शिशु-क्रीडा-भग्न-त्रिपुर-हर-धन्वा तव पुरः । अहङ्कार-क्रूरार्जुन-भुज-वन-व्रश्चन-कला- निसृष्टार्थो बाहुः कथय कतरस् ते परहरतु ॥स्र्स् १।४६९॥ (४।५६) अत्र रामभद्रेण प्राक् प्रहाराय जामदग्न्यः प्रेरित इत्य् उत्थापकः । अथ सङ्घात्यः - मन्त्र-शक्त्यार्थ-शक्त्या वा दैव-शक्त्याथ पौरुषात् । सङ्घस्य भेदनं यत् तु सङ्घात्यः स उदाहृतः ॥स्र्स् १।४७०॥ २६६ मन्त्रो नय-प्रयोगः । तस्य शक्त्या यथा मुद्रा-राक्षसे चाणक्येन शत्रु-सहायानां भेदनात् सङ्घात्यः । अर्थ-शक्त्या यथा महाभारते आदिपर्वणि देवैस् तिलोत्तमालक्षणेनार्थेन सुन्दोपसुन्दयोर् अतिस्निग्धयोर् भेदनात् सङ्घात्यः । दैव-शक्त्या, यथा महावीर-चरिते माल्यवान्- हा वत्साः खर-दूषण-प्रभृतयो वध्याः स्थ पापस्य मे हा हा वत्स विभीषण त्वम् अपि मे कार्येण हेयः स्थितः । हा मद्-वत्सल वत्स रावण महत् पश्यामि ते सङ्कटं वत्से केकसि हा हतास्मि न चिरात् त्रीन् पुत्रकान् पश्यसि ॥स्र्स् १।४७१॥ (मवीच। ४।११) अत्र राघवानुकूल-दैव-मोहितेन माल्यवता खर-दूषण-त्रिशिरसां भेदः संविहित इति सङ्घात्यः । अथ परिवर्तकः - पूर्वोद्युक्तस्य कार्यस्य परित्यागेन यद् भवेत् । कार्यान्तर-स्वीकरणं ज्ञेयः स परिवर्तकः ॥स्र्स् १।४७२॥ २६७ यथोत्तर-राम-चरिते पञ्चमाङ्के कुमारौ (अन्योन्यं प्रति)-अहो प्रिय-दर्शनः कुमारः । (स्नेहानुरागं विवर्ण्य) यदृच्छा-संवादः किम् उ गुण-गणानाम् अतिशयः पुराणो वा जन्मान्तर-निविड-बद्धः परिचयः । निजो वा सम्बन्धः किम् उ विधिवशात् कोऽ प्य् अविदितो ममैतस्मिन् दृष्टे हृदयम् अवधानं रचयति ॥स्र्स् १।४७३॥ (उराच। ५।१६) अत्र लवस्य चन्द्रकेतोश् च परस्पराकार-विशेष-सन्दर्शनेन रण-संरम्भौद्धत्य-परिहारेण विनयार्जव-स्वीकार-कथनात् परिवर्तकः । अथ कैशिकी - नृत्य-गीत-विलासादि-मृदु-शृङ्गार-चेष्टितैः । समन्विता भवेद् वृत्तिः कैशिकी श्लक्ष्ण-भूषणा ॥स्र्स् १।४७४॥ २६८ अङ्गान्य् अस्यास् तु चत्वारि नर्म तत्-पूर्वका इमे । स्फञ्ज-स्फोटौ च गर्भश् च तेषां लक्षणम् उच्यते ॥स्र्स् १।४७५॥ २६९ तत्र नर्म - शृङ्गार-रस-भूयिष्ठः प्रिय-चित्तानुरञ्जकः । अग्राम्यः परिहासस् तु नर्म स्यात् तत् त्रिधा मतम् ॥स्र्स् १।४७६॥ २७० शृङ्गार-हास्यजं शुद्ध-हास्यजं भय-हास्यजम् । शृङ्गार-हास्यजं नर्म त्रिविधं परिकीर्तितम् ॥स्र्स् १।४७७॥ २७१ सम्भोगेच्छा-प्रकटनाद् अनुराग-निवेशनात् । तथा कृतापराधस्य प्रियस्य प्रतिभेदनात् । २७२ सम्भोगेच्छा-प्रकटनं त्रिधा वाग्-वेष-चेष्टितैः ॥स्र्स् १।४७८॥ २७३अब् तत्र वाचा सम्भोगेच्छा-प्रकटनाद्, यथा- गच्छाम्य् अच्युत दर्शनेन भवतः किं तृप्तिर् उत्पद्यते किं त्व् एवं विजनस्थयोर् हत-जनः सम्भावयत्य् अन्यथा । इत्य् आमन्त्रण-भङ्गि-सूचित-वृथावस्थान-खेदालसाम् आश्लिष्यन् पुलकोत्कराञ्चित-तनुर् गोपीं हरिः पातु वः
