इमं परिकरं सर्वं प्रज्ञार्थं हि मुनिर्जगौ । तस्मादुत्पादयेत्प्रज्ञां दुःखनिवृत्तिकाङ्क्षया
imaṃ parikaraṃ sarvaṃ prajñārthaṃ hi munirjagau / tasmādutpādayetprajñāṃ duḥkhanivṛttikāṅkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Santideva: Bodhicaryavatara·9
Santideva: Bodhicaryavatara 9
संवृतिः परमार्थश्च सत्यद्वयमिदं मतम् । बुद्धेरगोचरस्तत्त्वं बुद्धिः संवृतिरुच्यते
saṃvṛtiḥ paramārthaśca satyadvayamidaṃ matam / buddheragocarastattvaṃ buddhiḥ saṃvṛtirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र लोको द्विधा दृष्टो योगी प्राकृतकस्तथा । तत्र प्राकृतको लोको योगिलोकेन बाध्यते
tatra loko dvidhā dṛṣṭo yogī prākṛtakastathā / tatra prākṛtako loko yogilokena bādhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाध्यन्ते धीविशेषेण योगिनो ऽप्युत्तरोत्तरैः । दृष्टान्तेनोभयेष्टेन कार्यार्थमविचारतः
bādhyante dhīviśeṣeṇa yogino 'pyuttarottaraiḥ / dṛṣṭāntenobhayeṣṭena kāryārthamavicārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकेन भावा दृश्यन्ते कल्प्यन्ते चापि तत्त्वतः । न तु मायावदित्यत्र विवादो योगिलोकयोः
lokena bhāvā dṛśyante kalpyante cāpi tattvataḥ / na tu māyāvadityatra vivādo yogilokayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षमपि रूपादि प्रसिद्ध्या न प्रमाणतः । अशुच्यादिषु शुच्यादिप्रसिद्धिरिव सा मृषा
pratyakṣamapi rūpādi prasiddhyā na pramāṇataḥ / aśucyādiṣu śucyādiprasiddhiriva sā mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकावतारणार्थं च भावा नाथेन देशिताः । तत्त्वतः क्षणिका नैते संवृत्या चेद्विरुध्यते
lokāvatāraṇārthaṃ ca bhāvā nāthena deśitāḥ / tattvataḥ kṣaṇikā naite saṃvṛtyā cedvirudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दोषो योगिसंवृत्या लोकात्ते तत्त्वदर्शिनः । अन्यथा लोकबाधा स्यादशुचिस्त्रीनिरूपणे
na doṣo yogisaṃvṛtyā lokātte tattvadarśinaḥ / anyathā lokabādhā syādaśucistrīnirūpaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमाज्जिनात्पुण्यं सद्भावे ऽपि कथं यथा । यदि मायोपमः सत्त्वः किं पुनर्जायते मृतः
māyopamājjinātpuṇyaṃ sadbhāve 'pi kathaṃ yathā / yadi māyopamaḥ sattvaḥ kiṃ punarjāyate mṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्प्रत्ययसामग्री तावन्मायापि वर्तते । दीर्घसंतानमात्रेण कथं सत्त्वो ऽस्ति सत्यतः
yāvatpratyayasāmagrī tāvanmāyāpi vartate / dīrghasaṃtānamātreṇa kathaṃ sattvo 'sti satyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायापुरुषघातादौ चित्ताभावान्न पापकम् । चित्तमायासमेते तु पापपुण्यसमुद्भवः
māyāpuruṣaghātādau cittābhāvānna pāpakam / cittamāyāsamete tu pāpapuṇyasamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रादीनामसामर्थ्यान्न मायाचित्तसंभवः । सापि नानाविधा माया नानाप्रत्ययसंभवा । नैकस्य सर्वसामर्थ्यं प्रत्ययस्यास्ति कुत्रचित्
mantrādīnāmasāmarthyānna māyācittasaṃbhavaḥ / sāpi nānāvidhā māyā nānāpratyayasaṃbhavā / naikasya sarvasāmarthyaṃ pratyayasyāsti kutracit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वृतः परमार्थेन संवृत्या यदि संसरेत् । बुद्धो ऽपि संसरेदेवं ततः किं बोधिचर्यया
nirvṛtaḥ paramārthena saṃvṛtyā yadi saṃsaret / buddho 'pi saṃsaredevaṃ tataḥ kiṃ bodhicaryayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययानामनुच्छेदे मायाप्युच्छिद्यते न हि । प्रत्ययानां तु विच्छेदात्संवृत्यापि न संभवः
pratyayānāmanucchede māyāpyucchidyate na hi / pratyayānāṃ tu vicchedātsaṃvṛtyāpi na saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययानां तु विच्छेदात् संवृत्यापि न संभवः । यदा न भ्रान्तिरप्यस्ति माया केनोपलभ्यते
