / vaḥsvantaraprakṣepeti niruktiḥ / śailendreti / pratipādyamānā dīyamānā / ādiśabdāt stambhavepathū / vidhivyasaṅgaḥ kriyāśaktiḥ / śailāntaḥpureṇa mātṛmaṇḍalena gāṇaiśca dṛṣṭaḥ / yojayati-atra romāñceti / asāmañjasyaṃ śamayitumāha-yadyapītyādi / apalāpamātraṃ cintayeti sasmitasvakathanāt punaḥ prakāśanaṃ lakṣaṇatayāna cintanīyamiti bhāvaḥ / ullekha uṭṭaṅkanam / avyāsimāśaṅkate-nanvapahnutīti / uttaraḥ prakāraḥ apahvavāya sādṛśyaṃ ityevamātmakaḥ / pariharati-satyamiti / tatra tathoktiḥ udbhaṭasiddhāntāśrayeṇa / tanmate vyajostyanupavarṇānāt tathāpahnutisambhavaḥ / iha tu vyājoktyupavarṇanāt so 'pahnuti prakāra eva nāstītyekaivāpahnutaḥ / ata iyaṃ vyājoktireva / vyājoktirtryājavacanenodbhinnasya nigūhanam / apahnavāya sādṛśyam iṣṭā nāpahnutiryataḥ // vakroktyarthaṃ sūtram- anyathoktasya vākyasya kākuśleṣābhyāṃ anyathā yojanaṃ vakroktiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.