यद् अत्र करणम् इत्य् उक्तं तत् त्रयोदशविधम् इति बोद्ध्यम् । पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि, बुद्ध्यहङ्कारौ मन इति एतत् त्रयोदशविधं करणम् इति । अत्राह --- आहारकं धारकं प्रकाशकं च तद् इति । तत्राहारकम् इन्द्रियलक्षणम् । धारकम् अभिमानलक्षणम् । प्रकाशकं बुद्धिलक्षणम् । अत्राह --- किं तद् अस्ति यस्याहरणं धारणं प्रकाशनं च क्रियते । अत्रोच्यते --- कार्यं च तस्य दशधाहार्यं धार्यं प्रकाश्यं च । कार्यम् इति शब्दस्पर्शरसरूपगन्धाः पञ्च, वचनादानविहरणोत्सर्गानन्दाः पञ्च । एते दश विषयाः कार्यम् इत्य् उच्यते । तं दशविधं विषयं बुद्धीन्द्रियैः प्रकाशितम् अर्थं कर्मेन्द्रियाण्य् आहरन्ति धारयन्ति च । तद् यथा तमसि स्थितं प्रदीपेन प्रकाशितं घटं हस्त आदत्ते धारयति च । तद् एवं यथा घटं तथा शेषाण्य् अपि
yad atra karaṇam ity uktaṃ tat trayodaśavidham iti boddhyam | pañca karmendriyāṇi, pañca buddhīndriyāṇi, buddhyahaṅkārau mana iti etat trayodaśavidhaṃ karaṇam iti | atrāha --- āhārakaṃ dhārakaṃ prakāśakaṃ ca tad iti | tatrāhārakam indriyalakṣaṇam | dhārakam abhimānalakṣaṇam | prakāśakaṃ buddhilakṣaṇam | atrāha --- kiṃ tad asti yasyāharaṇaṃ dhāraṇaṃ prakāśanaṃ ca kriyate | atrocyate --- kāryaṃ ca tasya daśadhāhāryaṃ dhāryaṃ prakāśyaṃ ca | kāryam iti śabdasparśarasarūpagandhāḥ pañca, vacanādānaviharaṇotsargānandāḥ pañca | ete daśa viṣayāḥ kāryam ity ucyate | taṃ daśavidhaṃ viṣayaṃ buddhīndriyaiḥ prakāśitam arthaṃ karmendriyāṇy āharanti dhārayanti ca | tad yathā tamasi sthitaṃ pradīpena prakāśitaṃ ghaṭaṃ hasta ādatte dhārayati ca | tad evaṃ yathā ghaṭaṃ tathā śeṣāṇy api
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.