pratyayānāṃ tu vicchedāt saṃvṛtyāpi na saṃbhavaḥ / yadā na bhrāntirapyasti māyā kenopalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा मायैव ते नास्ति तदा किमुपलभ्यते । चित्तस्यैव स आकारो यद्यप्यन्यो ऽस्ति तत्त्वतः
yadā māyaiva te nāsti tadā kimupalabhyate / cittasyaiva sa ākāro yadyapyanyo 'sti tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमेव यदा माया तदा किं केन दृश्यते । उक्तं च लोकनाथेन चित्तं चित्तं न पश्यति
cittameva yadā māyā tadā kiṃ kena dṛśyate / uktaṃ ca lokanāthena cittaṃ cittaṃ na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च्छिनत्ति यथात्मानमसिधारा तथा मनः । आत्मभावं यथा दीपः संप्रकाशयतीति चेत्
na cchinatti yathātmānamasidhārā tathā manaḥ / ātmabhāvaṃ yathā dīpaḥ saṃprakāśayatīti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव प्रकाश्यते दीपो यस्मान्न तमसावृतः । न हि स्फटिकवन्नीलं नीलत्वे ऽन्यमपेक्षते
naiva prakāśyate dīpo yasmānna tamasāvṛtaḥ / na hi sphaṭikavannīlaṃ nīlatve 'nyamapekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा किंचित्परापेक्षमनपेक्षं च दृश्यते । अनीलत्वे न तन्नीलं नीलहेतुर्यथेक्ष्यते
tathā kiṃcitparāpekṣamanapekṣaṃ ca dṛśyate / anīlatve na tannīlaṃ nīlaheturyathekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलमेव हि को नीलं कुर्यादात्मानमात्मना । अनीलत्वे न तन्नीलं कुर्यादात्मानमात्मना
nīlameva hi ko nīlaṃ kuryādātmānamātmanā / anīlatve na tannīlaṃ kuryādātmānamātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपः प्रकाशत इति ज्ञात्वा ज्ञानेन कथ्यते । बुद्धिः प्रकाशत इति ज्ञात्वेदं केन कथ्यते
dīpaḥ prakāśata iti jñātvā jñānena kathyate / buddhiḥ prakāśata iti jñātvedaṃ kena kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशा वाप्रकाशा वा यदा दृष्टा न केनचित् । वन्ध्यादुहितृलीलेव कथ्यमानापि सा मुधा
prakāśā vāprakāśā vā yadā dṛṣṭā na kenacit / vandhyāduhitṛlīleva kathyamānāpi sā mudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि नास्ति स्वसंवित्तिर्विज्ञानं स्मर्यते कथम् । अन्यानुभूते संबन्धात् स्मृतिराखुविषं यथा
yadi nāsti svasaṃvittirvijñānaṃ smaryate katham / anyānubhūte saṃbandhāt smṛtirākhuviṣaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययान्तरयुक्तस्य दर्शनात्स्वं प्रकाशते । सिद्धाञ्जनविधेर्दृष्टो घटो नैवाञ्जनं भवेत्
pratyayāntarayuktasya darśanātsvaṃ prakāśate / siddhāñjanavidherdṛṣṭo ghaṭo naivāñjanaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा दृष्टं श्रुतं ज्ञातं नैवेह प्रतिषिध्यते । सत्यतः कल्पना त्वत्र दुःखहेतुर्निवार्यते
yathā dṛṣṭaṃ śrutaṃ jñātaṃ naiveha pratiṣidhyate / satyataḥ kalpanā tvatra duḥkhaheturnivāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तादन्या न माया चेन्नाप्यनन्येति कल्प्यते । वस्तु चेत्सा कथं नान्यानन्या चेन्नास्ति वस्तुतः
cittādanyā na māyā cennāpyananyeti kalpyate / vastu cetsā kathaṃ nānyānanyā cennāsti vastutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्यपि यथा माया दृश्या द्रष्टृ तथा मनः । वस्त्वाश्रयश्चेत्संसारः सो ऽन्यथाकाशवद्भवेत्
asatyapi yathā māyā dṛśyā draṣṭṛ tathā manaḥ / vastvāśrayaścetsaṃsāraḥ so 'nyathākāśavadbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्वाश्रयेणाभावस्य क्रियावत्त्वं कथं भवेत् । असत्सहायमेकं हि चित्तमापद्यते तव
vastvāśrayeṇābhāvasya kriyāvattvaṃ kathaṃ bhavet / asatsahāyamekaṃ hi cittamāpadyate tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राह्यमुक्तं यदा चित्तं तदा सर्वे तथागताः । एवं च को गुणो लब्धश्चित्तमात्रे ऽपि कल्पिते
