पुरुषस्य प्रधानेन सह संयोगो दर्शनार्थं प्रकृतिं महदादिकार्यभूतपर्यन्तं पुरुषः पश्यति एतदर्थं प्रधानस्यापि पुरुषेण संयोगः । कैवल्यार्थं स च संयोगः पङ्ग्वन्धवदुभयोरपि द्रष्टव्यः यथा एकः पङ्गुरेकश्चान्ध एतौ द्वावपि गच्छन्तौ महता सामर्थ्येनाटव्यां सार्थस्य स्तेनकृतादुपप्लवात् स्वबन्धुपरित्यक्तो दैवादितश्चेरुश्च स्वगत्या च तौ संयोगमुपयातौ पुनस्तयोः स्ववचसो विश्वस्तत्वेन संयोगो गमनार्थं दर्शनार्थं च भवत्यन्धेन पंगुः स्कन्धमारोपितः एवं शरीरारूढपंगुदर्शितेन मार्गेणान्धो याति पंगुश्चान्धस्कन्धारूढः । एवं पुरुषे दर्शनशक्तिरस्ति पंगुवन्नक्रिया प्रधाने क्रियाशक्तिरस्त्यन्धवन्नदर्शनशक्तिः । यथा वानयोः पंग्वन्धयोः कृतार्थयोर्विभागो भविष्यतीप्सितस्थानप्राप्तयोरेवं प्रधानमपि पुरुषस्य मोक्षं कृत्वा निवर्त्तते पुरुषो ऽपि प्रधानं दृष्ट्वा कैवल्यं गच्छति तयोः कृतार्थयोर्विभागो भविष्यति । किं चान्यत् तत्कृतः सर्गस्तेन संयोगेन कृतस्तत्कृतः सर्गः सृष्टिः । यथा स्त्री पुरुषसंयोगात् सुतोत्पत्तिस्ततः प्रधानपुरुषसंयोगात् सर्गस्योत्पत्तिः
puruṣasya pradhānena saha saṃyogo darśanārthaṃ prakṛtiṃ mahadādikāryabhūtaparyantaṃ puruṣaḥ paśyati etadarthaṃ pradhānasyāpi puruṣeṇa saṃyogaḥ / kaivalyārthaṃ sa ca saṃyogaḥ paṅgvandhavadubhayorapi draṣṭavyaḥ yathā ekaḥ paṅgurekaścāndha etau dvāvapi gacchantau mahatā sāmarthyenāṭavyāṃ sārthasya stenakṛtādupaplavāt svabandhuparityakto daivāditaśceruśca svagatyā ca tau saṃyogamupayātau punastayoḥ svavacaso viśvastatvena saṃyogo gamanārthaṃ darśanārthaṃ ca bhavatyandhena paṃguḥ skandhamāropitaḥ evaṃ śarīrārūḍhapaṃgudarśitena mārgeṇāndho yāti paṃguścāndhaskandhārūḍhaḥ / evaṃ puruṣe darśanaśaktirasti paṃguvannakriyā pradhāne kriyāśaktirastyandhavannadarśanaśaktiḥ / yathā vānayoḥ paṃgvandhayoḥ kṛtārthayorvibhāgo bhaviṣyatīpsitasthānaprāptayorevaṃ pradhānamapi puruṣasya mokṣaṃ kṛtvā nivarttate puruṣo 'pi pradhānaṃ dṛṣṭvā kaivalyaṃ gacchati tayoḥ kṛtārthayorvibhāgo bhaviṣyati / kiṃ cānyat tatkṛtaḥ sargastena saṃyogena kṛtastatkṛtaḥ sargaḥ sṛṣṭiḥ / yathā strī puruṣasaṃyogāt sutotpattistataḥ pradhānapuruṣasaṃyogāt sargasyotpattiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.