śiśu-krīḍā-bhagna-tripura-hara-dhanvā tava puraḥ | ahaṅkāra-krūrārjuna-bhuja-vana-vraścana-kalā- nisṛṣṭārtho bāhuḥ kathaya kataras te paraharatu ||SRs 1.469|| (4.56) atra rāmabhadreṇa prāk prahārāya jāmadagnyaḥ prerita ity utthāpakaḥ | atha saṅghātyaḥ - mantra-śaktyārtha-śaktyā vā daiva-śaktyātha pauruṣāt | saṅghasya bhedanaṃ yat tu saṅghātyaḥ sa udāhṛtaḥ ||SRs 1.470|| 266 mantro naya-prayogaḥ | tasya śaktyā yathā mudrā-rākṣase cāṇakyena śatru-sahāyānāṃ bhedanāt saṅghātyaḥ | artha-śaktyā yathā mahābhārate ādiparvaṇi devais tilottamālakṣaṇenārthena sundopasundayor atisnigdhayor bhedanāt saṅghātyaḥ | daiva-śaktyā, yathā mahāvīra-carite mālyavān- hā vatsāḥ khara-dūṣaṇa-prabhṛtayo vadhyāḥ stha pāpasya me hā hā vatsa vibhīṣaṇa tvam api me kāryeṇa heyaḥ sthitaḥ | hā mad-vatsala vatsa rāvaṇa mahat paśyāmi te saṅkaṭaṃ vatse kekasi hā hatāsmi na cirāt trīn putrakān paśyasi ||SRs 1.471|| (ma.vī.ca. 4.11) atra rāghavānukūla-daiva-mohitena mālyavatā khara-dūṣaṇa-triśirasāṃ bhedaḥ saṃvihita iti saṅghātyaḥ | atha parivartakaḥ - pūrvodyuktasya kāryasya parityāgena yad bhavet | kāryāntara-svīkaraṇaṃ jñeyaḥ sa parivartakaḥ ||SRs 1.472|| 267 yathottara-rāma-carite pañcamāṅke kumārau (anyonyaṃ prati)-aho priya-darśanaḥ kumāraḥ | (snehānurāgaṃ vivarṇya) yadṛcchā-saṃvādaḥ kim u guṇa-gaṇānām atiśayaḥ purāṇo vā janmāntara-niviḍa-baddhaḥ paricayaḥ | nijo vā sambandhaḥ kim u vidhivaśāt ko' py avidito mamaitasmin dṛṣṭe hṛdayam avadhānaṃ racayati ||SRs 1.473|| (u.rā.ca. 5.16) atra lavasya candraketoś ca parasparākāra-viśeṣa-sandarśanena raṇa-saṃrambhauddhatya-parihāreṇa vinayārjava-svīkāra-kathanāt parivartakaḥ | atha kaiśikī - nṛtya-gīta-vilāsādi-mṛdu-śṛṅgāra-ceṣṭitaiḥ | samanvitā bhaved vṛttiḥ kaiśikī ślakṣṇa-bhūṣaṇā ||SRs 1.474|| 268 aṅgāny asyās tu catvāri narma tat-pūrvakā ime | sphañja-sphoṭau ca garbhaś ca teṣāṃ lakṣaṇam ucyate ||SRs 1.475|| 269 tatra narma - śṛṅgāra-rasa-bhūyiṣṭhaḥ priya-cittānurañjakaḥ | agrāmyaḥ parihāsas tu narma syāt tat tridhā matam ||SRs 1.476|| 270 śṛṅgāra-hāsyajaṃ śuddha-hāsyajaṃ bhaya-hāsyajam | śṛṅgāra-hāsyajaṃ narma trividhaṃ parikīrtitam ||SRs 1.477|| 271 sambhogecchā-prakaṭanād anurāga-niveśanāt | tathā kṛtāparādhasya priyasya pratibhedanāt | 272 sambhogecchā-prakaṭanaṃ tridhā vāg-veṣa-ceṣṭitaiḥ ||SRs 1.478|| 273ab tatra vācā sambhogecchā-prakaṭanād, yathā- gacchāmy acyuta darśanena bhavataḥ kiṃ tṛptir utpadyate kiṃ tv evaṃ vijanasthayor hata-janaḥ sambhāvayaty anyathā | ity āmantraṇa-bhaṅgi-sūcita-vṛthāvasthāna-khedālasām āśliṣyan pulakotkarāñcita-tanur gopīṃ hariḥ pātu vaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.