grāhyamuktaṃ yadā cittaṃ tadā sarve tathāgatāḥ / evaṃ ca ko guṇo labdhaścittamātre 'pi kalpite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमत्वे ऽपि ज्ञाते कथं क्लेशो निवर्तते । यदा मायास्त्रियां रागस्तत्कर्तुरपि जायते
māyopamatve 'pi jñāte kathaṃ kleśo nivartate / yadā māyāstriyāṃ rāgastatkarturapi jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रहीणा हि तत्कर्तुर्ज्ञेयसंक्लेशवासना । तद्दृष्टिकाले तस्यातो दुर्बला शून्यवासना
aprahīṇā hi tatkarturjñeyasaṃkleśavāsanā / taddṛṣṭikāle tasyāto durbalā śūnyavāsanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यतावासनाधानाद्धीयते भाववासना । किंचिन्नास्तीति चाभ्यासात्सापि पश्चात्प्रहीयते
śūnyatāvāsanādhānāddhīyate bhāvavāsanā / kiṃcinnāstīti cābhyāsātsāpi paścātprahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा न लभ्यते भावो यो नास्तीति प्रकल्प्यते । तदा निराश्रयो ऽभावः कथं तिष्ठेन्मतेः पुरः
yadā na labhyate bhāvo yo nāstīti prakalpyate / tadā nirāśrayo 'bhāvaḥ kathaṃ tiṣṭhenmateḥ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा न भावो नाभावो मतेः संतिष्ठते पुरः । तदान्यगत्यभावेन निरालम्बा प्रशाम्यति
yadā na bhāvo nābhāvo mateḥ saṃtiṣṭhate puraḥ / tadānyagatyabhāvena nirālambā praśāmyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तामणिः कल्पतरुर्यथेच्छापरिपूरणः । विनेयप्रणिधानाभ्यां जिनबिम्बं तथेक्ष्यते
cintāmaṇiḥ kalpataruryathecchāparipūraṇaḥ / vineyapraṇidhānābhyāṃ jinabimbaṃ tathekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा गारुडिकः स्तम्भं साधयित्वा विनश्यति । स तस्मिंश्चिरनष्टे ऽपि विषादीनुपशामयेत्
yathā gāruḍikaḥ stambhaṃ sādhayitvā vinaśyati / sa tasmiṃściranaṣṭe 'pi viṣādīnupaśāmayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिचर्यानुरूप्येण जिनस्तम्भो ऽपि साधितः । करोति सर्वकार्याणि बोधिसत्त्वे ऽपि निर्वृते
bodhicaryānurūpyeṇa jinastambho 'pi sādhitaḥ / karoti sarvakāryāṇi bodhisattve 'pi nirvṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचित्तके कृता पूजा कथं फलवती भवेत् । तुल्यैव पठ्यते यस्मात्तिष्ठतो निर्वृतस्य च
acittake kṛtā pūjā kathaṃ phalavatī bhavet / tulyaiva paṭhyate yasmāttiṣṭhato nirvṛtasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगमाच्च फलं तत्र संवृत्या तत्त्वतो ऽपि वा । सत्यबुद्धे कृता पूजा सफलेति कथं यथा
āgamācca phalaṃ tatra saṃvṛtyā tattvato 'pi vā / satyabuddhe kṛtā pūjā saphaleti kathaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यदर्शनतो मुक्तिः शून्यतादर्शनेन किम् । न विनानेन मार्गेण बोधिरित्यागमो यतः
satyadarśanato muktiḥ śūnyatādarśanena kim / na vinānena mārgeṇa bodhirityāgamo yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्वसिद्धं महायानं कथं सिद्धस्त्वदागमः । यस्मादुभयसिद्धो ऽसौ न सिद्धो ऽसौ तवादितः
nanvasiddhaṃ mahāyānaṃ kathaṃ siddhastvadāgamaḥ / yasmādubhayasiddho 'sau na siddho 'sau tavāditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्प्रत्यया च तत्रास्था महायाने ऽपि तां कुरु । अन्योभयेष्टसत्यत्वे वेदादेरपि सत्यता
yatpratyayā ca tatrāsthā mahāyāne 'pi tāṃ kuru / anyobhayeṣṭasatyatve vedāderapi satyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सविवादं महायानमिति चेदागमं त्यज । तीर्थिकैः सविवादत्वात्स्वैः परैश्चागमान्तरम्
savivādaṃ mahāyānamiti cedāgamaṃ tyaja / tīrthikaiḥ savivādatvātsvaiḥ paraiścāgamāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शासनं भिक्षुतामूलं भिक्षुतैव च दुःस्थिता । सावलम्बनचित्तानां निर्वाणमपि दुःस्थितम्
