पूर्वोत्पन्नम् इत्यादि । सर्गोत्पन्नम् इत्य् अर्थः । यावज् ज्ञानं नोत्पद्यते तावत् संसारे स्थिरतरं स्थितम् इत्य् अर्थः । किञ् चान्यत् --- असक्तं, क्वचिन् न सक्तम् इत्य् असक्तं देवमानुषतिर्यक्षु सूक्ष्मत्वात् । नियतं नित्यम् इत्य् अर्थः । पञ्च कर्मेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि पञ्च तन्मात्राणि मनो बुद्धिर् अहङ्कार एवम् अष्टादश --- महदादिसूक्ष्मपर्यन्तम् इति । महान्य् अस्यादौ, सूक्ष्माणि तन्मात्राणि शब्दादिविषयाख्यान्य् अन्ते यस्य तत् तथोक्तम् । अन्तःकरणबहिःकरणानि त्रयोदश तन्मात्राणि पञ्च चेति । अत्राह --- तत् किं करोति । अत्रोच्यते --- संसरति देवमानुषतिर्यग्योनिषु जीवभावम् आगच्छति । तद् धि(प्।४२) निरुपभोगं शब्दादयो विषया उपभोगास् तैर् विरहितम् । त्रयोदशकरणात्मकम् एवेत्य् अर्थः । भावैर् अधिवासितं देवमानुषतिर्यग्भावाधिवासितम् एवेत्य् अर्थः । यथा तिलपतनवस्त्रवासनवत्(?) । तद्वत् शान्ता भावा भवन्ति । देवभावाः शुभेन मिश्रेण मानुषा अशुभेन तिर्यक्त्वम् । लिङ्गं प्रलयकाले प्रधाने लयं गच्छतीति लिङ्गम् । प्रकर्षेण धीयते क्षिप्यते ऽत्र सर्वम् इति प्रधानम्
pūrvotpannam ityādi | sargotpannam ity arthaḥ | yāvaj jñānaṃ notpadyate tāvat saṃsāre sthirataraṃ sthitam ity arthaḥ | kiñ cānyat --- asaktaṃ, kvacin na saktam ity asaktaṃ devamānuṣatiryakṣu sūkṣmatvāt | niyataṃ nityam ity arthaḥ | pañca karmendriyāṇi pañca buddhīndriyāṇi pañca tanmātrāṇi mano buddhir ahaṅkāra evam aṣṭādaśa --- mahadādisūkṣmaparyantam iti | mahāny asyādau, sūkṣmāṇi tanmātrāṇi śabdādiviṣayākhyāny ante yasya tat tathoktam | antaḥkaraṇabahiḥkaraṇāni trayodaśa tanmātrāṇi pañca ceti | atrāha --- tat kiṃ karoti | atrocyate --- saṃsarati devamānuṣatiryagyoniṣu jīvabhāvam āgacchati | tad dhi(p.42) nirupabhogaṃ śabdādayo viṣayā upabhogās tair virahitam | trayodaśakaraṇātmakam evety arthaḥ | bhāvair adhivāsitaṃ devamānuṣatiryagbhāvādhivāsitam evety arthaḥ | yathā tilapatanavastravāsanavat(?) | tadvat śāntā bhāvā bhavanti | devabhāvāḥ śubhena miśreṇa mānuṣā aśubhena tiryaktvam | liṅgaṃ pralayakāle pradhāne layaṃ gacchatīti liṅgam | prakarṣeṇa dhīyate kṣipyate 'tra sarvam iti pradhānam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.