प्रकृतिः प्रधानं ब्रह्म अव्यक्तं बहुधानकं मायेति पर्यायाः । अलिङ्गस्याः प्रकृतेः सकाशान्महानुत्पद्यते महान् बुद्धिरासुरी मतिः ख्यातिर्ज्ञानं प्रज्ञापर्यायैरुत्पद्यते तस्माच्च महतो ऽहंकार उत्पद्यते ऽहंकारो भूतादिवैकृतस्तैजसो ऽभिमान इति पर्यायाः तस्माद्गणश्च षोडशकः तस्मादहंकाराच्छोडशकः षोडशस्वरूपेण गुण उत्पद्यते । स यथा । पञ्चतन्मात्राणि शब्दतन्मात्रं स्पर्शतन्मात्रं रुपतन्मात्रं रसतन्मात्रं गन्धतन्मात्रमिति । तन्मात्रसूक्ष्मपर्यायवाच्यानि । तत एकादशेन्द्रियाणि श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा घ्राणमिति पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि । वाक्पाणिपादपायूपस्थाः पञ्चकर्मेन्द्रियाण्युभयात्मकमेकादशं मन एष षोडशको गणो ऽहंकारादुत्पद्यते । किंच पञ्चभ्यः पञ्च भूतानि तस्माच्छोडशकाद्गणात् पञ्चभ्यस्तन्मात्रेभ्यः सकाशात् पञ्च वै महाभूतान्युत्पद्यन्ते । यदुक्तं शब्दतन्मात्रादाकाशं स्पर्शतन्मात्राद्वायुः रूपतन्मात्रात्तेजः रसतन्मात्रादापः गन्धतन्मात्रात् पृथिवी एवं पञ्चभ्यः परमाणुभ्यः पञ्चमहाभूतान्युत्पद्यन्ते
prakṛtiḥ pradhānaṃ brahma avyaktaṃ bahudhānakaṃ māyeti paryāyāḥ / aliṅgasyāḥ prakṛteḥ sakāśānmahānutpadyate mahān buddhirāsurī matiḥ khyātirjñānaṃ prajñāparyāyairutpadyate tasmācca mahato 'haṃkāra utpadyate 'haṃkāro bhūtādivaikṛtastaijaso 'bhimāna iti paryāyāḥ tasmādgaṇaśca ṣoḍaśakaḥ tasmādahaṃkārācchoḍaśakaḥ ṣoḍaśasvarūpeṇa guṇa utpadyate / sa yathā / pañcatanmātrāṇi śabdatanmātraṃ sparśatanmātraṃ rupatanmātraṃ rasatanmātraṃ gandhatanmātramiti / tanmātrasūkṣmaparyāyavācyāni / tata ekādaśendriyāṇi śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā ghrāṇamiti pañca buddhīndriyāṇi / vākpāṇipādapāyūpasthāḥ pañcakarmendriyāṇyubhayātmakamekādaśaṃ mana eṣa ṣoḍaśako gaṇo 'haṃkārādutpadyate / kiṃca pañcabhyaḥ pañca bhūtāni tasmācchoḍaśakādgaṇāt pañcabhyastanmātrebhyaḥ sakāśāt pañca vai mahābhūtānyutpadyante / yaduktaṃ śabdatanmātrādākāśaṃ sparśatanmātrādvāyuḥ rūpatanmātrāttejaḥ rasatanmātrādāpaḥ gandhatanmātrāt pṛthivī evaṃ pañcabhyaḥ paramāṇubhyaḥ pañcamahābhūtānyutpadyante
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.