śāsanaṃ bhikṣutāmūlaṃ bhikṣutaiva ca duḥsthitā / sāvalambanacittānāṃ nirvāṇamapi duḥsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशप्रहाणान्मुक्तिश्चेत्तदनन्तरमस्तु सा । दृष्टं च तेषु सामर्थ्यं निष्क्लेशस्यापि कर्मणः
kleśaprahāṇānmuktiścettadanantaramastu sā / dṛṣṭaṃ ca teṣu sāmarthyaṃ niṣkleśasyāpi karmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णा तावदुपादानं नास्ति चेत्संप्रधार्यते । किमक्लिष्टापि तृष्णैषां नास्ति संमोहवत् सती
tṛṣṇā tāvadupādānaṃ nāsti cetsaṃpradhāryate / kimakliṣṭāpi tṛṣṇaiṣāṃ nāsti saṃmohavat satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदनाप्रत्यया तृष्णा वेदनैषां च विद्यते । सालम्बनेन चित्तेन स्थातव्यं यत्र तत्र वा
vedanāpratyayā tṛṣṇā vedanaiṣāṃ ca vidyate / sālambanena cittena sthātavyaṃ yatra tatra vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना शून्यतया चित्तं बद्धमुत्पद्यते पुनः । यथासंज्ञिसमापत्तौ भावयेत्तेन शून्यताम्
vinā śūnyatayā cittaṃ baddhamutpadyate punaḥ / yathāsaṃjñisamāpattau bhāvayettena śūnyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्सूत्रेऽवतरेद्वाक्यं तच्चेद्बुद्धोक्तमिष्यते । महायानं भवत्सूत्रैः प्रायस्तुल्यं न किं मतम्
yatsūtre'vataredvākyaṃ taccedbuddhoktamiṣyate / mahāyānaṃ bhavatsūtraiḥ prāyastulyaṃ na kiṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेनागम्यमानेन सकलं यदि दोषवत् । एकेन सूत्रतुल्येन किं न सर्वं जिनोदितम्
ekenāgamyamānena sakalaṃ yadi doṣavat / ekena sūtratulyena kiṃ na sarvaṃ jinoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाकाश्यपमुख्यैश्च यद्वाक्यं नावगाह्यते । तत्त्वयानवबुद्धत्वादग्राह्यं कः करिष्यति
mahākāśyapamukhyaiśca yadvākyaṃ nāvagāhyate / tattvayānavabuddhatvādagrāhyaṃ kaḥ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्तित्रासात्त्वनिर्मुक्त्या संसारे सिध्यति स्थितिः । मोहेन दुःखिनामर्थे शून्यताया इदं फलम्
saktitrāsāttvanirmuktyā saṃsāre sidhyati sthitiḥ / mohena duḥkhināmarthe śūnyatāyā idaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवं शून्यतापक्षे दूषणं नोपपद्यते । तस्मान्निर्विचिकित्सेन भावनीयैव शून्यता
tadevaṃ śūnyatāpakṣe dūṣaṇaṃ nopapadyate / tasmānnirvicikitsena bhāvanīyaiva śūnyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशज्ञेयावृतितमःप्रतिपक्षो हि शून्यता । शीघ्रं सर्वज्ञताकामो न भावयति तां कथम्
kleśajñeyāvṛtitamaḥpratipakṣo hi śūnyatā / śīghraṃ sarvajñatākāmo na bhāvayati tāṃ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्दुःखजननं वस्तु त्रासस्तस्मात्प्रजायताम् । शून्यता दुःखशमनी ततः किं जायते भयम्
yadduḥkhajananaṃ vastu trāsastasmātprajāyatām / śūnyatā duḥkhaśamanī tataḥ kiṃ jāyate bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतस्ततो वास्तु भयं यद्यहं नाम किंचन । अहमेव च किंचिच्चेद्भयं कस्य भविष्यति
yatastato vāstu bhayaṃ yadyahaṃ nāma kiṃcana / ahameva ca kiṃciccedbhayaṃ kasya bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तकेशनखा नाहं नास्थि नाप्यस्मि शोणितम् । न सिंघाणं न च श्लेष्मा न पूयं लसिकापि वा
dantakeśanakhā nāhaṃ nāsthi nāpyasmi śoṇitam / na siṃghāṇaṃ na ca śleṣmā na pūyaṃ lasikāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं वसा न च स्वेदो न मेदो ऽस्त्राणि नाप्यहम् । न चाहमन्त्रनिर्गुण्डी गूथमूत्रमहं न च
nāhaṃ vasā na ca svedo na medo 'strāṇi nāpyaham / na cāhamantranirguṇḍī gūthamūtramahaṃ na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं मांसं न च स्नायु नोष्मा वायुरहं न च । न च च्छिद्राण्यहं नापि षड् विज्ञानानि सर्वथा
nāhaṃ māṃsaṃ na ca snāyu noṣmā vāyurahaṃ na ca / na ca cchidrāṇyahaṃ nāpi ṣaḍ vijñānāni sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दज्ञानं यदि तदा शब्दो गृह्येत सर्वदा । ज्ञेयं विना तु किं वेत्ति येन ज्ञानं निरुच्यते
