अन्तःकरणं त्रिविधम् इति बुद्ध्यहङ्कारमनसां ग्रहणम् । एतत् त्रिविधम् अन्तःकरणसंज्ञितम् । दशधा बाह्यं बुद्धिकर्मेन्द्रियभेदात् । किं चान्यत् । त्रयस्य विषयाख्यं बुद्ध्यहङ्कारमनसां त्रयाणाम् अन्तःकरणानां बाह्यं दशविधं(प्।३६) करणं विषयाख्यं विषय(?) उपभोग्यम् इति । आभ्यन्तरं त्रिकं स्वामिभूतं बाह्यं दशविधं भृत्यभूतम् इत्य् अर्थः । किं चान्यत् --- साम्प्रतकालं बाह्यम् । यद् एतद् बाह्यं दशविधं करणम् उक्तं तत् साम्प्रतकालं वर्तमानविषयग्राहकं भवति । श्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणानि वर्तमानान्य् एव शब्दादीनि गृह्णन्ति । नातीतानि न च भावीनि । एवं वाक्पाणिपादपायूपस्थानि वर्तमानेषु वचनादेयभूमिमलोत्सर्गानन्देषु प्रवर्तन्ते नातीताभविष्यतोः । किञ् चान्यत् --- त्रिकालम् आभ्यन्तरं मनोऽहङ्कारबुद्धिरूपं करणं प्रवर्तते । बुद्धिर् वर्तमानं घटं बुद्ध्यते अतीतं भविष्यन्तं च स्मरति । तद् यथा --- युधिष्ठिरभीमसेनाव् आस्ताम् अतीतविषयग्राहिणी बुद्धिः । कल्की भविष्यति भाविवस्तुग्राहिणी । एवम् अहङ्कारो ऽपि त्रिकालवान् । यथाहम् अस्मिन् गृहे स्वामी आसं, भविष्यामि चेति । एवं मनो ऽप्य् अतीतं सङ्कल्पयति वर्तमानं भावि च । यत एवं तस्माद् उच्यते "त्रिकालम् आभ्यन्तरं करणम्" इति
antaḥkaraṇaṃ trividham iti buddhyahaṅkāramanasāṃ grahaṇam | etat trividham antaḥkaraṇasaṃjñitam | daśadhā bāhyaṃ buddhikarmendriyabhedāt | kiṃ cānyat | trayasya viṣayākhyaṃ buddhyahaṅkāramanasāṃ trayāṇām antaḥkaraṇānāṃ bāhyaṃ daśavidhaṃ(p.36) karaṇaṃ viṣayākhyaṃ viṣaya(?) upabhogyam iti | ābhyantaraṃ trikaṃ svāmibhūtaṃ bāhyaṃ daśavidhaṃ bhṛtyabhūtam ity arthaḥ | kiṃ cānyat --- sāmpratakālaṃ bāhyam | yad etad bāhyaṃ daśavidhaṃ karaṇam uktaṃ tat sāmpratakālaṃ vartamānaviṣayagrāhakaṃ bhavati | śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇāni vartamānāny eva śabdādīni gṛhṇanti | nātītāni na ca bhāvīni | evaṃ vākpāṇipādapāyūpasthāni vartamāneṣu vacanādeyabhūmimalotsargānandeṣu pravartante nātītābhaviṣyatoḥ | kiñ cānyat --- trikālam ābhyantaraṃ mano'haṅkārabuddhirūpaṃ karaṇaṃ pravartate | buddhir vartamānaṃ ghaṭaṃ buddhyate atītaṃ bhaviṣyantaṃ ca smarati | tad yathā --- yudhiṣṭhirabhīmasenāv āstām atītaviṣayagrāhiṇī buddhiḥ | kalkī bhaviṣyati bhāvivastugrāhiṇī | evam ahaṅkāro 'pi trikālavān | yathāham asmin gṛhe svāmī āsaṃ, bhaviṣyāmi ceti | evaṃ mano 'py atītaṃ saṅkalpayati vartamānaṃ bhāvi ca | yata evaṃ tasmād ucyate "trikālam ābhyantaraṃ karaṇam" iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.