अव्यक्तं प्रख्यातं कारणमस्ति यस्मान्महदादिलिङ्गं प्रवर्त्तते । त्रिगुणतः त्रिगुणात् सत्त्वरजस्तमोगुणा यस्मिंस्तत्त्रिगुणं तत्किमुक्तं भवति सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्था प्रधानम् । तथा समुदयात् यथा गंगाश्रोतांसि त्रिणी रुद्रमूर्द्धनि पतितानि एकं स्रोतो जनयति एवं त्रिगुणमव्यक्तमेकं व्यक्तं जनयति तथा वा तन्तवः समुदिताः पटं जनयन्ति एवमव्यक्तं गुनसमुदयान्महदादि जनयतीति त्रिगुणतः समुदयाच्च व्यक्तं जगत् प्रवर्त्तते । यस्मादेकस्मात् प्रधानाद्व्यक्तं तस्मादेकरूपेण भवितव्यम् । नैष दोषः परिणामतः सलिलवत् प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषादेकस्मात् प्रधानात् त्रयो लोकाः समुत्पन्नास्तुल्यभावा न भवन्ति देवाः सुखेन युक्ता मनुष्या दुःखेन तिर्यञ्चो मोहेन एकस्मात् प्रधानात् प्रवृत्तं व्यक्तं प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषात् परिणमातः सलिलवद्भवति । प्रतिप्रतीति वीप्सा । गुणानामाश्रयो गुणाश्रयस्तद्विशेषस्तं गुणाश्रयविशेषं प्रतिनिधाय प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषं परिणामात् प्रवर्त्तते व्यक्तं यथा आकाशादेकरसं सलिलं पतितं नानारूपात्संश्लेषाद्भिद्यते तद्रसान्तरैरेवमेकस्मात् प्रधानात् प्रवृत्तास्त्रयो लोका नैकस्वभावा भवन्ति देवेषु सत्त्वमुत्कटं रजस्तमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तसुखिनो मनुष्येषु रज उत्कटं भवति सत्त्वतमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तदुःखिनो तिर्यक्षु तम उत्कटं भवति सत्त्वजसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तमूढाः
avyaktaṃ prakhyātaṃ kāraṇamasti yasmānmahadādiliṅgaṃ pravarttate / triguṇataḥ triguṇāt sattvarajastamoguṇā yasmiṃstattriguṇaṃ tatkimuktaṃ bhavati sattvarajastamasāṃ sāmyāvasthā pradhānam / tathā samudayāt yathā gaṃgāśrotāṃsi triṇī rudramūrddhani patitāni ekaṃ sroto janayati evaṃ triguṇamavyaktamekaṃ vyaktaṃ janayati tathā vā tantavaḥ samuditāḥ paṭaṃ janayanti evamavyaktaṃ gunasamudayānmahadādi janayatīti triguṇataḥ samudayācca vyaktaṃ jagat pravarttate / yasmādekasmāt pradhānādvyaktaṃ tasmādekarūpeṇa bhavitavyam / naiṣa doṣaḥ pariṇāmataḥ salilavat pratipratiguṇāśrayaviśeṣādekasmāt pradhānāt trayo lokāḥ samutpannāstulyabhāvā na bhavanti devāḥ sukhena yuktā manuṣyā duḥkhena tiryañco mohena ekasmāt pradhānāt pravṛttaṃ vyaktaṃ pratipratiguṇāśrayaviśeṣāt pariṇamātaḥ salilavadbhavati / pratipratīti vīpsā / guṇānāmāśrayo guṇāśrayastadviśeṣastaṃ guṇāśrayaviśeṣaṃ pratinidhāya pratipratiguṇāśrayaviśeṣaṃ pariṇāmāt pravarttate vyaktaṃ yathā ākāśādekarasaṃ salilaṃ patitaṃ nānārūpātsaṃśleṣādbhidyate tadrasāntarairevamekasmāt pradhānāt pravṛttāstrayo lokā naikasvabhāvā bhavanti deveṣu sattvamutkaṭaṃ rajastamasī udāsīne tena te 'tyantasukhino manuṣyeṣu raja utkaṭaṃ bhavati sattvatamasī udāsīne tena te 'tyantaduḥkhino tiryakṣu tama utkaṭaṃ bhavati sattvajasī udāsīne tena te 'tyantamūḍhāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.