śabdajñānaṃ yadi tadā śabdo gṛhyeta sarvadā / jñeyaṃ vinā tu kiṃ vetti yena jñānaṃ nirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजानानं यदि ज्ञानं काष्ठं ज्ञानं प्रसज्यते । तेनासंनिहितज्ञेयं ज्ञानं नास्तीति निश्चयः
ajānānaṃ yadi jñānaṃ kāṣṭhaṃ jñānaṃ prasajyate / tenāsaṃnihitajñeyaṃ jñānaṃ nāstīti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेव रूपं जानाति तदा किं न शृणोत्यपि । शब्दस्यासंनिधानाच्चेत्ततस्तज्ज्ञानमप्यसत्
tadeva rūpaṃ jānāti tadā kiṃ na śṛṇotyapi / śabdasyāsaṃnidhānāccettatastajjñānamapyasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दग्रहणरूपं यत्तद्रूपग्रहणं कथम् । एकः पिता च पुत्रश्च कल्प्यते न तु तत्त्वतः
śabdagrahaṇarūpaṃ yattadrūpagrahaṇaṃ katham / ekaḥ pitā ca putraśca kalpyate na tu tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं रजस्तमो वापि न पुत्रो न पिता यतः । शब्दग्रहणयुक्तस्तु स्वभावस्तस्य नेक्ष्यते
sattvaṃ rajastamo vāpi na putro na pitā yataḥ / śabdagrahaṇayuktastu svabhāvastasya nekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवान्येन रूपेण नटवत्सो ऽप्यशाश्वतः । स एवान्यस्वभावश्चेदपूर्वेयं तदेकता
tadevānyena rūpeṇa naṭavatso 'pyaśāśvataḥ / sa evānyasvabhāvaścedapūrveyaṃ tadekatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यद्रूपमसत्यं चेन्निजं तद्रूपमुच्यताम् । ज्ञानता चेत्ततः सर्वपुंसामैक्यं प्रसज्यते
anyadrūpamasatyaṃ cennijaṃ tadrūpamucyatām / jñānatā cettataḥ sarvapuṃsāmaikyaṃ prasajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेतनाचेतने चैक्यं तयोर्येनास्तिता समा । विशेषश्च यदा मिथ्या कः सादृश्याश्रयस्तदा
cetanācetane caikyaṃ tayoryenāstitā samā / viśeṣaśca yadā mithyā kaḥ sādṛśyāśrayastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचेतनश्च नैवाहमाचैतन्यात्पटादिवत् । अथ ज्ञश्चेतनायोगादज्ञो नष्टः प्रसज्यते
acetanaśca naivāhamācaitanyātpaṭādivat / atha jñaścetanāyogādajño naṣṭaḥ prasajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाविकृत एवात्मा चैतन्येनास्य किं कृतम् । अज्ञस्य निष्क्रियस्यैवमाकाशस्यात्मता मता
athāvikṛta evātmā caitanyenāsya kiṃ kṛtam / ajñasya niṣkriyasyaivamākāśasyātmatā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कर्मफलसंबन्धो युक्तश्चेदात्मना विना । कर्म कृत्वा विनष्टे हि फलं कस्य भविष्यति
na karmaphalasaṃbandho yuktaścedātmanā vinā / karma kṛtvā vinaṣṭe hi phalaṃ kasya bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोरप्यावयोः सिद्धे भिन्नाधारे क्रियाफले । निर्व्यापारश्च तत्रात्मेत्यत्र वादो वृथा ननु
dvayorapyāvayoḥ siddhe bhinnādhāre kriyāphale / nirvyāpāraśca tatrātmetyatra vādo vṛthā nanu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुमान् फलयोगीति दृश्यते नैष संभवः । संतानस्यैक्यमाश्रित्य कर्ता भोक्तेति देशितम्
hetumān phalayogīti dṛśyate naiṣa saṃbhavaḥ / saṃtānasyaikyamāśritya kartā bhokteti deśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीतानागतं चित्तं नाहं तद्धि न विद्यते । अथोत्पन्नमहं चित्तं नष्टे ऽस्मिन्नास्त्यहं पुनः
atītānāgataṃ cittaṃ nāhaṃ taddhi na vidyate / athotpannamahaṃ cittaṃ naṣṭe 'sminnāstyahaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैव कदलीस्तम्भो न कश्चिद्भागशः कृतः । तथाहमप्यसद्भूतो मृग्यमाणो विचारतः
yathaiva kadalīstambho na kaścidbhāgaśaḥ kṛtaḥ / tathāhamapyasadbhūto mṛgyamāṇo vicārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि सत्त्वो न विद्येत कस्योपरि कृपेति चेत् । कार्यार्थमभ्युपेतेन यो मोहेन प्रकल्पितः
