तत्र धर्मो निमित्तम् । इह लोके धर्मं यः कुरुते तन् निमित्तं कृत्वा सूक्ष्मशरीरम् ऊर्ध्वं गच्छति । ऊर्ध्वम् इत्य् अष्टानां देवयोनीनां ग्रहणम् । तत्र आद्यं ब्राह्मम् । प्राजापत्यम्, ऐन्द्रं, पित्र्यं, गान्धर्वं, याक्षं, राक्षसं, पैशाचम् इत्य् एतान्य् अष्टौ स्थानानि सूक्ष्मशरीरं गच्छति । तत्र धर्मो निमित्तम्, ऊर्ध्वगमनं नैमित्तिकम् । किं चान्यत् --- गमनम् अधस्ताद् भवत्य् अधर्मेण । इह लोके यमनियमलक्षणो धर्मस् तद्विपरीतो ह्य् अधर्मः, तेनाधर्मेण सूक्ष्मशरीरम् अधस्ताद् गच्छति पश्वादि । पशुमृगपक्षिसरीसृपस्थावरम् इति पञ्चधा तिर्यक् स्थावरान्तम् । अत्राधर्मो निमित्तम्, अधोगमनं नैमित्तिकम् । किं चान्यत् --- ज्ञानेन चापवर्गः । यत् पञ्चविंशतितत्त्वज्ञानं तेन ज्ञानेन तत्सूक्ष्मशरीरं निवर्तते । परमात्मापवर्गं प्राप्नोति मोक्षं गच्छतीत्य् अर्थः । अतो ज्ञानं निमित्तम् अपवर्गो नैमित्तिकः । अन्यच् च विपर्ययाद् इष्यते बन्धः । कस्य विपर्ययात् । ज्ञानस्य विपर्ययो ऽज्ञानं, तेनाज्ञानेनाहं दर्शनीयः सुभगो ऽहं भोक्ताहम् इति मन्यते । तेनाज्ञानेन मनुष्यतिर्यग्देवेष्व् आत्मानं निबध्नाति । न मोक्षं गच्छतीत्य् अर्थः । अतो ऽज्ञानं निमित्तं बन्धो नैमित्तिकाः । स च बन्धस् त्रिविधः । प्रकृतिबन्धो वैकारिकबन्धो दक्षिणाबन्धश् चेति । तत्र प्रकृतिबन्धो नामाष्टासु प्रकृतिषु परत्वेनाभिमानः । वैकारिकबन्धो नाम ब्रह्मादिस्थानेषु श्रेयोबुद्धिः । दक्षिणाबन्धो नाम गवादिदानेज्यानिमित्तः । एवं चतुर्विधं निमित्तनैमित्तिकं व्याख्यातम्
tatra dharmo nimittam | iha loke dharmaṃ yaḥ kurute tan nimittaṃ kṛtvā sūkṣmaśarīram ūrdhvaṃ gacchati | ūrdhvam ity aṣṭānāṃ devayonīnāṃ grahaṇam | tatra ādyaṃ brāhmam | prājāpatyam, aindraṃ, pitryaṃ, gāndharvaṃ, yākṣaṃ, rākṣasaṃ, paiśācam ity etāny aṣṭau sthānāni sūkṣmaśarīraṃ gacchati | tatra dharmo nimittam, ūrdhvagamanaṃ naimittikam | kiṃ cānyat --- gamanam adhastād bhavaty adharmeṇa | iha loke yamaniyamalakṣaṇo dharmas tadviparīto hy adharmaḥ, tenādharmeṇa sūkṣmaśarīram adhastād gacchati paśvādi | paśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvaram iti pañcadhā tiryak sthāvarāntam | atrādharmo nimittam, adhogamanaṃ naimittikam | kiṃ cānyat --- jñānena cāpavargaḥ | yat pañcaviṃśatitattvajñānaṃ tena jñānena tatsūkṣmaśarīraṃ nivartate | paramātmāpavargaṃ prāpnoti mokṣaṃ gacchatīty arthaḥ | ato jñānaṃ nimittam apavargo naimittikaḥ | anyac ca viparyayād iṣyate bandhaḥ | kasya viparyayāt | jñānasya viparyayo 'jñānaṃ, tenājñānenāhaṃ darśanīyaḥ subhago 'haṃ bhoktāham iti manyate | tenājñānena manuṣyatiryagdeveṣv ātmānaṃ nibadhnāti | na mokṣaṃ gacchatīty arthaḥ | ato 'jñānaṃ nimittaṃ bandho naimittikāḥ | sa ca bandhas trividhaḥ | prakṛtibandho vaikārikabandho dakṣiṇābandhaś ceti | tatra prakṛtibandho nāmāṣṭāsu prakṛtiṣu paratvenābhimānaḥ | vaikārikabandho nāma brahmādisthāneṣu śreyobuddhiḥ | dakṣiṇābandho nāma gavādidānejyānimittaḥ | evaṃ caturvidhaṃ nimittanaimittikaṃ vyākhyātam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.