अत्र मृदु-वर्ण-प्राय-बन्धस्य निर्व्यूढत्वान् मृदु-बन्ध-समता । स्फुट-बन्ध-समता, यथा- मधुरया मधु-बोधित-माधवी- मधु-समृद्धि-समेधित-मेधया । मधुकराङ्गनया मुहुर् उन्मद- ध्वनि-भृतानिभृताक्षरम् उज्जगे ॥स्र्स् १।४२८॥ [माघे ६।२०] अत्र स्फुट-वर्ण-प्राय-बन्धस्य निर्व्यूढत्वात् स्फुट-बन्ध-समता । मिश्र-बन्ध-समता, यथा उत्फुल्ल-गण्ड-युगम् [कु। ३।४] इत्य् आदौ । अत्र मिश्री-भूत-मृदु-स्फुट-वर्ण-बन्धस्य निर्वाहाद् मिश्र-बन्ध-समता । अथ माधुर्यम्- तन् माधुर्यं भवेद् यत्र शब्देऽ र्थे च स्फुटो रसः ॥स्र्स् १।४२९॥ २३४च्द् यथा उत्फुल्ल-गण्ड-युगम् [कु। ३।४] इत्य् अत्र शब्दार्थयोः शृङ्गार-परिवाहित्वेन माधुर्यम् । अथ सुकुमारता- यद् अनिष्ठुर-वर्णत्वं सौकुमार्यं तद् उच्यते ॥स्र्स् १।४३०॥ २३५अब् यथा उत्फुल्ल-गण्ड-युगम् [कु। ३।४] उद्गत-मन्द-हासम् इत्य् अत्र संयुक्ताक्षर-सद्भावेऽ प्य् अनिष्ठुरत्वात् सौकुमार्यम् । अथ अर्थ-व्यक्तिः- श्रूयमाणस्य वाक्यस्य विना शब्दान्तर-स्पृहाम् । २३५च्द् अर्थावगमकत्वं यद् अर्थ-व्यक्तिर् इयं मता ॥स्र्स् १।४३१॥ २३६अब् यथा उत्फुल्ल-गण्ड-युगम् [कु। ३।४] इत्य् अत्र सर्वेषां पदानाम् अध्याहारय-पद-निराकाङ्क्षतया अर्थ-व्यक्तिः । अथ उदारत्वम्- उक्ते वाक्ये गुणोत्कर्ष-प्रतिभानम् उदारता ॥स्र्स् १।४३२॥ २३६च्द् यथा उत्फुल्ल-गण्ड-युगम् [कु। ३।४] इत्य् अत्रान्योन्यानुरागोत्कर्ष-प्रतिभानाद् उदारत्वम् । अथ ओजः- समास-बहुलत्वं यत् तद् ओजः इति गीयते ॥स्र्स् १।४३३॥ २३७अब् यथा उत्फुल्ल-गण्ड-युगम् [कु। ३।४] इत्य् अत्र यथोचित-समास-बाहुल्याद् ओजः । अथ कान्तिः- लोक-स्थितिम् अनुल्लङ्घ्य हृद्यार्थ-प्रतिपादनम् । २३७च्द् कान्तिः स्याद् द्विविधा ख्याता वार्तायां वर्णनासु च ॥स्र्स् १।४३४॥ २३८अब् वार्ता नाम कुशल-प्रश्न-पूर्विका सङ्कथा । तत्र यथा- परिधौत-भवत्-पदाम्बुना नव-चन्द्रातप-शीतलेन मे । अपि सन्तत-मर्म-कृन्तनः कृत-निर्वाण इवौर्व-पावकः
atra mṛdu-varṇa-prāya-bandhasya nirvyūḍhatvān mṛdu-bandha-samatā | sphuṭa-bandha-samatā, yathā- madhurayā madhu-bodhita-mādhavī- madhu-samṛddhi-samedhita-medhayā | madhukarāṅganayā muhur unmada- dhvani-bhṛtānibhṛtākṣaram ujjage ||SRs 1.428|| [māghe 6.20] atra sphuṭa-varṇa-prāya-bandhasya nirvyūḍhatvāt sphuṭa-bandha-samatā | miśra-bandha-samatā, yathā utphulla-gaṇḍa-yugam [ku. 3.4] ity ādau | atra miśrī-bhūta-mṛdu-sphuṭa-varṇa-bandhasya nirvāhād miśra-bandha-samatā | atha mādhuryam- tan mādhuryaṃ bhaved yatra śabde' rthe ca sphuṭo rasaḥ ||SRs 1.429|| 234cd yathā utphulla-gaṇḍa-yugam [ku. 3.4] ity atra śabdārthayoḥ śṛṅgāra-parivāhitvena mādhuryam | atha sukumāratā- yad aniṣṭhura-varṇatvaṃ saukumāryaṃ tad ucyate ||SRs 1.430|| 235ab yathā utphulla-gaṇḍa-yugam [ku. 3.4] udgata-manda-hāsam ity atra saṃyuktākṣara-sadbhāve' py aniṣṭhuratvāt saukumāryam | atha artha-vyaktiḥ- śrūyamāṇasya vākyasya vinā śabdāntara-spṛhām | 235cd arthāvagamakatvaṃ yad artha-vyaktir iyaṃ matā ||SRs 1.431|| 236ab yathā utphulla-gaṇḍa-yugam [ku. 3.4] ity atra sarveṣāṃ padānām adhyāhāraya-pada-nirākāṅkṣatayā artha-vyaktiḥ | atha udāratvam- ukte vākye guṇotkarṣa-pratibhānam udāratā ||SRs 1.432|| 236cd yathā utphulla-gaṇḍa-yugam [ku. 3.4] ity atrānyonyānurāgotkarṣa-pratibhānād udāratvam | atha ojaḥ- samāsa-bahulatvaṃ yat tad ojaḥ iti gīyate ||SRs 1.433|| 237ab yathā utphulla-gaṇḍa-yugam [ku. 3.4] ity atra yathocita-samāsa-bāhulyād ojaḥ | atha kāntiḥ- loka-sthitim anullaṅghya hṛdyārtha-pratipādanam | 237cd kāntiḥ syād dvividhā khyātā vārtāyāṃ varṇanāsu ca ||SRs 1.434|| 238ab vārtā nāma kuśala-praśna-pūrvikā saṅkathā | tatra yathā- paridhauta-bhavat-padāmbunā nava-candrātapa-śītalena me | api santata-marma-kṛntanaḥ kṛta-nirvāṇa ivaurva-pāvakaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.