yadi sattvo na vidyeta kasyopari kṛpeti cet / kāryārthamabhyupetena yo mohena prakalpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यं कस्य न चेत्सत्त्वः सत्यमीहा तु मोहतः । दुःखव्युपशमार्थं तु कार्यमोहो न वार्यते
kāryaṃ kasya na cetsattvaḥ satyamīhā tu mohataḥ / duḥkhavyupaśamārthaṃ tu kāryamoho na vāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखहेतुरहंकार आत्ममोहात्तु वर्धते । ततो ऽपि न निवर्त्यश्चेत् वरं नैरात्म्यभावना
duḥkhaheturahaṃkāra ātmamohāttu vardhate / tato 'pi na nivartyaścet varaṃ nairātmyabhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायो न पादौ न जङ्घा नोरू कायः कटिर्न च । नोदरं नाप्ययं पृष्ठं नोरो बाहू न चापि सः
kāyo na pādau na jaṅghā norū kāyaḥ kaṭirna ca / nodaraṃ nāpyayaṃ pṛṣṭhaṃ noro bāhū na cāpi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हस्तौ नाप्ययं पार्श्वौ न कक्षौ नांसलक्षणः । न ग्रीवा न शिरः कायः कायो ऽत्र कतरः पुनः
na hastau nāpyayaṃ pārśvau na kakṣau nāṃsalakṣaṇaḥ / na grīvā na śiraḥ kāyaḥ kāyo 'tra kataraḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि सर्वेषु कायो ऽयमेकदेशेन वर्तते । अंशा अंशेषु वर्तन्ते स च कुत्र स्वयं स्थितः
yadi sarveṣu kāyo 'yamekadeśena vartate / aṃśā aṃśeṣu vartante sa ca kutra svayaṃ sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वात्मना चेत्सर्वत्र स्थितः कायः करादिषु । कायास्तावन्त एव स्युर्यावन्तस्ते करादयः
sarvātmanā cetsarvatra sthitaḥ kāyaḥ karādiṣu / kāyāstāvanta eva syuryāvantaste karādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवान्तर्न बहिः कायः कथं कायः करादिषु । करादिभ्यः पृथङ् नास्ति कथं नु खलु विद्यते
naivāntarna bahiḥ kāyaḥ kathaṃ kāyaḥ karādiṣu / karādibhyaḥ pṛthaṅ nāsti kathaṃ nu khalu vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्नास्ति कायो मोहात्तु कायबुद्धिः करादिषु । संनिवेशविशेषेण स्थाणौ पुरुषबुद्धिवत्
tannāsti kāyo mohāttu kāyabuddhiḥ karādiṣu / saṃniveśaviśeṣeṇa sthāṇau puruṣabuddhivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्प्रत्ययसामग्री तावत्कायः पुमानिव । एवं करादौ सा यावत्तावत्कायो ऽत्र दृश्यते
yāvatpratyayasāmagrī tāvatkāyaḥ pumāniva / evaṃ karādau sā yāvattāvatkāyo 'tra dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमङ्गुलिपुञ्जत्वात्पादो ऽपि कतरो भवेत् । सो ऽपि पर्वसमूहत्वात् पर्वापि स्वांशभेदतः
evamaṅgulipuñjatvātpādo 'pi kataro bhavet / so 'pi parvasamūhatvāt parvāpi svāṃśabhedataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशा अप्यणुभेदेन सो ऽप्यणुर्दिग्विभागतः । दिग्विभागो निरंशत्वादाकाशं तेन नास्त्यणुः
aṃśā apyaṇubhedena so 'pyaṇurdigvibhāgataḥ / digvibhāgo niraṃśatvādākāśaṃ tena nāstyaṇuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्वप्नोपमे रूपे को रज्येत विचारकः । कायश्चैवं यदा नास्ति तदा का स्त्री पुमांश्च कः
evaṃ svapnopame rūpe ko rajyeta vicārakaḥ / kāyaścaivaṃ yadā nāsti tadā kā strī pumāṃśca kaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यस्ति दुःखं तत्त्वेन प्रहृष्टान् किं न बाधते । शोकाद्यार्ताय मृष्टादि सुखं चेत्किं न रोचते
yadyasti duḥkhaṃ tattvena prahṛṣṭān kiṃ na bādhate / śokādyārtāya mṛṣṭādi sukhaṃ cetkiṃ na rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलीयसाभिभूतत्वाद्यदि तन्नानुभूयते । वेदनात्वं कथं तस्य यस्य नानुभवात्मता
balīyasābhibhūtatvādyadi tannānubhūyate / vedanātvaṃ kathaṃ tasya yasya nānubhavātmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति सूक्ष्मतया दुःखं स्थौल्यं तस्य हृतं ननु । तुष्टिमात्रापरा चेत्स्यात्तस्मात् साप्यस्य सूक्ष्मता
