स्वां स्वाम् इति वीप्साम् इच्छन्ति । (इति त्रयोदशविधस्य करणस्य ग्रहणं कृतं भवति) । प्रतिपद्यन्ते गृह्णन्तीत्य् अर्थआः । किं चान्यत् --- परस्पराकूतहेतुकां वृत्तिम् । बुद्धेर् आकूतं ज्ञात्वा अहङ्कारो ऽभिमानयति, मनः सङ्कल्पयति, इन्द्रियाणि स्वां स्वां वृत्तिं प्रतिपद्यन्ते । आकूतं नामाभिप्रायः । यथा किल चौरसेना ग्रामं हन्तुं गच्छति तत्र चौरसेनापतिना सङ्केतः(प्।३५) कृतो ऽस्ति यदाहं हा हेति ब्रवीमि तदा सर्वैः समवायेन प्रवेष्टव्यम् । यदा पुनर् अहम् अहा हेति ब्रवीमि तदा निर्गन्तव्यम् । एतां चौरसेनापतेर् आज्ञाम् आकूतं ज्ञात्वा चौराः प्रविशन्ति निर्गच्छन्ति च । तथेह चौरसेनापतिस्थानीया बुद्धिः चौरस्थानीयानीन्द्रियाणि । किं स्वार्थं विषयं प्रतिपद्यन्ते आहोस्वित् परार्थम् इत्य् अत्रोच्यते । परार्थं गम्यते । यस्माद् आह --- पुरुषार्थ एव हेतुः पुरुषार्थः कर्तव्य एव इति गुणानां प्रवृत्तिः । तस्माद् एतत् त्रयोदशविधं करणं पुरुषार्थः प्रवर्तयति । यद् अप्य् उक्तम् --- अचेतनानि करणानि कथं प्रवर्तन्त इति । अत्र ब्रूमः --- न केनचित् कार्यते करणम् । नेश्वरेण नापि पुरुषेण । स्वभावो नाम कश्चित् पदार्थो (ना)स्ति । यस्मात् स्वयम् एव च त्रयोदशविधं करणं स्वे स्वे विषये प्रवर्तत इति
svāṃ svām iti vīpsām icchanti | (iti trayodaśavidhasya karaṇasya grahaṇaṃ kṛtaṃ bhavati) | pratipadyante gṛhṇantīty arthaāḥ | kiṃ cānyat --- parasparākūtahetukāṃ vṛttim | buddher ākūtaṃ jñātvā ahaṅkāro 'bhimānayati, manaḥ saṅkalpayati, indriyāṇi svāṃ svāṃ vṛttiṃ pratipadyante | ākūtaṃ nāmābhiprāyaḥ | yathā kila caurasenā grāmaṃ hantuṃ gacchati tatra caurasenāpatinā saṅketaḥ(p.35) kṛto 'sti yadāhaṃ hā heti bravīmi tadā sarvaiḥ samavāyena praveṣṭavyam | yadā punar aham ahā heti bravīmi tadā nirgantavyam | etāṃ caurasenāpater ājñām ākūtaṃ jñātvā caurāḥ praviśanti nirgacchanti ca | tatheha caurasenāpatisthānīyā buddhiḥ caurasthānīyānīndriyāṇi | kiṃ svārthaṃ viṣayaṃ pratipadyante āhosvit parārtham ity atrocyate | parārthaṃ gamyate | yasmād āha --- puruṣārtha eva hetuḥ puruṣārthaḥ kartavya eva iti guṇānāṃ pravṛttiḥ | tasmād etat trayodaśavidhaṃ karaṇaṃ puruṣārthaḥ pravartayati | yad apy uktam --- acetanāni karaṇāni kathaṃ pravartanta iti | atra brūmaḥ --- na kenacit kāryate karaṇam | neśvareṇa nāpi puruṣeṇa | svabhāvo nāma kaścit padārtho (nā)sti | yasmāt svayam eva ca trayodaśavidhaṃ karaṇaṃ sve sve viṣaye pravartata iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.