मूलप्रकृतिः प्रधानम् । प्रकृतिविकृतिसप्तकस्य मूलभूतत्वात् । मूलं च सा प्रकृतिश्च मूलप्रकृतिरविकृतिः । अन्यस्मान्नोत्पद्यते तेन प्रकृतिः कस्यचिद्विकारो न भवति । महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त । महाभूतादिति बुद्धिः बुद्ध्याद्याः सप्त बुद्धि १ अहंकारः २ पञ्चतन्मात्राणि ५ एतानि सप्तप्रकृतिविकृतयः । तद्यथा । प्रधानाद्बुद्धिरुत्पद्यते तेन विकृतिः प्रधानस्य विकार इति सैवाहंकारमुत्पादयति अतः प्रकृतिः । अहंकारो ऽपि बुद्धेरुत्पद्यत इति विकृतिः स च पञ्चतन्मात्राण्युत्पादयतीति प्रकृतिः । तत्र शब्दतन्मात्रमहंकारादुत्पद्यत इति विकृतिस्तस्मादाकाशमुत्पद्यत इति प्रकृतिः । तथा स्पर्शतन्मात्रमहंकारादुत्पद्यत इति विकृतिस्तदेवं वायुमुत्पादयतीति प्रकृतिः । गन्धतन्मात्रमहंकारादुत्पद्यत इति विकृतिस्तदेवं पृथिवीमुत्पादयतीति प्रकृतिः । रूपतन्मात्रमहंकारादुत्पद्यत इति विकृतिस्तदेवं तेज उत्पादयतीति प्रकृतिः । रसतन्मात्रमहंकारादुत्पद्यत इति विकृतिस्तदेवं आप उत्पादयतीति प्रकृतिः । एवं महदाद्याः सप्त प्रकृतयो विकृतयश्च । षोडशकश्च विकारः पञ्चबुद्धीन्द्रियाणि पञ्चकर्म्मेन्द्रियाणि एकादशं मनः पञ्चमहाभूतानि एष षोडशको गणो विकृतिरेव । विकारो विकृतिः । न प्रकृतिर्न विकृतिः पुरुषः
mūlaprakṛtiḥ pradhānam / prakṛtivikṛtisaptakasya mūlabhūtatvāt / mūlaṃ ca sā prakṛtiśca mūlaprakṛtiravikṛtiḥ / anyasmānnotpadyate tena prakṛtiḥ kasyacidvikāro na bhavati / mahadādyāḥ prakṛtivikṛtayaḥ sapta / mahābhūtāditi buddhiḥ buddhyādyāḥ sapta buddhi 1 ahaṃkāraḥ 2 pañcatanmātrāṇi 5 etāni saptaprakṛtivikṛtayaḥ / tadyathā / pradhānādbuddhirutpadyate tena vikṛtiḥ pradhānasya vikāra iti saivāhaṃkāramutpādayati ataḥ prakṛtiḥ / ahaṃkāro 'pi buddherutpadyata iti vikṛtiḥ sa ca pañcatanmātrāṇyutpādayatīti prakṛtiḥ / tatra śabdatanmātramahaṃkārādutpadyata iti vikṛtistasmādākāśamutpadyata iti prakṛtiḥ / tathā sparśatanmātramahaṃkārādutpadyata iti vikṛtistadevaṃ vāyumutpādayatīti prakṛtiḥ / gandhatanmātramahaṃkārādutpadyata iti vikṛtistadevaṃ pṛthivīmutpādayatīti prakṛtiḥ / rūpatanmātramahaṃkārādutpadyata iti vikṛtistadevaṃ teja utpādayatīti prakṛtiḥ / rasatanmātramahaṃkārādutpadyata iti vikṛtistadevaṃ āpa utpādayatīti prakṛtiḥ / evaṃ mahadādyāḥ sapta prakṛtayo vikṛtayaśca / ṣoḍaśakaśca vikāraḥ pañcabuddhīndriyāṇi pañcakarmmendriyāṇi ekādaśaṃ manaḥ pañcamahābhūtāni eṣa ṣoḍaśako gaṇo vikṛtireva / vikāro vikṛtiḥ / na prakṛtirna vikṛtiḥ puruṣaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.