asti sūkṣmatayā duḥkhaṃ sthaulyaṃ tasya hṛtaṃ nanu / tuṣṭimātrāparā cetsyāttasmāt sāpyasya sūkṣmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरुद्धप्रत्ययोत्पत्तौ दुःखस्यानुदयो यदि । कल्पनाभिनिवेशो हि वेदनेत्यागतं ननु
viruddhapratyayotpattau duḥkhasyānudayo yadi / kalpanābhiniveśo hi vedanetyāgataṃ nanu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव विचारो ऽयं प्रतिपक्षो ऽस्य भाव्यते । विकल्पक्षेत्रसंभूतध्यानाहारा हि योगिनः
ata eva vicāro 'yaṃ pratipakṣo 'sya bhāvyate / vikalpakṣetrasaṃbhūtadhyānāhārā hi yoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सान्तराविन्द्रियार्थौ चेत्संसर्गः कुत एतयोः । निरन्तरत्वे ऽप्येकत्वं कस्य केनास्तु संगतिः
sāntarāvindriyārthau cetsaṃsargaḥ kuta etayoḥ / nirantaratve 'pyekatvaṃ kasya kenāstu saṃgatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाणोरणौ प्रवेशो ऽस्ति निराकाशः समश्च सः । अप्रवेशे न मिश्रत्वममिश्रत्वे न संगतिः
nāṇoraṇau praveśo 'sti nirākāśaḥ samaśca saḥ / apraveśe na miśratvamamiśratve na saṃgatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरंशस्य च संसर्गः कथं नामोपपद्यते । संसर्गे च निरंशत्वं यदि दृष्टं निदर्शय
niraṃśasya ca saṃsargaḥ kathaṃ nāmopapadyate / saṃsarge ca niraṃśatvaṃ yadi dṛṣṭaṃ nidarśaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानस्य त्वमूर्तस्य संसर्गो नैव युज्यते । समूहस्याप्यवस्तुत्वाद्यथा पूर्वं विचारितम्
vijñānasya tvamūrtasya saṃsargo naiva yujyate / samūhasyāpyavastutvādyathā pūrvaṃ vicāritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवं स्पर्शनाभावे वेदनासंभवः कुतः । किमर्थमयमायासः बाधा कस्य कुतो भवेत्
tadevaṃ sparśanābhāve vedanāsaṃbhavaḥ kutaḥ / kimarthamayamāyāsaḥ bādhā kasya kuto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा न वेदकः कश्चिद्वेदना च न विद्यते । तदावस्थामिमां दृष्ट्वा तृष्णे किं न विदीर्यसे
yadā na vedakaḥ kaścidvedanā ca na vidyate / tadāvasthāmimāṃ dṛṣṭvā tṛṣṇe kiṃ na vidīryase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यते स्पृश्यते चापि स्वप्नमायोपमात्मना । चित्तेन सहजातत्वाद्वेदना तेन नेक्ष्यते
dṛśyate spṛśyate cāpi svapnamāyopamātmanā / cittena sahajātatvādvedanā tena nekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं पश्चाच्च जातेन स्मर्यते नानुभूयते । स्वात्मानं नानुभवति न चान्येनानुभूयते
pūrvaṃ paścācca jātena smaryate nānubhūyate / svātmānaṃ nānubhavati na cānyenānubhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चास्ति वेदकः कश्चिद्वेदनातो न तत्त्वतः । निरात्मके कलापे ऽस्मिन् क एवं बाध्यते ऽनया
na cāsti vedakaḥ kaścidvedanāto na tattvataḥ / nirātmake kalāpe 'smin ka evaṃ bādhyate 'nayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेन्द्रियेषु न रूपादौ नान्तराले मनः स्थितम् । नाप्यन्तर्न बहिश्चित्तमन्यत्रापि न लभ्यते
nendriyeṣu na rūpādau nāntarāle manaḥ sthitam / nāpyantarna bahiścittamanyatrāpi na labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्न काये न चान्यत्र न मिश्रं न पृथक् क्वचित् । तन्न किंचिदतः सत्त्वाः प्रकृत्या परिनिर्वृताः
yanna kāye na cānyatra na miśraṃ na pṛthak kvacit / tanna kiṃcidataḥ sattvāḥ prakṛtyā parinirvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयात्पूर्वं यदि ज्ञानं किमालम्ब्यास्य संभवः । ज्ञेयेन सह चेज्ज्ञानं किमालम्ब्यास्य संभवः
jñeyātpūrvaṃ yadi jñānaṃ kimālambyāsya saṃbhavaḥ / jñeyena saha cejjñānaṃ kimālambyāsya saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ज्ञेयाद्भवेत् पश्चात् तदा ज्ञानं कुतो भवेत् । एवं च सर्वधर्माणामुत्पत्तिर्नावसीयते
