बुद्धिर् अहङ्कारो मनश् चक्षुर् इत्य् एतानि चत्वारि युगपद् रूपं पश्यन्ति, अयं स्थाणुर् ऽयं पुरुष इति । एवं शब्दं स्पर्शं रसं गन्धं चत्वारि युगपद् गृह्णन्ति । एवम् एषा युगपच् चतुष्टयस्य वृत्तिः । किं चान्यत् । क्रमशश् च तस्य निर्दिष्टा बुद्ध्यहङ्कारमनश्चक्षुश्चतुष्टयस्य क्रमशो वृत्तिर् भवति । द्वारिद्वारविभागोपदेशाद् ह्रस्वकालत्वाद् विभागो न शक्यते वक्तुं ततो युगपद् इत्य् उच्यते । यथा बालपत्रशतं सूच्यग्रेण विद्धम् इति । तद् यथा । देवदत्तः पन्थानं गच्छन् स्थाणुं पश्यति तत्र तस्य संशयो भवति किम् अयं स्थाणुर् उत पुरुष इति । तत्र स्थाणुरूपं पश्यति शकुनिं च तत्रस्थं ततो ऽस्य बुद्धिर् भवति स्थाणुर् अयम् इति । आकुञ्चनप्रसारणे करोति ततो ऽपि पुरुषो ऽयम् इति प्रतीतिः । एवं बुद्ध्यहङ्कारमनश्चक्षुषां क्रमशो वृत्तिर् दृष्टा चक्षू रूपं पश्यति, मनः सङ्कल्पयति, अहङ्कारो ऽभिमानयति, बुद्धिर् अध्यवस्यति । एवं रसनादिष्व् अपि द्रष्टव्यम् । किं चान्यत् --- दृष्टे तथाप्य् अदृष्टे । त्रयस्य तत्पूर्विका वृत्तिः । तच्छब्देन समनन्तरोक्तानि बुद्धीन्द्रियाणि भवन्ति । रूपे चक्षुःपूर्विका, शब्दे श्रोत्रपूर्विका, स्पर्शे त्वक्पूर्विका, रसे जिह्वापूर्विका, गन्धे घ्राणपूर्विका बुद्ध्यहङ्कारमनसां वृत्तिर् इति
buddhir ahaṅkāro manaś cakṣur ity etāni catvāri yugapad rūpaṃ paśyanti, ayaṃ sthāṇur 'yaṃ puruṣa iti | evaṃ śabdaṃ sparśaṃ rasaṃ gandhaṃ catvāri yugapad gṛhṇanti | evam eṣā yugapac catuṣṭayasya vṛttiḥ | kiṃ cānyat | kramaśaś ca tasya nirdiṣṭā buddhyahaṅkāramanaścakṣuścatuṣṭayasya kramaśo vṛttir bhavati | dvāridvāravibhāgopadeśād hrasvakālatvād vibhāgo na śakyate vaktuṃ tato yugapad ity ucyate | yathā bālapatraśataṃ sūcyagreṇa viddham iti | tad yathā | devadattaḥ panthānaṃ gacchan sthāṇuṃ paśyati tatra tasya saṃśayo bhavati kim ayaṃ sthāṇur uta puruṣa iti | tatra sthāṇurūpaṃ paśyati śakuniṃ ca tatrasthaṃ tato 'sya buddhir bhavati sthāṇur ayam iti | ākuñcanaprasāraṇe karoti tato 'pi puruṣo 'yam iti pratītiḥ | evaṃ buddhyahaṅkāramanaścakṣuṣāṃ kramaśo vṛttir dṛṣṭā cakṣū rūpaṃ paśyati, manaḥ saṅkalpayati, ahaṅkāro 'bhimānayati, buddhir adhyavasyati | evaṃ rasanādiṣv api draṣṭavyam | kiṃ cānyat --- dṛṣṭe tathāpy adṛṣṭe | trayasya tatpūrvikā vṛttiḥ | tacchabdena samanantaroktāni buddhīndriyāṇi bhavanti | rūpe cakṣuḥpūrvikā, śabde śrotrapūrvikā, sparśe tvakpūrvikā, rase jihvāpūrvikā, gandhe ghrāṇapūrvikā buddhyahaṅkāramanasāṃ vṛttir iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.