यस्माच् चेतनस्वभावः पुरुषः, तस्मात् तत्संयोगाद् अचेतनं महदादि लिङ्गम् अध्यवसायाभिमानसङ्कल्पालोचनादिषु वृत्तिषु चेतनावत् प्रवर्तते । को दृष्टान्तः --- तद् यथा अनुष्णाशीतो घटः शीताभिर् अद्भिः संस्पृष्टः शीतो भवति । अग्निना संयुक्त उष्णो भवति । एवं महदादि लिङ्गम् अचेतनम् अपि भूत्वा चेतनावद् भवति । तस्माद् अध्यवसायं कुर्वन्ति गुणाः कार्यादिषु । यद् अप्य् उक्तम् --- लोकोपचारात् कर्ता पुरुष इति । अत्र ब्रूमः --- गुणकर्तृत्वे ऽपि तथा कर्तेव भवत्य् उदासीनः । अत्र दृष्टान्तश् च । केचित् किल चौरा ग्रामं हृत्वा द्रव्यं गृहीत्वा ग्रामान्तरं गच्छन्ति कृतकार्याः । तैः सह सार्थेन श्रोत्रियो ब्राह्मणः पन्थानं गच्छति । तत्पदानुसारिभिर् आरक्षिभिस् ते गृहीताः । कृतापराधैस् तैः सह सो ऽपि ब्राह्मणो गृहीतस् त्वम् अपि चौर इति । तद् यथासाव् अचौरस् तत्संसर्गदोषेण चौरतया प्रतीतस् तैः । तथा सत्त्वादयो गुणाः कर्तारस् तैः संयुक्तः पुरुषो ऽपि अकर्तापि कर्ता भवति । कर्तृसंसर्गात् कर्तेव । परं परमार्थतया अकर्ता पुरुषः
yasmāc cetanasvabhāvaḥ puruṣaḥ, tasmāt tatsaṃyogād acetanaṃ mahadādi liṅgam adhyavasāyābhimānasaṅkalpālocanādiṣu vṛttiṣu cetanāvat pravartate | ko dṛṣṭāntaḥ --- tad yathā anuṣṇāśīto ghaṭaḥ śītābhir adbhiḥ saṃspṛṣṭaḥ śīto bhavati | agninā saṃyukta uṣṇo bhavati | evaṃ mahadādi liṅgam acetanam api bhūtvā cetanāvad bhavati | tasmād adhyavasāyaṃ kurvanti guṇāḥ kāryādiṣu | yad apy uktam --- lokopacārāt kartā puruṣa iti | atra brūmaḥ --- guṇakartṛtve 'pi tathā karteva bhavaty udāsīnaḥ | atra dṛṣṭāntaś ca | kecit kila caurā grāmaṃ hṛtvā dravyaṃ gṛhītvā grāmāntaraṃ gacchanti kṛtakāryāḥ | taiḥ saha sārthena śrotriyo brāhmaṇaḥ panthānaṃ gacchati | tatpadānusāribhir ārakṣibhis te gṛhītāḥ | kṛtāparādhais taiḥ saha so 'pi brāhmaṇo gṛhītas tvam api caura iti | tad yathāsāv acauras tatsaṃsargadoṣeṇa cauratayā pratītas taiḥ | tathā sattvādayo guṇāḥ kartāras taiḥ saṃyuktaḥ puruṣo 'pi akartāpi kartā bhavati | kartṛsaṃsargāt karteva | paraṃ paramārthatayā akartā puruṣaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.