atha jñeyādbhavet paścāt tadā jñānaṃ kuto bhavet / evaṃ ca sarvadharmāṇāmutpattirnāvasīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्येवं संवृतिर्नास्ति ततः सत्यद्वयं कुतः । अथ साप्यन्यसंवृत्या स्यात्सत्त्वो निर्वृतः कुतः
yadyevaṃ saṃvṛtirnāsti tataḥ satyadvayaṃ kutaḥ / atha sāpyanyasaṃvṛtyā syātsattvo nirvṛtaḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परचित्तविकल्पो ऽसौ स्वसंवृत्या तु नास्ति सः । स पश्चान्नियतः सो ऽस्ति न चेन्नास्त्येव संवृतिः
paracittavikalpo 'sau svasaṃvṛtyā tu nāsti saḥ / sa paścānniyataḥ so 'sti na cennāstyeva saṃvṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पना कल्पितं चेति द्वयमन्योन्यनिश्रितम् । यथाप्रसिद्धमाश्रित्य विचारः सर्व उच्यते
kalpanā kalpitaṃ ceti dvayamanyonyaniśritam / yathāprasiddhamāśritya vicāraḥ sarva ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारितेन तु यदा विचारेण विचार्यते । तदानवस्था तस्यापि विचारस्य विचारणात्
vicāritena tu yadā vicāreṇa vicāryate / tadānavasthā tasyāpi vicārasya vicāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारिते विचार्ये तु विचारस्यास्ति नाश्रयः । निराश्रितत्वान्नोदेति तच्च निर्वाणमुच्यते
vicārite vicārye tu vicārasyāsti nāśrayaḥ / nirāśritatvānnodeti tacca nirvāṇamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य त्वेतद्दूयं सत्यं स एवात्यन्तदुःस्थितः । यदि ज्ञेयवशादर्थो ज्ञानास्तित्वे तु का गतिः
yasya tvetaddūyaṃ satyaṃ sa evātyantaduḥsthitaḥ / yadi jñeyavaśādartho jñānāstitve tu kā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ज्ञेयवशाज्ज्ञानं ज्ञेयास्तित्वे तु का गतिः । अथान्योन्यवशात्सत्त्वमभावः स्याद्दूयोरपि
atha jñeyavaśājjñānaṃ jñeyāstitve tu kā gatiḥ / athānyonyavaśātsattvamabhāvaḥ syāddūyorapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता चेन्न विना पुत्रात्कुतः पुत्रस्य संभवः । पुत्राभावे पिता नास्ति तथासत्त्वं तयोर्द्वयोः
pitā cenna vinā putrātkutaḥ putrasya saṃbhavaḥ / putrābhāve pitā nāsti tathāsattvaṃ tayordvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कुरो जायते बीजाद्बीजं तेनैव सूच्यते । ज्ञेयाज्ज्ञानेन जातेन तत्सत्ता किं न गम्यते
aṅkuro jāyate bījādbījaṃ tenaiva sūcyate / jñeyājjñānena jātena tatsattā kiṃ na gamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कुरादन्यतो ज्ञानाद्बीजमस्तीति गम्यते । ज्ञानास्तित्वं कुतो ज्ञातं ज्ञेयं यत्तेन गम्यते
aṅkurādanyato jñānādbījamastīti gamyate / jñānāstitvaṃ kuto jñātaṃ jñeyaṃ yattena gamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकः प्रत्यक्षतस्तावत्सर्वं हेतुमुदीक्षते । पद्मनालादिभेदो हि हेतुभेदेन जायते
lokaḥ pratyakṣatastāvatsarvaṃ hetumudīkṣate / padmanālādibhedo hi hetubhedena jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंकृतो हेतुभेदश्चेत् पूर्वहेतुप्रभेदतः । कस्माच्चेत्फलदो हेतुः पूर्वहेतुप्रभावतः
kiṃkṛto hetubhedaścet pūrvahetuprabhedataḥ / kasmāccetphalado hetuḥ pūrvahetuprabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरो जगतो हेतुः वद कस्तावदीश्वरः । भूतानि चेद्भवत्वेवं नाममात्रे ऽपि किं श्रमः
īśvaro jagato hetuḥ vada kastāvadīśvaraḥ / bhūtāni cedbhavatvevaṃ nāmamātre 'pi kiṃ śramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि त्वनेके ऽनित्याश्च निश्चेष्टा न च देवताः । लङ्घ्याश्चाशुचयश्चैव क्ष्मादयो न स ईश्वरः
api tvaneke 'nityāśca niśceṣṭā na ca devatāḥ / laṅghyāścāśucayaścaiva kṣmādayo na sa īśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.